Onderzoek hogescholen over politie: Online aanpakken of doormodderen – Politieagent wacht op leiderschap

(tekst: Hogeschool Saxion)

Politie heeft duidelijke keuzes nodig voor lokale aanpak van online criminaliteit

Steeds meer criminaliteit speelt zich online af. Toch zijn veel basisteams van de politie nog onvoldoende toegerust om deze ontwikkeling structureel op te pakken. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van CyberweerbaarNL in opdracht van Politie en Wetenschap. In samenwerking met onderzoeksgroepen van hogeschool Saxion, NHL Stenden Hogeschool en de Politieacademie onderzochten de onderzoekers hoe basisteams beter kunnen inspelen op de groei van online criminaliteit. Hun conclusie: dit nieuwe politiewerk vraagt om een andere manier van organiseren, samenwerken en leren.

Online criminaliteit neemt al jaren toe. Jaarlijks worden naar schatting tussen de 2 en 2,5 miljoen Nederlanders slachtoffer van online fraude, phishing, hacken of andere vormen van online criminaliteit. Tegelijkertijd verschuift de ambitie van de politie steeds meer naar een lokale aanpak, waarbij ook basisteams een grotere rol krijgen in het voorkomen, signaleren en aanpakken van (online) criminaliteit.

Criminaliteit verandert sneller dan organisaties

Voor het onderzoek interviewden de onderzoekers medewerkers van basisteams binnen de politie en werd aanvullend een vragenlijst afgenomen. Daaruit blijkt dat politiemedewerkers het belang van de aanpak van online criminaliteit breed onderschrijven. Zij zien de impact op slachtoffers in de samenleving toenemen en vinden dat de politie hierin een belangrijke verantwoordelijkheid heeft. Tegelijkertijd blijkt de overgang naar een structurele aanpak in de praktijk complex. Niet omdat politiemedewerkers het belang ervan niet zien, maar omdat bestaande werkwijzen, prioriteiten en organisatieprocessen nog vooral zijn ingericht op traditionele vormen van criminaliteit.

Daarnaast blijkt dat medewerkers beperkt zicht hebben op de aard en omvang van online criminaliteit in hun eigen werkgebied. Zij geven aan behoefte te hebben aan meer kennis over digitale criminaliteit, het veiligstellen van digitale sporen en de juridische mogelijkheden binnen opsporingsonderzoeken. Ook noemen zij capaciteit, ondersteuning door specialisten en betere samenwerking tussen teams als belangrijke voorwaarden om online criminaliteit effectiever aan te pakken.

Grote verschillen tussen ambitie en praktijk

Uit het onderzoek blijkt bovendien dat er een duidelijk verschil bestaat tussen wat politiemedewerkers belangrijk vinden en wat zij in de praktijk kunnen uitvoeren. Hoewel respondenten vinden dat opsporing, preventie, hulp aan slachtoffers en het verstoren van online criminaliteit allemaal onderdeel zouden moeten zijn van het werk van basisteams, ligt de nadruk nu nog vooral op het opnemen van aangiften en het bieden van nazorg aan slachtoffers. Volgens de onderzoekers laat dit zien dat de ambitie voor een bredere lokale aanpak aanwezig is, maar dat de randvoorwaarden daarvoor nog onvoldoende zijn ingevuld.

Remco Spithoven, lector Online Weerbaarheid bij hogeschool Saxion en verbonden aan CyberweerbaarNL: “Online criminaliteit is inmiddels een vast onderdeel van de dagelijkse criminaliteit en zou daarmee ook deel moeten zijn van het dagelijkse politiewerk. Ons onderzoek laat zien dat politiemedewerkers die ontwikkeling zien en de maatschappelijke urgentie herkennen. Om die ambitie ook in de praktijk waar te maken, zijn duidelijke keuzes nodig over taken, prioriteiten, opleiding en ondersteuning.”

Praktijkgericht leren, heldere keuzes en leiderschap

De onderzoekers adviseren de Politie om in te zetten op duidelijke landelijke kaders, gerichte opleidingen, meer ondersteuning vanuit specialistische teams en praktijkgerichte leerstrategieën zoals learning by doing met lokale casuïstiek.

Jurjen Jansen, lector Digitale Weerbaarheid van Mens en Organisatie bij NHL Stenden Hogeschool en Politieacademie en verbonden aan CyberweerbaarNL: “De politie beschikt over professionals die elke dag het verschil maken, óók online. Maar een maatschappelijke opgave van deze omvang kan niet afhankelijk blijven van individuele bevlogenheid. Dat legt te veel verantwoordelijkheid bij individuele medewerkers, terwijl het een organisatiebrede opdracht is. Leiderschap is daarom cruciaal: het moet prioriteiten stellen, weerstand begeleiden en duidelijk maken dat de lokale aanpak van online criminaliteit geen vrijblijvende keuze meer is, maar een noodzaak.”

Ook benadrukken zij het belang van een stapsgewijze verandering, waarbij in elk basisteam voldoende ruimte is om samen te werken, ervaring op te doen en nieuwe werkwijzen duurzaam te verankeren. Met het onderzoek wil CyberweerbaarNL bijdragen aan de verdere ontwikkeling van de lokale aanpak van online criminaliteit en aan een politieorganisatie die meebeweegt met een samenleving waarin criminaliteit steeds vaker een digitale component heeft.

“Online aanpakken of doormodderen”. Medewerkers van politie basisteams over de lokale aanpak van online criminaliteit en de noodzaak tot sturing in de lokale, digitale transformatie’ (PK136). Door: Saskia Westers MSc, Nick van der Klok MSc, Julia Klopman BA, dr. Remco Spithoven, dr. Jurjen Jansen, Politiekunde 136, Politie en Wetenschap, Apeldoorn; Sdu Uitgevers, Den Haag 2026.

Het rapport is te downloaden als PDF of als E-book van de website www.politieenwetenschap.nl.