Wethouder Douwstra kan glunderen

Wethouder Douwstra kan glunderen

(Van een medewerker)

De bijstand in Leeuwarden

In Leeuwarden is met de vorming van het jongste college van b. en w. in 2018 de bijstand overgegaan van Andries Ekhart (PvdA) naar Friso Douwstra (CDA).

Na een jarenlange stijging van het aantal bijstandsuitkeringen laat 2018 voor het eerst een aanmerkelijke daling zien. Een goed cijfer voor Douwstra dus, waarbij het moeilijk is te bepalen of een al in 2017 in gang gezette ‘nieuwe aanpak’, of de economische conjunctuur het meeste bijdroeg aan deze verbetering.

In de jaarstukken 2018 – vorige week eindelijk verschenen – wordt onder de successen genoteerd ‘een daling aantal bijstandsgerechtigden naar 6.000’. “Met een specifieke en gerichte aanpak is de daling ingezet. Dit moet in 2022 leiden tot het afgesproken niveau.” Elders lezen we dat de daling (saldo van instroom en uitstroom) in 2018 netto het aantal van 474 bedroeg. Van 6.474 naar 6.000.

Een blik in de geschiedenis – gebaseerd op cijfers uit de jaarrekeningen van de gemeente – geeft voor 2005 (stand eind december 2005) een aantal van 4400. In 2006, 2007 en 2008 daalt dit naar 3067 eind 2008.

Vervolgens zet een ononderbroken stijging in. Enkele cijfers:

Van een aantal van 3.331 eind 2009 naar 4.561 eind 2012 en 6.186 eind 2016. Gevolgd door 6.228 eind 2017. Met blijkbaar een verdere stijging in 2018 naar 6.474 en vervolgens een daling naar 6000.

Jaarlijkse tekorten

De financiering van de bijstand verloopt via een rijksbijdrage, die voor veel gemeenten niet toereikend is. Er ligt voor de gemeenten een eigen risico. De systematiek is in de loop der jaren aan verandering onderhevig. Hier mag als voorbeeld dienen de situatie 2017, dit volgens de opgave van de gemeente in de aanvraag aan het rijk voor een zogenaamde vangnetaanvraag.

Rijksbudget 2017 € 73.831.002

Kosten Leeuwarden 2017 € 87.348.805

Negatief resultaat 2017 € 13.517.803

Een tekort voor Leeuwarden dus van 13,5 miljoen. Daarvan komt op basis van de rekenregels voor ‘eigen risico’ een bedrag van € 6.460.213. Een bedrag van € 7.057.590 werd via een zogenaamd vangnet door het rijk voor zijn rekening genomen. Het systeem van eigen risico is van rijkswege bedoeld om de gemeenten aan te sporen het bijstandsbestand laag te houden. Dat is in Leeuwarden tot dusver niet gelukt. Het draagt bij aan de benarde financiële situatie van stad en dorpen. Inmiddels voor iedereen duidelijk, zelfs voor onze wethouder van Financiën blijkens uitlatingen. Hij had als sleutelfiguur in de lokale politiek natuurlijk al veel eerder in actie moeten komen .

Nieuwe aanpak

Notities over de in 2017 – nogal verhuld – geïntroduceerde nieuwe aanpak van het bijstandsbeleid – waarin verwerkt de nodige kritiek op voorafgaand beleid – reppen van “Iedereen in beweging”. De precaire financiën van de gemeente – de misère van het sociaal domein – noopte tot een veel gerichter bijstandsbeleid. Dat blijkt gepaard te zijn gegaan met organisatorische ingrepen in de organisatie op het gemeentehuis. Andere leidinggevenden, instelling van een projectgroep ten behoeve van interventies, gerichte beleidsscenario’s en bijvoorbeeld ook intensievere handhaving. Zo is capaciteit vrijgemaakt om risico-groepen te onderzoeken en themagericht te handhaven. De overmaat aan pilots en experimenten uit de periode Florijn/Ekhart is vervangen door een “lijn volop gericht op terugbrengen van het aantal losse projecten”. Ook zijn er taken teruggehaald van Amaryllis naar de gemeente.

De doelstelling is in enkele jaren – 2018 t/m 2021 – uit te komen op een aantal bijstandsuitkeringen van 5050. Daarmee zou de jaarlijkse gemeentelijke eigen bijdrage teruggebracht moeten worden tot € 3 miljoen. In een bijpraatsessie voor raadsleden meldden de ambtenaren en hun wethouder recent goed op koers te liggen, maar ‘makkelijk is het niet’. Een factor die meespeelt is mogelijk dat in eerste instantie vooral laaghangend fruit is geplukt. Verdere vooruitgang kan problematischer zijn, al moet in het huidige economisch getij meer mogelijk zijn.

Divosa: Leeuwarden grootste tekort per inwoner

Hoe het werkt bij de rijksoverheid en in de gemeenten is niet altijd even goed te doorgronden. Gemeenten klagen steen en been over tekorten in het sociaal domein, maar in april 2019 meldde Divosa (directeuren sociale zaken) een overschot in 2018 van 159 miljoen euro op het budget, waarmee gemeenten de bijstandsuitkeringen betalen. Voor het rijk – de financier – reden om het budget voor 2019 met 201 miljoen te verlagen ‘omdat het daadwerkelijk aantal uitkeringen lager uitpakt dan vorig jaar geraamd’.

In de gegevens van Divosa vonden we ook een triest cijfer: bij de gemeenten met de grootste tekorten per inwoner (excl. inkomsten vangnetregeling) wordt Leeuwarden als koploper genoemd: een bedrag van € –96 per inwoner. Den Haag is tweede met € -88 en Oldambt derde met € -82. Aan de andere kant vinden we Maastricht als gemeente met het grootste overschot per inwoner, namelijk € 104, Venray tweede met € 87, en Kerkrade derde met € 77.

Voor wat het waard is, maar Douwstra heeft zo gezien nog een lange weg te gaan. Maar eens buurten bij Maastricht.

foto: Harrie Muis

bijstand Friso Douwstra