Kryptomonopolist Friese Pers altijd bezig bomen te kappen

(tekst: ingezonden Gerhard Bakker, Seal Productions)

Over bloempjes plukken en bomen kappen

Ik ben de eigenaar van een kleine uitgeverij in het noorden des lands. Met een handvol titels bedienen wij een deel van de lokale en regionale markt. Sommige uitgaven verschijnen als krant, andere als magazine. Natuurlijk sinds medio jaren negentig ook crossmediaal. Afgezien van het drukken, doen we verder zoveel mogelijk in eigen beheer. We houden de kosten zo laag mogelijk en iedere investering wordt kritisch tegen het licht gehouden. Gewoon volgens de ongeschreven regels van goed ondernemersschap.

Toen wij eind jaren zeventig, begin jaren tachtig van de vorige eeuw onze eerste voorzichtige schreden in uitgeversland zetten, werden we van meet af aan scherp in de gaten gehouden door de gevestigde (kranten)uitgeverijen. In Friesland waren dat toen nog de Friese Pers en in
Groningen de Hazewinkel Pers. Deze kryptomonopolisten van het Noord-Nederlandse uitgeversland lieten destijds geen mogelijkheid onbenut om nieuwkomers zo snel als mogelijk weer uit de markt te drukken. Ik zal de daarbij gehanteerde methoden hier niet tot in detail onthullen, maar ze vielen in ieder geval niet onder de noemer ‘gezonde concurrentie’. Tijdelijk prijsdumping van advertentietarieven, intimidatie van adverteerders, het snel in de markt zetten van vaak tijdelijke titels, waren hiervan nog de mildere varianten. Of zoals een voormalig hoofdredacteur van de Leeuwarder Courant mij eens toe beet: ‘Als jij bij ons bloempjes komt plukken (lees adverteerders gaat werven) kom ik bij jou bomen kappen.’

Begin jaren negentig verenigden beide uitgeverijen zich in de Noordelijke Dagblad Combinatie. Daar hoorden natuurlijk mega investeringen in twee identieke drukfabrieken in Leeuwarden en Groningen bij. Blijkbaar ging het onze grote broers dus financieel voor de wind in die tijd. Dat ze relatief laat de ogen openden voor zaken als nieuwe media, het gebruik van internet, enzovoort, valt alleen maar te verklaren uit de hoge winsten die ze
maakten met hun papieren uitgaven. Financieel gezien was er blijkbaar geen noodzaak om
snel op de digitale snelweg in te voegen. Wij investeerden daarentegen wel in het digitaliseren van onze uitgaven. Dat bood ons immers kansen en we konden onze adverteerders laten mee profiteren van de meerwaarde van het doorplaatsen van advertenties en artikelen op onze sites.

Anno 2009 moeten de commissie Brinkman en minister Plasterk er aan te pas komen om te voorkomen dat de kranten in de rode cijfers belanden. Nu wordt er dus overheidssteun gevraagd ‘om de modernisering van de nieuwsvoorziening in Nederland te stimuleren’ , aldus een citaat uit het rapport van de commissie Innovatie en Toekomst Pers. Pluriformiteit is nu het toverwoord en geadviseerd wordt om regionale mediacentra op te tuigen ‘waarin door verschillende media moet worden samengewerkt’ . Men durft zelfs het idee van een ‘internettaks’ te lanceren.

Wij weten als kleine uitgever allang dat de bomen niet tot in de hemel groeien, daar hebben wij geen commissie Brinkman voor nodig. Het enige wat wij blijven doen is het koesteren van onze ‘bloempjes’ . Het kappen van bomen laten wij graag aan anderen over.

drs. Gerhard Bakker
Groningen, 24 juni 2009

+++
(eerder gepubliceerd)

Kooistra (FD): Krantenuitgevers hebben ellende aan zichzelf te danken

‘De uitgevers van kranten hebben de ellende waar ze nu mee kampen aan zichzelf te danken.’ Dat betoogde hoofdredacteur L�tsen Kooistra van het Friesch Dagblad gisteravond tijdens een debat over de media naar aanleiding van het uitbrengen van het rapport Brinkman in Debatcentrum De Bres in Leeuwarden. De kranten zitten in zwaar weer en zijn tamelijk machteloos, zo vond Kooistra. Hij schetste zijn verhouding met de adverteerders: ‘Niet w�j bepalen meer wat de prijs is voor een advertentie, maar de adverteerders komen met een prijsaanbod.’ Kooistra noemde de situatie dramatisch. ‘Het persbureau ANP wilde winst maken en verkocht het nieuws aan internetondernemers.’ Een grote misser, aldus Kooistra.

Ook zijn collega Rimmer Mulder van de Leeuwarder Courant en lid van de commissie Brinkman die rapporteerde over toekomst van de media was tamelijk somber. Mulder stelde klip en klaar dat het rapport Brinkman geen antwoord geeft op de problemen waarvoor – met name – de krantenwerld zich gesteld ziet.

Kritisch lezer Huub Mous vond dat de kranten het gewoon hebben laten lopen. Hij hamerde op onderzoeksjournalistiek. ‘Waarom doen jullie daar niks aan?’ Hij vond zijn eigen primeurs op zijn weblog over Friese culturele zaken zelden of nooit terug in de krant. ‘Is er een verbod om die primeurs nader te onderzoeken. Waarom wachten jullie op het offici�le persbericht?’

Rein Tolsma, hoofdredacteur van Omrop Frysl�n, vertelde eveneens dat het rapport Brinkman geen oplossing aandraagt. ‘Zelfs al worden alle voorstellen voor honderd procent uitgevoerd – wat politiek gezien hoogst onwaarschijnlijk is – dan nog worden de kranten niet gered. De levensduur wordt enigszins gerekt.’ Tolsma zag niet in hoe een samenwerking tussen particuliere uitgevers met de publieke omroep tot een succesvol voortbestaan van kranten zou kunnen leiden. ‘Hoe kan een krant daaraan verdienen?’, zo vroeg hij zich af. ‘Het is �f je gaat publiek, �f je gaat commercieel. Een tussenweg is er niet.’ Tolsma keek in dit verband vreemd op van de actie van de noordelijke uitgever NDC/VBK (Leeuwarder Courant en Dagblad van het Noorden) die in Groningen na de zomer met een commercieel tv-station gaat beginnen. De aanbevelingen in het rapport Brinkman zijn daarmee bijvoorbaat al ter zijde gelegd, aldus Rein Tolsma.

De internetdeskundigen Jacco de Boer (Froeks.tv en voormalig eindredacteur van Planet Internet) en Albert Sikkema (hoofd van de afdeling Communication en Media Design van de Noordelijke Hogeschool Leeuwarden) vonden dat de uitgevers van kranten kansen hebben gemist. Scherper zou moeten worden ingezet op het vermarkten van de journalistieke kennis via andere kanalen dan krantenpapier. Sikkema ging hierin het verst. Hij zag bij zijn studenten een honger naar ‘stukjes’. Maar met de krant hebben zijn studenten niet al te veel. ‘De krant is in 2014 verdwenen.’

Opmerkelijk genoeg waren ondernemers uit onder meer Oosternijkerk en Wolvega veel optimistischer. Albert Hendriks van het bureau voor toerisme Friesland Holland vindt de krant nog altijd een prima drager voor zijn advertenties, maar dan zou er wel wat meer overleg tussen de journalist en de advertentieafdeling moeten komen. ‘Dit hoeft de journalistieke onafhankelijkheid van de journalist niet in de weg te staan’, zo vond Hendriks. ‘Het Algemeen Dagblad doet dat goed. Daar bestel ik een advertentie bij een artikel over toerisme en dan weet ik ook precies waar die advertentie komt te staan. Dat werkt prima. Ik zou de krant absoluut niet willen missen.’

Datum: Donderdag, 2 Juli 2009