Journalistieke titels concurreren nauwelijks nog met elkaar en verwateren hun identiteiten

(tekst: Villamedia)

Column Kim van Keken: Alles ligt in de ramsj

Kim van Keken is de nieuwe columnist van Villamedia. Iedere week zal ze op haar eigen, uitgesproken en onafhankelijke wijze de actuele ontwikkelingen binnen de journalistiek en media duiden, machtsstructuren aanvallen en ons journalisten uitdagen tot zelfreflectie. Deze week: ‘Inmiddels ligt er dankzij een bericht van de auteur en dichter Lieke Marsman een nieuw voorbeeld van commercieel opportunisme op tafel.’

‘Straks is er geen mediabedrijf meer over’, schreef directeur Nienke Venema van Stichting Democratie en Media afgelopen november in een brandbrief aan de politiek. De stichting nam het initiatief voor de brief. ‘Voor het eerst in de geschiedenis slaan alle grote media, publiek en privaat, de handen ineen.’

Het was een meer dan terechte noodkreet over de algoritmes van Amerikaanse en Chinese techreuzen die de nieuws- en informatievoorziening steeds meer in handen krijgen. ‘Bedrijven met commerciële doelstellingen’, schreef ze. ‘Democratische waarden maken daar geen deel van uit.’

In de mediatour die ze vervolgens maakte werd haar geen enkele keer gevraagd naar het Nederlandse medialandschap zelf dat steeds verder verschraalt door de expansiedrift van de twee Belgische uitgevers DPG Media en Mediahuis. In de Nederlandse journalistiek gaat het vaak en veel over het gevaar van Amerikaanse techbedrijven die al onze data opslurpen, maar zelden gaat het over onze eigen mediabedrijven.

Terwijl ook daar winstmaximalisatie en marktmacht de boventoon voeren.

Vorig jaar kreeg DPG Media nog de Big Brother Award van Bits of Freedom voor het dagelijks tracken en profileren van miljoenen nieuwsconsumenten. ‘Persoonlijke data worden ingezet om meer advertenties te verkopen waardoor het bedrijf zijn winst kan maximaliseren’, schreef de jury. Maar daarover hoor je Stichting Democratie en Media, aandeelhouder van DPG Media, nooit in het openbaar.

Inmiddels ligt er dankzij een bericht van de auteur en dichter Lieke Marsman een nieuw voorbeeld van commercieel opportunisme op tafel. Haar boek ‘Op een andere planeet kunnen ze me redden’ kreeg de Fluister Award, een prijs voor het beste boek van 2025 van de app Fluister. Maar die waardering werd niet beloond in harde knaken, postte ze op Bluesky. Voor de 525.157 minuten die naar haar boek was geluisterd, ontving zij 207 euro.

Fluister werd in 2022 geïntroduceerd als ‘unieke samenwerking’ tussen Nederlandse uitgevers. DPG Media ‘sloeg de handen ineen’ met boekenuitgevers, schreef Stichting Veronica in een persbericht. De stichting investeerde in de nieuwe streamingsdienst die het op ging nemen tegen mondiale spelers. In 2024 nam DPG Media het platform over en werd honderd procent eigenaar.

Het is een poging om de hele streamingsmarkt in Nederland en België in handen te krijgen. De uitgever belooft een onbeperkte stroom aan boeken voor negen euro per maand en voor twee euro per maand extra krijgt een abonnee kranten en bladen erbij.

Maar die dumpprijzen worden ergens van betaald. Niet door de aandeelhouders die jaar op jaar hele dikke winsten naar zichzelf toeschuiven. Ook aandeelhouder Stichting Democratie en Media profiteert daarvan en kan met de winsten naar eigen inzicht goede dingen doen voor de democratische rechtsstaat en de vrije pers.

Wie de prijs wél betalen, zijn de makers: schrijvers zoals Lieke Marsman. Democratie kan niet zonder een vrije pers en literaire infrastructuur. Vrijheid betekent ook een eerlijke prijs, iets dat uitgevers maar wat graag even vergeten. Maar er staat meer op het spel, namelijk de pluriforme nieuws- en informatievoorziening. Wie een abonnement heeft op een DPG-titel zoals Trouw, de Volkskrant, de Libelle of de Donald Duck, kan gebruikmaken van Fluister en heeft toegang tot duizenden titels. Van het nieuwste boek van Herman Koch tot de hele serie van Baantjer. Om te luisteren en te lezen. Alles ligt in de ramsj.

Een abonnement op een krant in Nederland betekent tegenwoordig toegang tot (bijna) alle andere titels van de uitgever. Daarmee concurreren journalistieke titels nauwelijks nog met elkaar en verwateren hun identiteiten. Tegelijkertijd hebben kleine, nieuwe initiatieven nauwelijks een kans in Nederland. De laatste zelfstandige successen, De Correspondent en Follow the Money, zijn al meer dan tien jaar oud. De rest redt het niet of wordt overgenomen.

Als het zo doorgaat is er straks nog maar één mediabedrijf over. Maar dat kan nooit het antwoord zijn op de Amerikaanse en Chinese Big Tech.