Sytze Faber: Onze democratie en rechtsstaat hebben geen eeuwigheidswaarde

(tekst: Contrapunt Sytze Faber)

Geen eeuwigheidswaarde

De hoogmoed en onwaarachtigheid waarmee Buma en Rutte aan de vooravond van het Wiv-referendum in een tv-debat de uitslag naar hun hand dachten te zetten, ik spuwde er vorige week mijn gal over. Er zou nog wel eens wat in de vuilniszak kunnen zitten.

Er lag toen, zo bleek naderhand, al een rapport van de Commissie van Toezicht (CTIVD) op tafel bij vicepremier Ollongren dat in het straatje paste van de tegenstanders van de huidige Wet op inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv). Ollongren hield het tot na het referendum onder de pet. Daar zijn wellicht legitieme bureaucratische argumenten voor geweest.
Het is echter onwaarschijnlijk dat Buma en Rutte voor het debat niet over de strekking van het rapport zouden zijn ingelicht. Dat zou het nog een graadje erger maken. De CTIVD vindt, net als de tegenstanders van de Wiv, dat het massaal hacken van burgers en het delen van privé gegevens met buitenlandse veiligheidsdiensten met veel betere waarborgen moet worden omgeven. Het kabinet en de regeringspartijen – al lijken D66 en de CU inmiddels toch lont te ruiken – haalden er tot nu toe hooghartig de schouders over op. Lijken een blinde vlek te hebben voor de gevaren van onze door commercie vergeven cyber maatschappij.
En houden er ook geen rekening mee – toegegeven: een deprimerende aangelegenheid – dat er geen garanties zijn dat onze democratie en rechtsstaat eeuwigheidswaarde hebben. Bouw daarom veiligheidskleppen in voor de onverhoopte komst van autoritaire regimes. En versterk het draagvlak voor een solidaire democratische samenleving. Het omgekeerde gebeurt.

Rotsachtige bodem

Mensen zijn een mix van goed en kwaad. Dat betekent dat de politiek op twee fronten alert moet zijn. Het kwaad moet ingedamd worden met voorschriften en sancties. Daar mankeert, algemeen gezien, niet het meeste aan. Het andere front ligt er veel beroerder bij: de politieke opdracht het goede in mensen boven te halen, het appelleren aan hun goede inborst. Daar komt nauwelijks iets van terecht.
Politici blijven doorgaans hangen bij de onderbuik. Panisch om kiezers te verliezen als ze een beroep doen op het betere ik van mensen. Het laatste ethische appèl dat ik me herinner was het pleidooi voor een kinderpardon voor vreemdelingenkinderen, die helemaal vergroeid waren met ons land. Is bij de laatste kabinetsformatie de nek omgedraaid door CDA en VVD. Voor ethische noties moet je niet meer op het Binnenhof zijn.
In deze paasweek kwam wel een blijk van hoop uit onverwachte hoek, van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Het kwam met een stevig onderbouwd onderzoeksrapport over het vluchtelingenvraagstuk. Nou ja, vraagstuk. Dat maken de politici er met hun cynisme van. Het CBS concludeert dat drie kwart van de Nederlanders van mening is dat we vluchtelingen – bij economische migranten zijn er veel meer reserves – moeten opvangen. Slechts 8 procent is daar tegen. Ruim 30 procent ervaart de komst van vluchtelingen zelfs als een verrijking van de Nederlandse cultuur. Het draagvlak voor de opvang van vluchtelingen – zie ook het rapport van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) van eind 2017 – is de afgelopen 25 jaar steeds verder toegenomen.
Bij het gros van de politici valt het goede nieuws van het CBS en het SCP op rotsachtige bodem. Ze zetten hun kaarten liever op het slechtere ik dan op het betere ik van mensen. Een reden te meer om te onderkennen dat onze democratie en rechtsstaat geen eeuwigheidswaarde hoeven te hebben