Vier jonge lindebomen werden op verzoek van mr Bernhardus Buma snel geplant – Wat gaat er eindelijk gebeuren met de Weaze?

Foto: Liwwadders

Scenario’s voor de Weaze

(Van een correspondent)

Het is al weer een maand of twee terug. Onder leiding van de LC-journalisten Wietske Koen en Bart Olmer liep een gezelschap  nieuwsgierigen (in het kader van het jubilerende Stadsblad Liwwadders) in de stromende regen de Leeuwarder crack-route. Van het station langs de Weaze naar locaties in probleemwijk het Vliet. De route van drugsgebruikers en drugshandelaren volgt het spoor van het rapport Leeuwarder ondermijning. Dat rapport is al weer bijna een jaar oud. De uitwaaieringen naar bijvoorbeeld de wijk Bilgaard voerden bij de wandeltocht te ver.

Onlangs besprak de gemeenteraad de intrigerende studie in voorlopige zin. Iedereen toonde zich erg verontrust. Van der Galiën van lijst 058 vroeg zich af of ‘dit nog mijn stad is’. Burgemeester Buma sloot zich bij deze woorden aan. Wat er moet gebeuren en hoe, dat volgt nog. Buma kondigde voor maart/april van dit jaar een nieuwe notitie met concrete acties aan. Pas dan gaat de raad echt in debat.

De Weaze is natuurlijk al veel langer een gebied met problemen door criminaliteit verbonden met drugs en prostitutie. De gemeenteraad komt op gezette tijden met initiatieven, waarvan vaak verborgen blijft wat het oplevert. De nationale televisie kwam met een reportage – de prostitutie op de Weaze belichtend – waarin Leeuwarden als afvoerputje in beeld kwam. Slecht voor het imago van de stad.

Naast dit traject Leeuwarder ondermijning kiest de gemeenteraad nu ook voor een Ontwikkelkader Weaze. Onder deze titel kreeg het college van burgemeester en wethouders via een motie bij de begrotingsbehandeling voor 2024 de opdracht om voor 1 oktober van dit jaar aan de raad plannen voor te leggen. De raad verwacht ‘verschillende scenario’s, rekening houdende met (het gebrek aan) de grondpositie van de gemeente, inclusief een kostenraming voor deze scenario’s.’ De raad constateert dat er al jaren onvoldoende geïnvesteerd wordt in het Weaze-gebied. De debatten in de raad gaan ‘over de activiteiten die daar plaatsvinden maar niet over het gebied zelf’.

Een krachtig signaal. Het wordt interessant te volgen hoe college en ambtenaren dit op gaan pakken.

Familie Buma op de Weaze

Soms verlopen processen moeizaam. In januari 2019 – vijf jaar geleden – schreef Edwin Boers een juichend artikel in de LC: oude grandeur terug op Wirdumerdijk, luidde de kop. Het ging om een opknapbeurt van het (vroegere) Blokker-warenhuis. Als eigenaar van deze locatie (Wirdumerdijk 9 en 11) kreeg HB Capital ook lof toegezwaaid van monumentenambtenaar Leo van der Laan. Boers en Van der Laan attendeerden er op dat het complex doorloopt tot op de Weaze. De heren spraken de hoop uit dat de ‘breed en gesloten, niet al te florissante achterkant aan de Weaze-zijde’ nu ook zou worden aangepakt. Van der Laan: ‘Wie door de bovenramen tuurt, ziet echter nog wel de historische luiken, die een deftiger verleden verraden’. ‘Weaze 18 is een prachtig herenhuis uit 1826’, gaat de ambtenaar verder. ‘Het was vroeger een huis van de familie Buma. De stadsarchitect Gerrit van der Wielen ontwierp het rijksmonument. De Weaze gold vroeger als een chique straat.’

Wie nu deze ‘achterkant’ bekijkt, ziet dat er in deze vijf jaren – ondanks de bespiegelingen van Van der Laan – nog niets is gedaan. Een treurige aanblik. En dat geldt voor meer locaties in dit gebied.

Dat roept dan toch de vraag op, wat bestuurders en ambtenaren in deze vijf jaar hebben ondernomen. Een antwoord op deze vraag mag in het komende ontwikkelkader niet ontbreken. Welke gesprekken vonden er plaats met eigenaars en uitbaters?

Sporen van de Buma’s in dit gebied zijn te vinden in de gemeente-archieven. In december 1826 verzoekt ‘Mr. Bernhardus Buma toestemming om voor zijn huis, Weaze D40 de oude lindeboom aldaar te mogen wegnemen en 4 jonge lindebomen hiervoor in de plaats te zetten’. Het verzoek wordt op 16-12-1826 in handen van de architect gesteld en op 19-12- 826 toegestaan. Een vlotte procedure.

In het verslag van het broodoproer van 1874 van F. de Haan Fzn. (in die tijd winkelier en tabaksverkoper op de Voorstreek bij de Dubbele Pijp) komen we de Buma’s ook tegen.

De Haan is van oordeel dat het stedelijk bestuur onvoldoende optreedt tegen de opstandigen. Meer waardering krijgt de ‘gouverneur’ (commissaris van de koning) baron van Sytzama die persoonlijk vanaf de stoep van Jentje Wybrandi op de Brol het volk aanmaande uiteen te gaan. Toen daar te weinig reactie op volgde kregen de troepen opdracht de menigte te verspreiden. Ook dat hielp onvoldoende waarna er zowaar schoten vielen. Volgens de Haan werd het de volgende dag wat rustiger en eiste men geen levensmiddelen meer, maar geld ‘zoals bij de juffer Reneman op de Tuinen en Buma op de Weaze’.

De betere tijden van de Weaze zijn weinig bekend. Enige vermaardheid bestaat er natuurlijk rond het pand van de familie Van Aytta (Weaze 30), waar archivaris Eekhoff in zijn uit 1846 daterende geschiedenis van Leeuwarden specifiek over bericht: ‘Dit huis, hetwelk thans nog op de Weaze, als hoekhuis van de Wijdesteeg of Ayttasteeg, bestaat, en hoewel sedert lang tot de woning en werkplaats van een smid vernederd (volgens Eekhoff dus ook toen al verval, red.), nog dezelfde oude vormen en vele kentekenen van vroeger aanzien vertoont, ja zelfs het gemelde wapen nog in de gevel voert is in vele opzichten merkwaardig’.

Eekhoff noemt onder meer bewoning van dit huis door Bernard van Merode, Heer van Rummen, als luitenant-stadhouder van prins Willem van Oranje. De relatie tussen de Aytta’s en het bestuur van de stad Leeuwarden moet soms gespannen zijn geweest. Begin zeventiende eeuw kreeg eigenaar Wiggle Aijtta als opdracht aan de achterzijde van zijn erf (waar nog de ringmuur aan de Wirdumerdijk liep), ter verfraaiing woningen van ‘twee viercanten hooch t’ bebouwen’. De Aytta’s bleven lang weigerachtig om aan deze aanmaningen gevolg te geven.

‘t Schuilhoekje in ‘t Kleine Krantsje

Om met heel wat anders te besluiten: uit een recentere periode,ook al haast weer vergeten,maar het klinkt nog wat gemoedelijker dan de huidige berichten, een mededeling uit ‘t Kleine Krantsje van 18 oktober 1969.

‘Op de avond van de opening hebben we een kijkje genomen in ’t Schuilhoekje, nieuwe café-bar van de heer Siep Visser aan het Reigersplein. Letterlijk verscholen tussen de huizenrijen van Weaze en Wirdumerdijk en aanstonds, na het gereedkomen van het nieuwe Amicitia, te voet bereikbaar op vier weinig in de gaten lopende manieren door de Reigerstraat vanaf de Wirdumerdijk, door de Reigerstraat vanaf de Weaze, door de Nauwesteeg vanaf de Wirdumerdijk en door deze Nauwesteeg vanaf de Weaze. Als leek met weinig gevoel voor bouwkunde staat men altijd weer versteld van wat men weet te maken van – in dit geval – een ‘oud hok’, waarin geen beest wat kwaads kon doen: ‘t Schuilhoekje is ronduit een gezellige zaak geworden, die het bij een bepaald publiek zonder twijfel goed zal doen. Op de eerste avond was het er in ieder geval al stormachtig druk. Veel mannen maakten van de gelegenheid gebruik er het eerste pilsje te pakken, verschillende collega’s kwamen er de heer Visser veel succes toewensen. Verder vertoonden zich er nogal wat kortgerokte personen van vrouwelijke kunne, voor wie het, ondanks de nog heldere blik in de ogen, elk moment bedtijd kon zijn. Opvallende zaak was verder, dat een belangrijk deel van de equipage van Auke Ferwerda van de Weaze naar dit Schuilhokje bleek te zijn overgestapt: Jaap Veldman, die liefst een twintig jaar bij Ferwerda heeft gewerkt, serveerde in het café en Johannes van Driesten – zestien dienstjaren bij Ferwerda stond – achter de bar.’