D66 zou eigenlijk de leiding moeten hebben bij de onderhandelingen voor een nieuw Leeuwarder college

door een medewerker

Raadsverkiezing Leeuwarden 2026: PvdA/GroenLinks door de hoeven gezakt

De telling van de stemmen op 18 maart verliep in Leeuwarden traag. Pas ruim na middernacht kon verslaggever Hayo Bootsma van Omrop Fryslân eindelijk het resultaat melden. Met als opvallende onderdelen:

– het dramatische verlies van de combinatie Groen/Links/PvdA. Van 15 zetels naar 9 (waarvan 1 restzetel).

– de ernstige tegenvaller van de lokale combinatie Lijst 058/Gemeentebelangen: een verlies van 7 naar 4 zetels.

– het goede resultaat van D66: van 3 naar 5 zetels.

– het oprukken van rechts georiënteerde partijen: Forum voor Democratie stijgt van 1 naar 3 zetels. Ja 21 komt binnen met 2 zetels.

– de terugkeer in de raad van de Partij voor de Dieren (1 zetel), de SP (1 zetel) en de groepering SLIM, als afsplitsing van GroenLinks/PvdA ( 1 zetel).

– het verlies (van 2 naar 1) voor de Christen Unie

Zwaar verlies PvdA/GroenLinks

In maart 2022 beleefden we de vorige gemeenteraadsverkiezingen. Liwwadders meldde toen een ´historisch verlies‘ voor de PvdA. Voor het eerst zakte de PvdA Leeuwarden tot beneden de tien zetels (van 11 naar 8). Liwwadders constateerde dat het Lutz Jacobi-effect was uitgewerkt. Jacobi kwam eerder de Leeuwarder gemeentepolitiek binnen, maar toonde zich al snel gefrustreerd over de ambtelijke omgeving waarin ze terecht was gekomen. Ze kon haar partij niet op een winnend spoor krijgen. GroenLinks manifesteerde zich in 2022 juist goed. De partij veroverde 7 zetels, een winst van 2. Gezamenlijk verloor het PvdA/GroenLinks blok in 2022 slechts 1 zetel.

Nu PvdA en GroenLinks in 2026 gefuseerd optreden is het verlies maar liefst 6 zetels. Verdelen we de uitkomst in gelijke mate over beide partijen dan resulteert dat voor elk van beide in een aantal zetels van 4,5. Ze bevinden zich dan in de regionen van VVD, CDA, FNP en Gemeentebelangen058. Allemaal hebben ze 4 zetels in de wacht gesleept.

Nieuwe rol voor D66. Leeuwarden heeft een ander profiel nodig

Zo gerekend kan D66 in Leeuwarden met 5 zetels als de grootste partij worden beschouwd. D66 zou eigenlijk de leiding moeten hebben bij de onderhandelingen voor een nieuw college. Dat kan vervolgens tot meer innovatieve verhoudingen in de Leeuwarder politiek leiden. Er moet in brede zin toch onder de partijen een verlangen zijn naar intoming van de traditionele invloed van met name de PvdA (met de vertakkingen in het ambtelijk apparaat). Die kans is nu aanwezig. Te vrezen valt helaas dat onderlinge concurrentie (wie mag wel of niet in het college) het voor GroenLinks/PvdA ook na dit gigantisch verlies mogelijk maakt de traditionele macht in weinig gematigde vorm te continueren.

Essentieel is dat de partijen zich dit keer eens niet laten uitspelen door PvdA (nu gelieerd met GroenLinks). Het is te vaak vertoond: de kleinere partijen functioneren in het college als bijwagen en kunnen verlies bij nieuwe verkiezingen al weer incalculeren. Dit overkwam D66 in de periode 2018-2022. Wethouder Hilde Tjeerdema was weinig zichtbaar. Onduidelijk is daarbij waar dat aan lag. Kreeg zij voldoende ruimte in het college? Of moeten partijen sterkere figuren naar voren schuiven?

Dezelfde vraag geldt voor de afgelopen vier jaar met Gemeentebelangen in de bekende bijwagen-rol. Het wethouderschap van Gijs Jacobse was weinig indrukwekkend, al leek hij zelf meestal goedgehumeurd. Het gemak waarmee Gemeentebelangen in 2022 verkiezingswinst (Hounspolder-standpunt) behaalde, en vervolgens dit standpunt vlot inleverde voor een wethouderschap, blijft uiteraard in het geheugen hangen. Zo dragen ook lokale partijen bij aan een toenemend wantrouwen bij de burger in de politiek.

De hier bepleitte nieuwe rol voor D66 sluit uiteraard goed aan bij de nieuwe verhoudingen in de landelijke politiek. Te overwegen valt zelfs in Leeuwarden ook te kiezen voor een minderheidscollege van D66, CDA en VVD. Elk van deze drie zou twee wethouders kunnen leveren. Weer eens andere gezichten, dat kan geen kwaad.

De lijnen naar Den Haag kunnen dan kort zijn. Leeuwarden kan zich op deze wijze politiek eens anders profileren dan via de linkse invalshoek. En GroenLinks/PvdA (Progressief Nederland) kan in Leeuwarden een tijdlang herbronnen. Een ruime tijd voor bezinning is gewenst. Het beeld van een door de grote nederlaag depressief Progressief Nederland in Leeuwarden aan de leiding werkt weinig verwachtingen.Terwijl de politiek momenteel vraagt om een nieuw elan. De inspiratie daarvoor zullen we meer moeten zoeken bij D66 of ook bijvoorbeeld een FNP, dan bij een uitgeblust PvdA/GroenLinks. Zoals Johannes Beers (PvdD) al zei in de campagne: wat is het allemaal saai in de Leeuwarder politiek. Dat moet nu eindelijk anders.

De tijdlijn

Ter vergelijking de scores van een aantal partijen bij achtereenvolgende gemeenteraadsverkiezingen in Leeuwarden in de 21ste eeuw. Het gaat om het aantal raadszetels die zijn behaald. Het totaal aantal raadszetels steeg in deze periode van 37 naar 39 ( met ingang van 2013). In 2013 en 2017 was er sprake van herindelingsverkiezingen, eerst (2013) met een groot deel van Boarnsterhim, en vervolgens (2017) met Leeuwarderadeel en een deel van Littenseradiel.

2026 2022 2017 2013 2010 2006 2002

PvdA 9 8 11 12 11 15 10

GroenLinks 7 5 4 5 4 4

CDA 4 4 5 6 5 5 7

VVD 4 3 4 4 5 4 5

D66 5 3 4 4 2 2

FNP 4 4 2 2 1 1 1

De Leeuwarder lokale partijen boekten in 2026 zoals gezegd weinig succes. De wat kunstmatig, gelet op nogal eens tegenstrijdige standpunten, ogende combinatie van Gemeentebelangen en Lijst 058 boekt een verlies van 3 zetels. Op een totaal van 7 een forse tegenvaller. Het wethouderschap loonde niet. Lijst 058 neemt pas sinds 2017 deel aan de verkiezingen, en scoorde toen 2 zetels. In 2022 werden het 3.

Gemeentebelangen noteerde in 2022 4 zetels en in 2017 2.Daarvoor heette de partij Nieuwe Leeuwarder Partij, met een score van 2 zetels in 2002 en bijvoorbeeld 4 zetels in 2010 en 2013. De 7 zetels, gezamenlijk, in 2022, zijn nu gereduceerd tot 4.

De Nederlandse hoofdsteden

Een vergelijking van resultaten (aantal zetels) van GroenLinks/PvdA in de diverse Nederlandse hoofdsteden wijst uit, dat de klap in Leeuwarden (van 15 naar 9 zetels) het hardst aankwam.

2026 2022

Haarlem 11 13

Den Haag 7 8

Groningen 13 15

Assen 7 6

Zwolle 8 11

Lelystad 4 6

Arnhem 10 10

Den Bosch 8 7

Middelburg 7 8

Maastricht 7 8

Utrecht 14 13

Leeuwarden 9 15

In Amsterdam, hoofdstad van Nederland, namen beide partijen gescheiden deel. Groen Links behaalde 10 zetels (een winst van 2 vergeleken met 2022) en de PvdA bleef steken op 7 zetels (een verlies van 2).