Krimpgebied kampt met laag sociaal vertrouwen en uitzichtloosheid

(tekst: Kennisnetwerk Krimp)

Bewoners in krimpgebieden doen een groter beroep op Wmo, de Jeugdwet en de Participatiewet
dan overige Nederlanders. Deze conclusie trok het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) in 2016. Redenen
werden niet gegeven. Daarom gingen onderzoekers uit de krimpgebieden zelf op zoek naar
het hoe en waarom. Onder hen Martin Bakker van CMO STAMM. ‘De nadruk lag op het verzamelen
van verklaringsrichtingen,’ zegt hij.

Door Eduard van den Hoff

Bakker benadrukt dat het de onderzoekers niet om harde feiten ging. ‘We hebben lokale beleidsmakers, vertegenwoordigers
van uitvoeringsorganisaties en experts uit de Friese, Groningse, Drentse en Limburgse krimpregio’s uitgenodigd
om in rondetafelgesprekken op de uitkomsten van het SCP te reflecteren. Dat heeft tot meerdere plausibele
verklaringen geleid. Die zullen door het SCP worden gebruikt voor een verdiepende studie later dit jaar.’

Mentaliteit

Een verklaringsrichting voor het hoge voorzieninggebruik ligt mogelijk in de mentaliteit van de bevolking. Zo overheerst
in Oost-Groningen een laag sociaal vertrouwen en uitzichtloosheid. ’t Ken nait ans is een kenmerkende uitspraak
uit dit gebied. Noordoost Friesland kent soms dorpen met gesloten orthodox gereformeerde gemeenschappen
met relatief veel verstandelijk gehandicapten. In Oost-Drenthe lijken inwoners van zanddorpen initiatiefrijker
dan die van veendorpen, waar veel problematiek heerst. In Limburg zaten vooral de katholieke kerk en de mijnbouw
een verticale bevolkingsmobiliteit in de weg. Gevolg? Een lage eigenwaarde.

-’t Ken nait ans: expressie van laag sociaal vertrouwen en uitzichtloosheid-

Aanbod schept vraag

‘Alle krimpgebieden kennen gebrek aan werk. Een uitkering of dagbestedingsplaats biedt dan mogelijk meer zekerheid
in het bestaan dan een flexibele arbeidsmarkt’, vertelt Bakker. Andere overeenkomst in krimpgebieden is dat
instanties en gemeenten het de bevolking relatief gemakkelijk maken een beroep te doen op het sociale domein. Het
aanbod schept vraag. Natuurlijk zijn er ook verschillen in de krimpgebieden. Zo zorgt de fysieke afstand tot voorzieningen
en het slechte openbaar vervoer ervoor dat men in Noordoost Friesland minder gebruik maakt van Wmo en
jeugdvoorzieningen.

Leefstijl

Wat alle krimpgebieden parten speelt, is de armoedetrek: werklozen uit heel
Nederland trekken naar goedkope huurwoningen in de periferie. Hun leefstijl
is vaak minder gezond. Dat geldt ook voor de oorspronkelijke bewoners van de
krimpgebieden, waar het gros van de hoger opgeleide jongeren is weggetrokken.
In hoeverre het onderzoek nu ook antwoord biedt op vragen uit de kennisagenda
van KKNN over ruimtelijke ongelijkheid, zegt Bakker: ‘Het draagt
bij door mogelijke verklaringsrichtingen aan te reiken die met lokale kennis
zijn samengebracht. Voor de harde feiten moet onder andere het kwantitatieve
vervolgonderzoek van SCP zorgen.’