Saskia Bak: Met architect Hubert Jan Henket ben ik door de provincie gereden om te ervaren hoe Friesland ruikt

Arjen Westra (links) van Aegon en museumdirecteur Kris Callens (rechts) snijden de taart aan

(Ook deze zomer weer enkele prachtige verhalen opgediept uit ons archief; Stadsblad Liwwadders, maart 2009)

Saskia Bak van het Fries Museum

‘Willen jullie iets met W.C. de Groot?’

‘Het Fries Museum is nu te hybride, het focust zich nergens specifiek op. Dat gaan we in de nieuwe situatie veranderen.’ Directeur Saskia Bak van het Fries Museum nam onlangs het roer over van Cees van ’t Veen. Bak wil experimenteren met nieuwe concepten. De tentoonstelling rond architect W.C. de Groot, de ontwerper van de Hollanderwijk in Leeuwarden, vormt hiervan een voorbeeld.

‘Op een gegeven moment komt zo’n vraag voorbij: willen jullie iets met W.C. de Groot? Dat bespreek je dan met je collega’s en je besluit dat dit niet een typische architectuurtentoonstelling moet worden. We hebben gekozen, en dat zullen we vaker doen, om het werk van de architect te benaderen vanuit de bewoners van zijn huizen. Anderhalf jaar geleden zijn we gestart met het leggen van contacten in die wijk. De bewoners spelen een belangrijke rol bij deze expositie. Velen zijn geïnterviewd over het wonen in de wijk. ‘Hoe is het nu om in een woning van De Groot te wonen. Wat is het bijzondere daaraan?’ Die informatie levert verrassende gezichtspunten op. Vanaf 19 april is het resultaat voor iedereen te zien.’

Voorlopig heeft het museum haar handen vol aan bezoekers aan de Quilt-tentoonstelling. Een regelrechte topper te vergelijken met de komst van de Stier van Potter naar het museum aan de Tweebaksmarkt. De oude collectie lift mee op een thema-tentoonstelling en wordt nieuw leven ingeblazen. ‘Ook die tentoonstelling begint ermee met wat we in eigen huis hebben. De collectie is onze schatkamer. Daarna kijk je of het onderwerp leeft en dan ontdek je dat er tientallen groepen actief bezig zijn met quilten. Die groepen hebben nu een gezicht gekregen in ons museum. Dagelijks hebben we bezoekers vanuit het hele land die hier de tentoonstelling bezoeken en meedoen aan de activiteiten, dat laatste zullen we veel vaker gaan doen rond exposities. Het Quiltcafé dat we hebben ingericht is een enorme trekker. En de mannen die meekomen steken de straat over naar de museum over de Elfstedentocht, toeval, maar wel mooi meegenomen.’

Of het Nieuwe Fries Museum op het Zaailand een opleving krijgt zoals bij nieuwe gebouwen wel vaker het geval is, is nog afwachten, maar Saskia Bak verwacht er veel van. De nieuwe directeur denkt het aantal bezoekers met een derde te kunnen verhogen, nu trekt het museum per jaar ongeveer 60.000 bezoekers. Dat publiek bestaat voornamelijk uit 50-plussers. 60 procent komt van buiten Friesland naar het museum, 40 procent is Fries en deze groep is weer voor een groot deel afkomstig uit het onderwijs. De Leeuwarders laten het wat afweten. Bak: ‘Die proberen we bijvoorbeeld met de tentoonstelling van W.C. de Groot naar het museum te trekken. En die lijn zetten we door in het Nieuw Fries Museum op het Zaailand.’

Verhuizen betekent weggooien. Een gevoelige zaak voor een museum, zelfs wanneer het overgrote deel van de collectie in het depot ligt opgeslagen. ‘Musea hebben tot voor kort het beleid gericht op verzamelen, nu is dat verlegd naar inkrimpen en ontzamelen. De collectie zal niet meer groeien in omvang, maar wél in kwaliteit. Bij de poort zijn we scherper geworden op wat we aannemen.’ Ook aan de versnippering van collecties lijkt nog altijd moeilijk te ontkomen. Friesland is de provincie met de meeste musea van het land. Museumconsulent Hans de Haan (lange tijd kantoorhoudend in het Fries Museum) verzuchtte meerdere keren dat het afgelopen moest zijn met het steeds maar weer openen van nieuwe musea en museumpjes. ‘Er wordt kritischer naar gekeken, er is nu een beoordelingssysteem.’

Saskia Bak is al bijna twintig jaar betrokken bij het Fries Museum. Als stagiair kwam ze er rond 1990 binnenwandelen en is niet weer weggegaan. Ze houdt van zeilen in haar O-jol, eet graag in de restaurants Eindeloos en Jamuna, leest Bernlef en Koch en bezoekt steden zoals Brussel en Rotterdam. Ze kijkt naar Holland Sport (‘zelfs voor een niet-sportliefhebber een mooi programma’) en naar de avonturen van Jelle Brandt Corstius. Het schilderij Amo me Amo te van Alma Tadema is in haar museum een van haar favorieten. Ook het Popta-zilver beschouwt ze als heel bijzonder. Leeuwarden, de stad waarnaar ze binnenkort verhuist, vindt ze te bescheiden. ‘De stad heeft veel te bieden. De stad oogt natuurlijk en is niet te veel opgepept. Als stadsverkopers zou je heldere keuzes moeten maken en je scherper moeten richten op minder zaken dan nu het geval is.’

Het nieuwe museum op het Zaailand zal in vele opzichten verschillen van het huidige onderkomen aan de Tweebaksmarkt. ‘Daar kunnen we echt uitpakken en dat gaan we ook doen. Het wordt een gebouw met een geweldige architectonische uitstraling. Het publiek kun je daar eindelijk ontvangen zoals het moet. Het wordt een levendige culturele ontmoetingsplek. We zullen een goed programma neerzetten, met prikkelende projecten die vaak inspelen op de actualiteit. Die verbinding tussen collectie en wat er om ons heen gebeurt, gaan we vaker leggen. Met architect Hubert Jan Henket ben ik onlangs door de provincie gereden om te ervaren hoe Friesland ruikt. Dat gevoel is van belang om een goed museum neer te zetten voor onze bezoekers.’

Andries Veldman

aanvulling: Bak wilde een sterrenrestaurant in het nieuwe Fries Museum