Friesland is een verbazingwekkende, maar ook verbijsterende provincie. Het College van Gedeputeerde Staten – Friesland is een land van water en melk – ziet de zuivelsector als de toekomst van de provincie en wil die versneld om zeep helpen. Van mij mag het. Op de website http://www.greenlincs.nl trof ik een document aan getiteld Versnellingsagenda over de zuivelsector in Noord-Nederland, feitelijk Friesland. De zuivelsector versneld richting de afgrond, iets anders kan ik er niet van maken. Na het afschaffen van het melkquotum is menig melkveehouder meer melk gaan produceren. Een en ander werd en wordt gerechtvaardigd met het argument dat een groeiende wereldbevolking meer behoefte heeft aan zuivelproducten. Gemakshalve wordt daarbij voorbij gegaan aan het verschil in groeitempo, het aanbod van melk is de afgelopen maanden sneller toegenomen dan de wereldbevolking ooit zal groeien. Structureel probleem lijkt mij.
Ooit bedacht de Amerikaanse hoogleraar concurrentiestrategie Michael Porter niet alleen de waardeketen maar ook zijn 5-krachtenmodel. In een bedrijfstak concurreren de gevestigde bedrijven met elkaar, hebben leveranciers en afnemers een zekere onderhandelingspositie, zijn er eventueel substitutieproducten en is er wel of niet een drempel voor nieuwkomers. Je zou verwachten dat voorafgaand aan het afschaffen van het melkquotum er een bedrijfstakanalyse is gemaakt, maar afgaand op wat er zoal gebeurt heeft niemand er eentje gemaakt. In de zuivelsector hebben de ultieme leveranciers van melk, de koeien, geen onderhandelingspositie, de afnemers, een beperkt aantal supermarkten des te meer. Substitutieproducten voor zuivel zijn producten op basis van soja. In de afgelopen jaren hebben veel mensen melk ingewisseld voor sojadrinks, om een voorbeeld te geven. De drempel voor nieuwe melkveehouders is in Friesland tamelijk hoog, maar elders in de wereld niet. Zo konden we recentelijk in de Volkskrant lezen dat een Nederlander rijk geworden met een Internetbedrijf een megamelkveehouderij in een Zuid-Amerikaans land gaat realiseren. En mega betekent in dit geval een veelvoud van wat er nu in Nederland rondloopt. Een zuivelconcern uit Nieuw-Zeeland met een vestiging in Heerenveen doet hetzelfde in China, het personeel wordt opgeleid bij de Zuivelschool 2.0 in Oenkerk.
Friese bestuurders en beleidsmakers gaan er vanuit dat een groeiende wereldbevolking gevoed gaat worden met melk uit Friesland. Dat lijkt mij een onhoudbare aanname. Afgaand op berichtgeving in de media wordt september een spannende maand, de boetes wegens overproductie moeten betaald worden. Sommige melkveehouders hebben onder het oude regime te veel melk geproduceerd en de boete ingecalculeerd maar volgens de oude, goede melkprijzen. De prijs van melk is inmiddels stevig gedaald, de verwachting is dat er melkveehouders in de betalingsproblemen komen. Dat krijg je met onverantwoord ondernemersgedrag. Melk is een product waar je weinig waarde aan kunt toevoegen, bestudeer zonodig de waardeketen van Michael Porter, een bulkproducte waarvan de prijs door vraag en aanbod wordt bepaald. Het aanbod is veel te groot in verhouding tot de vraag nu en in de toekomst, er zullen de komende tijd aan de aanbodzijde slachtoffers vallen. Hoe eerder, hoe beter, des te sneller hebben Friese politici in de gaten dat zuivel niet de toekomst van Friesland is. Blijkt die Versnellingsagenda toch nog ergens goed voor te zijn.
