Scholing medewerkers rond spirituele zorg verhoogt kwaliteit einde-levenszorg

Dr. Joep van de Geer – Foto: MCL

(Tekst: MCL)

Zorgmedewerkers die geschoold zijn in toepassing van de Richtlijn Spirituele Zorg besteden meer aandacht aan de behoeften en vragen van patiënten op dit terrein en verhogen daarmee de kwaliteit van de zorg in ziekenhuizen. Dat zijn de belangrijkste gevolgtrekkingen uit het promotieonderzoek van geestelijk verzorger Joep van de Geer van het Medisch Centrum Leeuwarden. Hij promoveert op 21 december 2017 aan de Rijksuniversiteit Groningen.

‘Aandacht voor spiritualiteit door zorgverleners is in de laatste levensfase heel belangrijk,’ zegt Van de Geer. ‘Als je weet dat je gaat sterven, weet je dat je alles wat belangrijk voor je is zal moeten loslaten. Spiritualiteit of zingeving staat voor alles wat jou inspireert in dit leven, het kan verbonden zijn met familie, werk, hobby’s, geloof of levensbeschouwing. Spiritualiteit kan heel breed zijn.’

Palliatieve zorg

Palliatieve zorg wordt gedefinieerd als zorg op somatisch, psychisch, sociaal én spiritueel gebied. Nederland kent sinds 2010 de Richtlijn Spirituele Zorg, waarin wordt beschreven wat zorgverleners moeten verstaan onder aandacht voor de spiritualiteit van patiënten (en naasten) met een levensbedreigende aandoening. Van de Geer: ‘Een prima richtlijn, en alle betrokkenen zijn het er over eens dat die écht in de praktijk toegepast moet worden. Geen richtlijn om in de la te leggen. Scholing van zorgmedewerkers is een belangrijkste eerste stap. Maar scholing kost tijd en die is in de zorg schaars. Doel van mijn promotieonderzoek was te kijken hoe je dat het beste kan doen en of een beknopte scholing wel effectief kan zijn.’

Om die vraag te beantwoorden organiseerde Van de Geer een trial in negen topklinische ziekenhuizen. Het onderzoek vond plaats op afdelingen waar patiënten in zowel curatieve als palliatieve trajecten worden behandeld. Geestelijk verzorgers hebben in 2014-2015 374 artsen en verpleegkundigen geschoold in de toepassing van de Richtlijn. ‘Het was eigenlijk voor het eerst dat geestelijk verzorgers in ziekenhuizen betrokken zijn bij zo’n multicenter trial.’

Daarna zijn de effecten van de beknopte scholing gemeten. De resultaten geven aan dat ook een korte scholing kan bijdragen aan een verbetering van de kwaliteit van zorg, zoals ervaren door palliatieve patiënten. Op basis van de interviews met de geestelijk verzorgers zijn een aantal kritische succesfactoren voor de scholing geïdentificeerd. Bovendien blijkt implementatie van deze richtlijn de zichtbaarheid en het profiel van geestelijk verzorgers te verbeteren.

Spirituele zorg

Spirituele zorg bij het levenseinde stuit bij veel zorgverleners op een zekere handelingsverlegenheid. Van de Geer: ‘Aandacht voor dit onderwerp en de scholing leiden er toe dat de belemmeringen voor spirituele zorg verminderen. De competenties van verpleegkundigen zijn zes maanden na de scholing nog steeds significant verbeterd. Uit de studie blijkt dat aanpassing van de scholing nodig is aan de praktijk van artsen om het effect op de competentieontwikkeling van artsen op een vergelijkbaar niveau te brengen.

Het belangrijkste effect: als de zorgverleners zijn geschoold, ervaren patiënten significant meer aandacht voor hun spirituele behoeften. Van de Geer: ‘Patiënten slapen zelfs beter, dat was een heel verrassende uitkomst.’

Met verschillende landelijke organisaties als stakeholders wordt gezocht naar wegen om de nieuw verworven inzichten ook breder te delen. Van de Geer: ‘Het blijft niet bij toepassing in Nederlandse ziekenhuizen. Er is een Europese taskforce die zich richt op onderzoek, scholing en verbetering van spirituele zorg in de palliatieve zorg.’

mcl zorg