Taalinflatie – Laten we zuiniger zijn met onze woorden

door Ben Stegeman

Inhoudsloze woorden, taalinflatie.

Je bent niet “kapot”, je bent gewoon moe. Je bent niet “hooggevoelig”, je bent een beetje prikkelbaar na een lange dag. Je hebt geen “burn-out”, je bent gewoon uitgeput omdat je al maanden te hard loopt. En nee, de caissière die gewoon haar werk doet, is geen “held”. Ze is een mens die gewoon haar werk doet.

We leven in een tijdperk van taalinflatie. Woorden die ooit iets betekenden, iets zwaars, iets echts, worden zo kwistig rondgestrooid dat ze langzaam leeglopen als goedkope ballonnen. ADHD, burn-out, trauma, hoogbegaafd, toxisch, held. Het zijn modebegrippen geworden. Iedereen heeft het, iedereen is het, iedereen voelt het. En hoe vaker we ze gebruiken, hoe minder ze nog wegen.

Dyslexie is een mooi voorbeeld. Vroeger was het een duidelijke diagnose: een specifieke lees- en spellingstoornis die serieuze begeleiding vereist. Nu zegt iemand die een tikfout maakt in een appje: “Sorry, dyslexie.” Of iemand die een lange tekst niet wil lezen: “Ik heb dyslexie, kun je het kort samenvatten?” Het wordt een excuus voor slordigheid, luiheid of gewoon een slechte dag. Terwijl echte dyslectici vaak keihard werken om mee te komen, met hulpmiddelen, therapie en doorzettingsvermogen.

Het toppunt van deze inflatie zien we in de liefde die voorbij is. Elke ex-man is ineens een “narcist”. Elke ex-vrouw heeft “borderline”. Het zijn geen diagnoses meer, het zijn scheldwoorden geworden, een snelle manier om de ander af te serveren zonder zelf in de spiegel te kijken.

En hetzelfde gebeurt in het publieke debat. Iemand die een andere mening heeft over migratie? Racist. Iemand die strenger optreden wil tegen criminaliteit? Fascist. Iemand die pleit voor meer overheidsingrijpen? Extreem-links. Iemand die minder belastingen wil? Extreem-rechts. En als het echt uit de hand loopt: nazi. Het woord “nazi”, ooit gereserveerd voor de meest gruwelijke ideologie uit de geschiedenis, wordt nu tevoorschijn getoverd bij een discussie over een verkeersboete of een vaccinatieplicht.

Het gemak waarmee we deze zware termen gebruiken is verbijsterend. Ze zijn niet langer beschrijvingen, maar wapens. Een snelle manier om de ander monddood te maken, de discussie te beëindigen en jezelf moreel superieur te voelen. Want als jouw tegenstander een racist, fascist of nazi is, hoef je niet meer naar argumenten te luisteren. Zaak gesloten.

Door dat te doen, verliezen die woorden hun kracht. Echte racisten, echte fascisten, echte extremisten? Ze verdwijnen in de mist van al die losgeslagen scheldpartijen. En het debat verhardt, want niemand voelt zich nog veilig om een genuanceerde mening te geven zonder meteen een etiket opgeplakt te krijgen.

Laten we zuiniger zijn met onze woorden. Moe is moe. Verdriet is verdriet. Een ex is een ex. Een politieke tegenstander is een politieke tegenstander. En termen als racist, fascist of nazi? Die blijven iets serieus, iets dat je alleen gebruikt als het écht van toepassing is.

Want taal is geen modeaccessoire en geen wapen. Het is het gereedschap waarmee we de wereld én onszelf proberen te begrijpen. Als we het verslijten, begrijpen we uiteindelijk niks meer en blijven we vooral steken in mooie labels voor lelijke waarheden.