Rekenkamer kritisch over Leeuwarder WMO

Rapport Rekenkamer over WMO in Leeuwarden kritisch

Wethouder Ekhart (PvdA) maakt zich er vanaf met gemakzuchtige antwoorden

(Van een rapporteur)

September 2017 verblijdde de Rekenkamer Leeuwarden ons met een lijvig rapport over de Wet Maatschappelijke ondersteuning (WMO), en dan vooral de start in 2015.

Een belangwekkend verhaal. De gemeenteraadsleden mogen er de tanden op stuk bijten. Meer nog dan een aantal concrete aanbevelingen zouden de ‘algemene beschouwingen’ – aan de orde in hoofdstuk 2, “De bredere context van het onderzoek” – moeten uitnodigen tot een uitgebreide discussie. En dat kan dus niet in een halfuurtje in het Politiek Podium van de gemeenteraad, onder leiding van een nerveuze voorzitter .

De Rekenkamer citeert de Transitiecommissie Sociaal Domein (rapport Transformatie van september 2016):

“De gemeenten zelf zijn over het algemeen van mening dat het goed gaat met de transitie. Ook de managers van de zorgorganisaties zijn grotendeels van mening dat het goed gaat en de organisatie van de WMO op orde is. De uitvoerenden aan de basis, in de wijkteams en de burgers zelf zijn minder positief over de uitvoering van de WMO. De uitvoerenden ervaren een veel grotere werkdruk als voorheen en constateren dat werkzaamheden bij de burgers thuis blijven liggen. Zij betwijfelen of vooral de meest kwetsbare burgers wel voldoende steun krijgen om zelfstandig te kunnen blijven wonen. En mantelzorgers geven aan dat het werk zwaarder is geworden en een deel stelt vast dat de ondersteuning onvoldoende is om het werk vol te blijven houden.”

Zelfredzaam of juist niet

De Rekenkamer wijst op het alarmerend rapport van het SCP van 2017 waarin de mythe van de zelfredzaamheid van de burger wordt doorgeprikt. Een mythe, hoog in het vaandel van gemeenten bij hun beleid, niet in de laatste plaats om drastische bezuinigingen te kunnen rechtvaardigen.

De Rekenkamer vond het in dit verband nuttig om de heren Jos van der Lans en Pieter Hilhorst (“Nabij is beter. Over het inlossen van de beloften van de decentralisaties”) op te voeren:

“De centrale principes van het transformatieproces blijken maar moeizaam te realiseren. Zij dreigen ten onder te gaan in andere, minder prozaïsche beleidsdoelen en beleidspraktijken ….. Sterker nog, aan het hele decentralisatieproces zijn, en worden nog steeds bezuinigingsdoelstellingen gekoppeld die het voor de werkers aan de basis alleen maar moeilijker maken. …. Zo ontstaat een negatieve dynamiek van ‘u-meer’ en ‘wij minder’ die eerder tot chagrijn leidt dan tot een vruchtbaar samenspel tussen formele en informele zorg.”

De Rekenkamer raakt op dreef:

“In de bovengeschetste spanningsvelden ligt een centrale uitdaging voor de wijze waarop de decentralisaties binnen het sociale domein de komende jaren verder vorm, en voor alles inhoud moeten gaan krijgen. Alle mooie begrippen, de kanteling, de transitie, de transformatie, eigen regie, eigen verantwoordelijkheid, eigen kracht, nabijheid, verbinding, integratie en wat al niet meer ten spijt, het dominante discours binnen het sociale domein blijft die van de systeemwereld. Je kunt een uur naar een directeur Sociaal Domein luisteren waarin zij de Raad van Leeuwarden bijpraat over de stand van zaken rond de 3-D’s zonder dat de burgers ook maar op enigerlei wijze in haar verhaal voorkomen. Inderdaad, ambities, visies, visiedocumenten, werkprocessen, procedures, protocollen en risicomanagement, maar niets over de positie, de rol, de verwachtingen, de samenwerking van en met burgers.”

Die zit. Zo geredeneerd – en de Rekenkamer signaleert dat ook zelf – is hun eigen verhaal over de WMO 2015 ontoereikend. Het komt nog wel tot een aantal aanbevelingen (over voldoende faciliteiten op de werkvloer, meer aandacht voor 80-plussers en zorgmijders, betere cliëntondersteuning, tegengaan van wachtlijsten, etc.), maar de kans is groot dat dit allemaal strandt in de systeemwereld, waar de Rekenkamer zelf tegen waarschuwt.

Het ‘Hoe’ en het ‘Wat’ van Andries Ekhart (PvdA)

Dat blijkt al uit de gemakzuchtige antwoorden die burgemeester en wethouders in een zogenaamde bestuurlijke reactie op de aanbevelingen geven. Daarop afgaand is er niet veel aan de hand. Het mondt uit in prietpraat als ”het college wil monitoren op de operationele uitvoering, maar ook op de inhoudelijke aspecten. Wij willen daarbij onderscheid maken tussen het ‘Wat’ en het ‘Hoe’. Wij zetten als gemeente in op de uitwerking van het ‘Wat’, en niet op het ‘Hoe’. Het ’Hoe’ laten wij over aan professionals zoals de wijkteams en aan onze gecontracteerde aanbieders.”

Wat vinden die aanbieders eigenlijk van de gemeente? De Rekenkamer: “Zij maken zich zorgen over de kwaliteit van de indicatie …. Daarbij komt de dialoog over de gewenste interactie tussen gemeente en de aanbieders moeilijk op gang, zeker in vergelijking met andere gemeenten. De aanbieders hebben de indruk dat de gemeente wel mee wil denken en handelen, maar dat de realisatie en daadwerkelijke veranderingen uitblijven.”

Mooi dat er een Rekenkamer is die onafhankelijk opschrijft hoe het allemaal in werkelijkheid ongeveer zit. De meestentijds onnavolgbare verhalen in de raad van de verantwoordelijke wethouder Ekhart (PvdA) – of het nu gaat om het realiseren van de bezuinigingen of de kwaliteit van het werk – moeten in dit licht worden bekeken.

Moestuintjes niet robuust genoeg

De Rekenkamer toont zich nog niet overtuigd van allerlei door de gemeente (via het bij sommige groepen zulke positieve gevoelens oproepende ‘right to challenge’ tot en met het Mienskipsfonds) gesteunde initiatieven die de leefbaarheid in de buurten moeten verbeteren. Die initiatieven variëren – aldus de Rekenkamer – van moestuintjes tot eetprojecten en het plaatsen van picknicktafels. “Uitvoerders van de WMO geven aan dat het helpen van inwoners door hen te wijzen op deze initiatieven de voorkeur heeft, maar wel kwetsbaar is. Niet alle initiatieven zijn robuust genoeg. Sommige moestuintjes sluiten weer en volledig zelfinitiatief blijkt lastig”.

Dergelijke bevindingen lees je nu nooit in de eigen gemeentelijke evaluaties.

Het maakt voor burgemeester en wethouders niet zoveel uit. In hun slotwoord danken zij de Rekenkamer voor het onderzoek en de aanbevelingen. “De transitie van de WMO is gerealiseerd. Wij bevinden ons nu in de transformatiefase …..”

Dat gegoochel met woorden, het zal wel nooit weer ophouden.

rekenkamer wmo