De Potmarge is de Betuwe van Leeuwarden
Foto: Simon van der Woude
(Ook deze zomer weer prachtige artikelen opgediept uit ons rijke archief, december 2003)
De Betuwe van Leeuwarden
‘Een bijzonder mooi brokje haast nog ongerepte natuur.’ Zo noemde een journalist van het Leeuwarder Nieuwsblad de Potmarge en omgeving in de jaren dertig. Ongerept is het gebied al lang niet meer, maar wel mooi. En het wordt nog mooier als het aan de gemeente ligt. Zo is de waterkwaliteit verbeterd en komen er nieuwe paden, aanlegsteigers voor kano’s en een waterspeelplaats.
De Potmarge, een van oorsprong middeleeuwse waterloop, was eind negentiende eeuw berucht om het vervuilde water. Eeuwenlang was al het afval dat de stad produceerde (as, puin, poep enzovoorts) op het zogenaamde asland vlak buiten de stad tussen de Schrans en de Potmarge, terechtgekomen. Een stenen walbeschoeiing en bevloering brachten eind negentiende eeuw wat verbetering en in de jaren dertig werd de gemeentereiniging in oostelijke richting verplaatst. Nog steeds zijn daar de vuilverbrandingsoven en de rioolwaterzuiveringsinstallaties te vinden.
De opkomende industrie zorgde in de negentiende eeuw voor veel vervuiling, zoals de stroopfabriek en de strokartonfabriek, die op de plaats stond van het huidige Leeuwarder Courant-gebouw. De strokartonfabriek, opgericht in 1866, loosde enorme hoeveelheden vervuild afvalwater dat regelrecht via de Weaze de stadsgrachten in stroomde. De grachten bleken in 1895 biologisch dood en de Vereeniging tot Bevordering van de Volksgezondheid kwam in verzet. Het stadsbestuur wilde alleen op strenge voorwaarden een vergunning aan de fabriek afgeven. De fabrikant vocht dit besluit aan bij de Raad van State. Die oordeelde dat de watervervuiling net zo goed het gevolg kon zijn van de vuilnisbelt en de uitlozing door riolen. Toch werd de waterverontreiniging door de fabriek wel enigszins aan banden gelegd.
De strokartonfabriek sloot haar deuren in 1911. De Leeuwarder IJs En Melk Producten Fabriek (LIJEMPF) vestigde zich er na aanpassingen en nieuwbouw het jaar erna. De waterkwaliteit van de Potmarge was inmiddels al stukken verbeterd. In de buurt van het asland werden baarzen van 25 centimeter lang gevangen. Het was voor de Leeuwarder Courant het bewijs dat het allemaal wel meeviel met de vervuiling.
In het Potmarge gebied is naast bedrijvigheid ook altijd al ruimte geweest voor ontspanning. In de achttiende eeuw had prinses Maria Louise van Hessen Kassel een theekoepel aan de oever laten aanleggen. Het was een onderdeel van een prachtig aangelegde tuin achter haar buiten Mariënburg aan Achter de Hoven (nu staat hier het Comenius College). De prinses wandelde er over lanen langs vijvers, aangeplante bomenrijen en bloemperken. In de moestuin groeide het gewone fruit en de groenten van die tijd, maar ook werden er bijvoorbeeld abrikozen en asperges gekweekt. In later jaren bleven de stukken grond langs de Potmarge gewild bij tuinders. Geen wonder dat sommige Liwwadders dit plekje in de jaren dertig de Betuwe van Leeuwarden noemden.
De familie van H. Hoekstra zal niet zulke positieve gevoelens hebben gehad over de Potmarge. De ‘oppassend man’ was in 1885 ‘door de duisternis misleid’ en in het water terechtgekomen. Zijn hulpgeroep werd door schippers die in de buurt waren gehoord, maar toen zij dichterbij kwamen verdween de man naar de diepte en verdronk hij.
Ellen Schat
Foto: Simon van der Woude
Meer berichten
- Met het uitgekauwde begrip mienskip kun je vele kanten op (onderzoek)
- Omrop heeft hulp nodig en zoekt een inspirerende creatief-strategisch adviseur
- Hilde Tjeerdema (D66) is goednieuwsshow zat – We zijn in therapie
- Eerste openbare expositie Gerrit Benner. De Oersoep
- Verviervoudiging diefstal uit auto in Leeuwarden
- Dit is een tweedehands boekenwinkel en dat boek is net uit. Niemand heeft het nog zo waardeloos gevonden, dat die het meteen na aankoop bij ons gebracht heeft.
- Dan liever de lucht in! 160 jaar uitbreidingsplan Romein
- Minimalistische éénakter Drama mei deade dichters
- Overheid wijst werknemers in Friesland op pensioen bij baanwissel of minder werken
- Woninghuur stijgt gemiddeld met 4,4 procent
- Aanpak criminele families moet op de schop
- Bied jongeren tegengewicht aan online geldwereld
- Nederlands gas behoort tot duurste van Europa – 48 cent van elke euro naar de staat
- Expositie kunst van 24 wijkbewoners uit de Hollanderwijk
- Hond kost in hele leven ongeveer 20.000 euro: ruim driekwart Nederlanders schat dat lager in
- Levensmiddelenclub: suikerbelasting duur en complex, gezondheidswinst onduidelijk
- Jongeren kunnen ideeën indienen voor activiteiten, evenementen of ontmoetingsplekken die zij graag in hun omgeving zien
- Andries Gaastra van Batavus naar Koga Miyata – In Japan had ik de werkwijze en de mentaliteit van de bevolking en de ondernemers bestudeerd
- Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed verleent 255.000 euro aan restauratie Bonifatiustoren
- 1 op de 4 Nederlanders verstopt spullen voor bezoek uit schaamte voor de eigen woning
- Omzet horeca groeit door hogere prijzen – In de horeca is het vertrouwen het op een na laagst van alle onderscheiden bedrijfstakken
- 5 nieuwe locaties voor versnelde bouw 30.000 huizen – Leeuwarden Middelsee-Spoordok (circa 6.000)
- Detailhandel zet bijna 3 procent meer om in juli
- Plichtsgetrouwe medewerker valt vaker uit als leidinggevende niet doorvraagt
- Economisch beeld minder negatief – Meer export, consumptie huishoudens en investeringen
- Freek van Tuinen: Ik heb altijd redelijk integer gehandeld en de waarheid nooit geweld aangedaan
- Naar wetenschappelijke bureaus wordt overduidelijk niet geluisterd – Afscheid van de 80-jarige Wiardi Beckman Stichting
- FNP stelt vragen over Vijverzathe Jelsum – We delen de zorgen die dorpsbelang Jelsum-Koarnjum heeft uitgesproken. Het rijksmonument Vijverzathe heeft onze aandacht
- SLIM zit wethouder achter de broek met Starterslening
- Toiletgebouw De Groene Ster vaker toegankelijk
- Bijna niemand weet dit: Brussel zoekt 100 jongeren met een mbo-diploma voor een traineeship bij de Europese Commissie
- We gaan slecht om met kwetsbare mensen
- Kopers en verkopers onvoldoende beschermd door vrijwillige makelaarsregels
- Aantal mensen met bijstand stijgt 3 jaar op rij, vooral onder jongeren
- Wij gaan er van uit dat u – als hoeder van de integriteit – in Tytsjerksteradiel orde op zaken stelt
- Opnieuw minder moorden, laagste aantal mannen vermoord in 30 jaar – Meeste in Rotterdam, minste in Friesland
- ‘Er is geen vrouw die deugt’ van Arthur Schopenhauer. Met dit boek en een glaasje wijn kom ik een eenzame zaterdagavond wel door, denk ik als ik naar huis loop.
- Boerenland- en kerkenpaden krijgen weer toekomst
- Experiment uit 1916 zet ruim een eeuw later ons denken over straatverlichting opnieuw op scherp
- Museum Dr8888 sterkste stijger Friese cultuurmerken – Bolwerk sterke daler
