De folksnasjonalistyske taal en retoryk achter Fryslan 2040 en KH-2018

Ut it troch Eeltsje Hettinga skreaune Perio-pamflet De folksnasjonalistyske taal en retoryk achter Frysl�n 2040 en KH-2018, w�rfan�t it earste eksimplaar �fr�ne freed, 17-02, oerhandige waard oan kultuerdeputearre Jannewietske de Vries, binne hjir�nder de neifolgjende passaazjes �fprinte.

It folsleine pamflet, mei in wiidweidich foaropwurd fan skriuwer en politikolooch Hans van der Heijde kin besteld wurde by Perio Utjouwerij: w.winters@chello.nl of 058 � 2153773 In Nederl�nske fertaling fan it pamflet is beskikber.

=============================================

Ut it foaropwurd fan Hans van der Heijde de neifolgjende passaazje:

(…)
�De Ko�peraasjegroep(en) [verantwoordelijk voor het rapport Fan de minsken de gr�n. Toekomstagenda Duurzaam Frysl�n 2040 en de notitie Nocht oan de takomst ] hebben de Friese historie en de Friese ziel, het Friese volkskarakter, doorgrond en als uitgangspunt genomen voor hun visioenen van een lichtende Friese toekomst, want ‘de prikkels tot verandering (moeten) raken aan de Friese ziel en het achterliggende oergevoel’.

Volkskarakter, oergevoel, verbondenheid met de gr�n, dat zijn woorden waar een bruine, volksnationalistische Blut und Boden walm vanaf komt. Een walm waar ooit Friese volksnationalisten zozeer door bedwelmd raakten dat ze foute uniformen aantrokken. Sindsdien weten we, althans behoren we te weten, dat volksnationalisme flauwekul is en gevaarlijke flauwekul bovendien. Dat het gebaseerd is op even platte als onjuiste stereotypen en vooroordelen [�] die het zicht op de sociale en culturele werkelijkheid vertroebelen en leiden tot sociaal exclusivisme.

Dachten de Ko�peraasjes echt dat ze, door DNA te schrijven in plaats van bloed, een volksnationalisme konden presenteren dat voldoende gemoderniseerd is om aan bruine associaties te ontsnappen? Of hadden ze daar lak aan en zochten ze naar een Friese variant op het Venlose populisme dat Limburg teruggeeft aan de Limburgers? Ik was aanvankelijk geneigd te denken dat de Ko�peraasjes helemaal niet hebben gedacht, maar met de digitale schaar en lijmkwast kritiekloos en lukraak wat passend lijkende bronnetjes hebben geknipt en geplakt, zonder zich ervan te vergewissen wat aard en herkomst daarvan waren.�
(…)

Hettinga’s grondige ontmanteling van de inspiratiebronnen van Ko�peraasjegroepen vormt de hoofdmoot van zijn kritische analyse. Die liegt er niet om. (�)

=========================

De folksnasjonalistyske taal en retoryk achter Frysl�n 2040 en KH-2018

YNLIEDING

Yn it rapport Fan de minsken en de gr�n. Toekomstagenda Frysl�n Duurzaam 2040 , mooglik makke mei de finansjele stipe fan �nder mear de provinsje Frysl�n, hawwe de st�npunten oer in duorsum Frysl�n in sterk folksnasjonalistysk referinsjekader. De gearstallers fan it rapport, de Ko�peraasjegroep Frysl�n 2040, �nderbouwe har fisy mei foaroarlochske geskriften lykas De Nederlandsche volkskarakters fan de kultuer- en folksnasjonalist P.J. Meertens. Hiele lappen tekst yn Fan de minsken en de gr�n binne, s�nder boarnefermelding, hast letterlik oernommen �t dit yn 1938 (!) ferskynde boek. Neist it omtinken foar de folksaard is der by de Ko�peraasjegroep Frysl�n 2040 in soad oandacht foar de saneamde Fryske wearden: it l�nskip (�de gr�n�), de taal, de mienskip, de mienskipssin en it Fryske ferline (�toen alles groter en beter was. Frysl�n was ooit veel groter en belangrijker en autonomer.�) It rapport Fan de minsken en de gr�n hat, ynbegrepen alle d�ryn delleine ymperativen dy�t needsaaklik achte wurde foar in duorsum Frysl�n (�De prikkels van de Friezen moeten geaard zijn in de Friese kernwaarden van water, natuur, ruimte, vrijheid en onafhankelijkheid, taal, cultuur en historie.�), as blaudruk tsjinne foar de notysje Nocht oan de takomst fan de Ko�peraasje 2018, in groep fan minsken dy�t �nder mear dwaande is mei it skriuwen fan it bidbook foar Frysl�n Kulturele Haadst�d 2018. Dat is net frjemd, omdat in tal leden d�rfan ek part �tmakket fan de Ko�peraasje Frysl�n 2040. In analyze fan it nije Fryske duorsumheidstinken, ferpakt yn �lde folksnasjonalistyske idee�n.

�Het wezen of DNA van de Fries�

Fan de minsken en de gr�n. Toekomstagenda Frysl�n Duurzaam 2040, initi�arre troch Urgenda, in aksje-organisaasje foar duorsumheid en ynnovaasje yn Nederl�n en �twurke troch de Ko�peraasje Frysl�n 2040 [tenei: Ko�peraasje 2040], hat as wichtichste doel: het sneller duurzaam maken van Frysl�n. Om dy feroaring foarinoar bokse te kinnen � de skriuwers fan it rapport reppe fan �transitiemanagement� � moatte, sa wurdt steld, earst l�n, tiid en minsken yn kaart brocht wurde. �Het is goed om te kijken naar de historie van een gebied en hoe dat de mensen daar heeft gevormd. Het DNA van in dit geval de Fries, of ook wel hier de Friese ziel genoemd, bepaalt ook wat in het gebied wel en niet past. Aansluiten bij de historie en de genen van de Friezen kan de omslag naar een duurzamer systeem vergemakkelijken en natuurlijker maken.�

It sykjen om �it eigen DNA� kin net �fdien as samar �in moadeferskynsel�, sa�t histoarikus Jan Folkerts yn it tydskrift de Moanne docht. Folkerts stelt dat �hiele provinsjes (…) en st�den en gemeenten yn alle hoeken fan it l�n (…) drok dwaande binne mei har eigen identiteit en it dna.� Dat is te koart troch de bocht. Folkerts, teffens foarsitter fan de Advysrie fan de AF�K , hat spitigern�ch net de muoite naam om de Fryske DNA-tegel wat fierder op te lichtsjen. Hie er dat dien, ek him hie �t it h�skegat fan de skiednis de rook fan alderhande �lde, penetrante rioeldampen temjitte kaam. It �t de biology �fkomstige begryp DNA wurdt blynwei en kritykleas br�kt en tapast by sosjaal-maatskiplike �ntjouwings, konkreet: by de r�te nei in duorsum Frysl�n, d�r�t in mentale omslach foar nedich is, �in gedragsverandering�. Neffens de Ko�peraasje 2040 hat in grut part fan de minsken (�de Friezen�) foar sok in �transitie� gjin omtinken. En dat moat dus oars, oars komt it net goed, bliksem, sterker: oars g�an wy nei de bliksem! �Het gevoel van �als we nu niets doen dan hebben we over 20 jaar een heel groot probleem� ontbreekt.� D�r wurdt neffens in �lde sosjaal-darwinistyske tinkwize unferfroren en s�nder ienich histoarysk besef oan tafoege: �Daar komt bij dat in het DNA van de Fries een soort overlevingsdrang zit. Tegelijkertijd heeft die overlevingsdrang gezorgd voor een soort inertie en wellicht zelfs een zekere onverschilligheid ten aanzien van de grote problemen van vandaag en morgen.� (s. 10)

De genen van de Friezen? Het wezen en het DNA van de Fries? De Friese ziel? W�r komt dy r�nom opd�kende orakeltaal wei? Klaas Sietse Spoelstra, ien fan de gearstallers fan it rapport fan Fan de minsken en de gr�n � hy profilearret himsels as �een executiegerichte [sic] manager, strateeg en ervaren veranderaar� � ferwurke de saneamde Fryske siel yn de namme fan de troch him oprjochte tinktank-groep �Station Frysl�n 2018. Leef de ziel van Frysl�n�. Bert Looper, histoarikus en direkteur fan it ynstit�t Tresoar, hat it yn de Ljouwerter Krante oer �het steeds weer zoeken naar ons eigen DNA [dat] de kracht van Friesland [is].� En om noch in l�ste foarbyld te neamen fan alle, inoar drok neipapegaaiende Fryske identiteit- en dna-sikers: nei oanlieding fan in byienkomst fan sechtich (regio)managers en kommunikaasjeminsken, dy�t yn Ljouwert yn debat wienen oer in (mear) duorsum Frysl�n, freget boer en �ndernimmer Gosse Beerda, teffens partisipant yn de groep �Station Frysl�n 2018�, him �f hoe�t it kin dat �in een provincie waar brede consensus bestaat over kernwaarden als �rust & ruimte� en �eigenheid & authenticiteit� industri�le enclaves (afvaloven Harlingen!) uit de grond worden gestampt en toeristische concepten (Esonstad!) worden bedacht die geen enkele relatie hebben met het Frysl�n-DNA?�

Folkskarakter

Op himsels bin ik net tsjin mear duorsume foarmen fan enerzjyproduksje- en foarsjenning, wetterbehear of l�nbou. Men kin trouwens ek al net folle oars, as jin, om mar in foarbyld te neamen, sa by�t simmerdei, al silendewei de Sleattermar oer, wer ris alle ammoniakdampen fan de grutskalige megastallen (yntinsive barge- en hinnemesterijen) �nder W�ldsein ta de noastergatten ynwaaie. Gjin toerist dy�t d�rop sit te wachtsjen. It ferhaal wurdt lykwols oars as bliken docht dat de gearstallers fan Fan de minsken en de gr�n. Toekomstagenda Frysl�n Duurzaam 2040 in �nferhoalen folksnasjonalistyske ideology �nder harren fisy op in grien en duorsum Frysl�n skood hawwe. De Ko�peraasje 2040 docht fan datoangeande neat oars as it ferkeapjen fan �lde stront yn nije sekken.

Yn it earste part fan it skriuwen, dat de titel �DNA / Ziel, probleemperceptie en kapitaalanalyse� hat, wurdt dy ideology ynklaaid mei alderhande folkskarakterologyske typearrings: �Over het algemeen is de Fries recht door zee, heeft een sterke zucht naar vrijheid en onafhankelijkheid. De Fries kan ook stug overkomen en eigenzinnig zijn en lijkt dan een soort onbuigzame beslistheid te hebben. De volgende typeringen om de Friese ziel te duiden, werden door deelnemers aan de arena genoemd: Een Fries is niet zozeer beter maar anders; als drie wegen naar het doel leiden dan gaat de Fries de vierde weg. Die laatste omschrijving is wellicht veelzeggend. De Friese ziel zit vol met paradoxen. De Fries is zowel fier / trots als bescheiden, is innovatief en conservatief, praktisch en intellectueel, ingetogen en emotioneel, nuchter en temperamentvol en zowel rationeel als gevoelig. Dit is een vreemde maar interessante mix. De Fries is zich ook bewust van het verleden toen alles groter en beter was. Frysl�n was ooit veel groter en belangrijker en autonomer.� (Hfdst. 2, �Probleemperceptie Frysl�n�, s. 8)

Men freget jin �f, hokker geast der yn dy saneamde Fryske duorsumheidtinkers fearn is en kom anno 2012 noch in kear mei alderhanne folslein anakronistyske en absol�t stompsinige folksstereotipen op �e lappen, om it mar net te hawwen oer it prek�re feit dat yn it rapport op gjin inkelde manier rekken holden is mei it demografyske gegeven dat yn dizze provinsje hjoeddedei mear as 120 ferskillende befolkingsgroepen wenje en wurkje. It bewust en moedwillich skouderjen fan dit ferskaat hat syn reden, foar wa�t de boarne yn acht nimt d�r�t de Ko�peraasje 2040 him op basearret: it yn 1938 (!) ferskynde boek De Nederlandsche volkskarakters, gearstald �nder redaksje fan P.J. Meertens, in kultuer- en folksnasjonalist dy�t grutte wearde hechte oan �de essentialistische noties over afstamming en volksaard.� Tekstfergelykjend �ndersyk makket d�dlik dat de hjirboppe oanhelle sitaten oer it Fryske folkskarakter, s�nder annotaasje en sels s�nder fermelding fan boarnen (!), streekrjocht oernommen binne �t it neamde De Nederlandsche volkskarakters.

Yn it d�ryn troch de Fryske skriuwer en publisist J.P. Wiersma (1894-1973) besoarge haadstik �De Friezen� l�st men �nder mear dizze passaazjes: �Als er drie wegen naar het doel leiden, wenscht de Fries den vierden weg te gaan. Een typeerend gezegde is voorts, dat de Fries nooit aan de][[[[[[[[[[[
][[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[][][]]
][[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[][

OANT SAFIER

It folsleine Perio-pamflet, mei d�ryn in wiidweidich foaropwurd fan skriuwer en politikolooch Hans van der Heijde kin besteld wurde by

Perio Utjouwerij: willemwinters@gmail.com of 058 � 215 37 73