Advies coffeeshops aan burgemeester: doe niet mee aan experiment gereguleerde wietteelt

‘Wij raden het de gemeente Leeuwarden af om deel te nemen aan het door het kabinet voorgestelde experiment voor gereguleerde wietteelt.’ Dat is de reactie van Gerrit-Jan ten Bloemendal van coffeeshop De Os in Leeuwarden. Ten Bloemendal reageert op het bericht in de Volkskrant waar sprake is van een model voor gereguleerde wietteelt, een wens zoals is opgenomen in het regeerakkoord.

In De Volkskrant wordt gesproken over de mogelijkheid van een paar grote kwekers die hun oogst legaal mogen verdelen over deelnemers aan het experiment. In Leeuwarden was burgemeester Crone altijd geporteerd om zijn gemeente deel te laten nemen aan een experiment van gereguleerde wietteelt. Ten Bloemendal is hier duidelijk over: ‘Als de burgemeester hier in meegaat dan zet hij de goede relatie tussen gemeente en de twaalf Leeuwarder coffeeshops op het spel.’ Over enkele maanden wordt pas duidelijk welke richting het kabinet wil inslaan.

==================

(gepubliceerd in het Stadsblad Liwwadders)

De Leeuwarder wietrokers vormen en onlosmakelijk deel van de samenleving. Of je het nu leuk vindt of niet, de subcultuur is niet meer weg te blazen uit onze gemeenschap. De wietrokerscultuur levert naast genot ook vragen op. In deze serie gaan we enkele van die vragen proberen te beantwoorden.

Hoe groot de Leeuwarder subcultuur van wietrokers is, is niet bekend. Maar op grond van diverse onderzoeken, onder meer van de Leeuwarder politieman Hendrik van der Veen, zijn getallen bekend waaruit kan worden geconcludeerd dat die aanzienlijk is. De vraag is: wat doen we ermee? Enkele cijfers: De gemiddelde omzet van een Leeuwarder coffeeshop loopt uiteen van 300.000 tot 2 miljoen euro per jaar. Er wordt in de hele stad per dag ongeveer 6,5 kilo softdrugs verhandeld. Een gemiddelde coffeeshop heeft tussen de tien en twintig medewerkers in vaste dienst die een behoorlijk salaris ontvangen. Een coffeeshop in Leeuwarden kan enkele tientallen (kleinere) leveranciers van softdrugs hebben. Er worden naar schatting ongeveer 150 verschillende variëteiten aan cannabis verhandeld in de hele stad. Leeuwarden heeft dertien coffeeshops.

Deze aanzienlijke subcultuur heeft in ruim twintig jaar een stevige positie in de Leeuwarder samenleving ingenomen en de boegbeelden ervan willen hun positie bestendigen en het liefst normaliseren. Rond iedere verkiezing (gemeentelijk, provinciaal en landelijk) nemen de politieke partijen stelling in de discussie over het softdrugsbeleid. De stellingname is zo langzamerhand uitgegroeid tot een rituele dans waarin weinig vernieuwing zit. Stellingen worden betrokken en na de verkiezingen weer afgebroken. Toch zullen de politici binnenkort stappen moeten zetten omdat het regeringsduo Bruins/Grapperhaus (ministers Volksgezondheid/Justitie) een commissie aan het werk heeft gezet die experimenten mogelijk moet maken. Daarnaast voeren gemeenten deels eigen beleid. Het beleid van de gemeente Leeuwarden is soepel naar de coffeeshophouders en softdruggebruikers toe.

Leeuwarden heeft sinds 1997 een coffeeshopbeleid. Dat beleid bestaat uit een exploitatievergunning en een gedoogverklaring. Aan de exploitatievergunning zijn een aantal eisen verbonden zoals een doorlichting van de zakelijke activiteiten van de aanvrager (de zogenaamde BIBOB-procedure). Ook een Verklaring Omtrent Goed Gedrag (VOG) maakt deel uit van de exploitatievergunning. De gedoogverklaring is opgesteld door de burgemeester in overleg met de officier van justitie en de politie. In de gedoogverklaring zijn de landelijke gedoogregels (AHOJGI-criteria) van het college van procureurs-generaal (de bazen van de officieren van justitie) opgenomen. Het mag niet, maar het kan wel, is in het kort de samenvatting van deze gedoogverklaring. Gemeenten vullen vaak naar eigen goeddunken de vergunning in met allerlei aanvullende eisen. De gedoogverklaring in Leeuwarden kent 27 zodoende regels waaraan een coffeeshophouder moet voldoen. Enkele regels zijn: er mogen geen gratis softdrugs worden verstrekt, de softdrugs moeten direct worden afgerekend, er moet een tarieflijst aanwezig zijn, er mag geen terras voor de deur en de deur mag niet constant open staan in verband met hinderlijke geuren. Politie en Belastingdienst controleren de coffeeshops enkele keren per jaar. De burgemeester van Leeuwarden is bevoegd om bij een overtreding de coffeeshop voor enkele maanden te sluiten. Verdere sancties zijn aan zo’n sluiting niet verbonden.

De bezoeker aan coffeeshop De Os, sinds 1997 gevestigd in de Korfmakersstraat (een jaar eerder gestart aan de Ossekop), ziet in een oogopslag een professioneel functionerende organisatie. Achter de balie, die overloopt in een lange bar, staan drie of vier medewerkers die binnen een minuut de gewenste bestelling overhandigen en afrekenen. De lange bar is uitgerust met eerste klas koffieapparatuur en ook een tosti-ijzer ontbreekt niet in de horecauitrusting. De voorzieningen voldoen aan de meest moderne uitvoering. Achter in de winkel op de begane grond is een rookruimte gevestigd met leestafel. De bezoeker kan kiezen uit vijf of zes dagbladen (meer dan in het Oranje Hotel) en een keur aan tijdschriften, inclusief het historische tijdschrift Leovardia. Op de eerste verdieping, een ruimte die loopt van Korfmakersstraat tot Over de Kelders, kunnen spelletjes gespeeld worden. Op willekeurige tijdstippen verblijven er in het pand zo’n dertig tot veertig personen van uiteenlopende leeftijden.

De kernvraag rond de coffeeshops luidt al sinds jaar en dag: wat willen we nou eigenlijk? Gaan we de gedoogde subcultuur eindelijk legaliseren tot een normale subcultuur? Of blijven we hobbelen van het ene incident naar het andere terwijl we weten dat de regels rond het gedogen van deze subcultuur bij toeval zijn ontstaan. De jongste incidenten doen zich voor rond de inmiddels beroemde achterdeur van de coffeeshops en het verscherpte rookbeleid.

Geen enkele coffeeshop in Nederland kan uit de voeten met het achterdeurbeleid, genoemd naar de illegale aanvoerroute van de softdrugs. Ooit is vrij willekeurig bepaald dat de maximale handelsvoorraad van een coffeeshop 500 gram softdrugs mag zijn. In een coffeeshoppand mag dus niet meer dan een halve kilo softdrugs aanwezig zijn. Om de handel gaande te houden moet er dus een continue stroom van aanvoer zijn. Het is een publiek geheim dat voor alle coffeeshops in ons land deze regel praktisch gezien volkomen onwerkbaar is en deze regel dus in meer of mindere mate wordt overtreden. Zeker nu door overheidsbeleid het aantal coffeeshops in 25 jaar tijd is gehalveerd van ooit ruim 1200 naar onder de 567 in 2017. Deze vermindering leidt automatisch tot grotere coffeeshops omdat het aantal gebruikers vrijwel constant is gebleven. Het leidt tevens tot elasticiteit bij de aanvoer van de softdrugs bij de coffeeshops. Het begrip stashes (opslaan van geheime voorraden) is hier dan ook een algemeen verschijnsel waar niemand over praat.

Journalist Folkert Jensma schreef onlangs in NRC: kan die retoriek over criminaliteit ophouden? Hij hekelde de hypocrisie van bestuurders. Jensma: ‘Die bloeiende cannabis-, XTC-, amfetamine- en cocaïnesector heeft echter ook een oorzaak. En die luidt dat we de consumptie van die producten prima vinden. Het interesseert ons geen fluit. Drugs zien we maatschappelijk helemaal niet als een misstand maar als een genotsmiddel, waarvan we de consumptie breed gedogen. Toen Nieuwsuur vorige week de boze mannen van de recherche in beeld bracht, was op het andere kanaal net Spuiten & Slikken gaande, een publiek gefinancierd lifestyle-annex-consumentenprogramma waarin frisse jongelui vertellen wat pilletje x of y allemaal met je doet. Laat me dus niet lachen.’

Goed bekeken valt er inderdaad veel te lachen, daarvoor hoef je geen cannabissigaret op te steken. De coffeeshophouders verwachten van de commissie Bruins/Grapperhaus een uniform experiment voor de aanvoer, met de nadruk op (zeer) grote kwekers en beperking tot binnen gekweekte Nederwiet. Dat zijn precies de voorstellen die tegen de mores van onze subcultuur indruisen, zeggen de coffeeshophouders. Zij willen de relaties met hun kleine kwekers behouden, het aanbod handhaven en de voorraad verruimen. Bovendien willen ze, net als in de VS het geval is, dat de handel in softdrugs uit het strafrecht verdwijnt.

Stadsblad Liwwadders publiceert een serie over de Leeuwarder softdrugscultuur. Dit is deel één uit de serie. De serie komt tot stand in samenwerking met coffeeshop De Os in Leeuwarden. Het is de bedoeling dat deze serie uiteindelijk zal uitmonden in een publieksdebat.

Andries Veldman