Een land dat bij een beetje sneeuw stilvalt, is geen modern land meer, maar een land dat zichzelf bestuurlijk heeft uitgehold

door Ben Stegeman

Nederland: van gidsland naar mondiale afgang

Een land dat bij een beetje sneeuw stilvalt, is geen modern land meer, maar een land dat zichzelf bestuurlijk heeft uitgehold.

Ik weet nog dat Nederland, toen ik kind was, in het buitenland werd gezien als een voorbeeld, een klein maar doordacht land waar men tegenop keek, zeker in Duitsland, waar efficiëntie, degelijkheid en nuchterheid bijna vanzelfsprekend met Nederland werden verbonden. Dat aanzien is niet verdwenen door pech of toeval, maar door jarenlang verkeerd organiseren.

Oud en nieuw werd wereldnieuws, niet vanwege traditie of gezelligheid, maar vanwege chaos, vernieling en falend gezag. En alsof dat nog niet beschamend genoeg is, is een paar centimeter sneeuw tegenwoordig voldoende om treinen stil te zetten, wegen te blokkeren en complete regio’s te verlammen. Niet omdat het weer extreem is, maar omdat het systeem dat niet meer aankan.

Dat is geen incident. Dat is het logische gevolg van beleid.

We hebben een land opgebouwd waarin steeds meer mensen zich bezighouden met plannen, rapporteren en controleren, terwijl steeds minder mensen het werk daadwerkelijk uitvoeren. Besluiten worden genomen door mensen die de gevolgen ervan niet voelen, en verantwoordelijkheid verdampt ergens tussen vergadertafel en beleidsnotitie.

De mensen die nog wel met hun handen werken, in de zorg, op het land, op de bouwplaats of op het spoor, worden ondertussen overspoeld met regels en controles, alsof vakmanschap iets is dat gewantrouwd moet worden. Tegelijkertijd zijn het juist deze mensen die financieel het systeem overeind houden, inclusief het salaris van de steeds groter wordende laag beleidsmakers, toezichthouders en managers die vooral elkaars bestaan rechtvaardigen.

Nederland telt inmiddels ruim één miljoen ambtenaren. Dat getal is geen detail, maar een symptoom. Een systeem dat zo groot is geworden, dient niet langer de samenleving, maar zichzelf. Het gevolg is verlamming. Alles duurt langer, alles wordt ingewikkelder en niemand durft nog een beslissing te nemen zonder juridische dekking.

Ondertussen staan meer dan een half miljoen mensen bij de voedselbank, iets wat in mijn jeugd eenvoudigweg niet bestond. Niet omdat er toen geen armoede was, maar omdat problemen toen nog niet waren uitbesteed aan loketten en procedures. Armoede is een beleidsdossier geworden, beheerd door dezelfde structuren die haar niet oplossen.

Nederland is niet arm aan geld, kennis of mogelijkheden. Nederland is arm aan gezond verstand.

Wat dit land nodig heeft, is geen nieuwe commissie, geen hervormingsagenda en geen beleidsvisie met een looptijd tot 2040, maar een radicale herwaardering van doen boven praten, van vakmanschap boven controle en van verantwoordelijkheid waar het werk wordt gedaan. Zolang we blijven geloven dat een land bestuurd kan worden als een spreadsheet, zal het blijven vastlopen. Bij sneeuw, bij crisis en uiteindelijk bij zichzelf.

Een land dat bij een beetje sneeuw stilvalt, is geen modern land meer, maar een land dat zichzelf bestuurlijk heeft uitgehold.

Ik weet nog dat Nederland, toen ik kind was, in het buitenland werd gezien als een voorbeeld, een klein maar doordacht land waar men tegenop keek, zeker in Duitsland, waar efficiëntie, degelijkheid en nuchterheid bijna vanzelfsprekend met Nederland werden verbonden. Dat aanzien is niet verdwenen door pech of toeval, maar door jarenlang verkeerd organiseren.

Oud en nieuw werd wereldnieuws, niet vanwege traditie of gezelligheid, maar vanwege chaos, vernieling en falend gezag. En alsof dat nog niet beschamend genoeg is, is een paar centimeter sneeuw tegenwoordig voldoende om treinen stil te zetten, wegen te blokkeren en complete regio’s te verlammen. Niet omdat het weer extreem is, maar omdat het systeem dat niet meer aankan.

Dat is geen incident. Dat is het logische gevolg van beleid.

We hebben een land opgebouwd waarin steeds meer mensen zich bezighouden met plannen, rapporteren en controleren, terwijl steeds minder mensen het werk daadwerkelijk uitvoeren. Besluiten worden genomen door mensen die de gevolgen ervan niet voelen, en verantwoordelijkheid verdampt ergens tussen vergadertafel en beleidsnotitie.

De mensen die nog wel met hun handen werken, in de zorg, op het land, op de bouwplaats of op het spoor, worden ondertussen overspoeld met regels en controles, alsof vakmanschap iets is dat gewantrouwd moet worden. Tegelijkertijd zijn het juist deze mensen die financieel het systeem overeind houden, inclusief het salaris van de steeds groter wordende laag beleidsmakers, toezichthouders en managers die vooral elkaars bestaan rechtvaardigen.

Nederland telt inmiddels ruim één miljoen ambtenaren. Dat getal is geen detail, maar een symptoom. Een systeem dat zo groot is geworden, dient niet langer de samenleving, maar zichzelf. Het gevolg is verlamming. Alles duurt langer, alles wordt ingewikkelder en niemand durft nog een beslissing te nemen zonder juridische dekking.

Ondertussen staan meer dan een half miljoen mensen bij de voedselbank, iets wat in mijn jeugd eenvoudigweg niet bestond. Niet omdat er toen geen armoede was, maar omdat problemen toen nog niet waren uitbesteed aan loketten en procedures. Armoede is een beleidsdossier geworden, beheerd door dezelfde structuren die haar niet oplossen.

Nederland is niet arm aan geld, kennis of mogelijkheden. Nederland is arm aan gezond verstand.

Wat dit land nodig heeft, is geen nieuwe commissie, geen hervormingsagenda en geen beleidsvisie met een looptijd tot 2040, maar een radicale herwaardering van doen boven praten, van vakmanschap boven controle en van verantwoordelijkheid waar het werk wordt gedaan. Zolang we blijven geloven dat een land bestuurd kan worden als een spreadsheet, zal het blijven vastlopen. Bij sneeuw, bij crisis en uiteindelijk bij zichzelf.