‘Ik fiel my naait’, zegt gedeputeerde Hans Konst op de gewestelijke jaarvergadering van de PvdA Fryslân op woensdag 22 april in Easterlittens (Hjoed, Omrop Fryslân 23 april 2015). Hij doelt daarmee op het gegeven dat het CDA doelbewust zijn partij buiten het nieuwe college van GS zou hebben gehouden. Collega-gedeputeerde Jannewietske de Vries en huisprofessor Bertus Mulder zijn het ongetwijfeld met Konst eens. Nergens een spoor van zelfkritiek bij deze partijelite. Dan maar de slachtofferrol. Heerlijk! Wentelen in eigen onschuld. En lekker vrijuit gaan.

Bertus Mulder

De provinciale verkiezingen van woensdag 18 maart 2015 zijn langer dan een maand achter de rug en genoemde drie kopstukken van PvdA Fryslân zijn nog niet in staat om een relativerende toon aan te slaan. Ook is er van een serieuze rationele analyse geen sprake. Dat is amateuristische politiek. Bertus Mulder stelt dat de katholieke bloedgroep te weinig voorstelt binnen het CDA en dat daarom andere gezindten kans hebben gezien de PvdA ‘ûnderút te skoffeljen’. Het katholieke geluid binnen CDA Fryslân mag dan zwak zijn; dit verschijnsel staat buiten de vorming van het nieuwe college van GS. Partijideoloog Bertus Mulder zou beter moeten weten. Het zegt iets over zijn wantrouwen ten aanzien van het CDA. Mulder redeneert vanuit voorbije historische kaders. Hij beseft niet dat de tijd van verzuiling met de daarbij behorende polarisatie tot de geschiedenisboeken behoort.

It heitelân

Presentator Arjen de Boer stelt Jannewietske de Vries (Bynt, Omrop Fryslân 23 april 2015) vragen over het verloop van de verkiezingen en de formatie. Geen enkele keer is deze politica in staat tot zelfinzicht. Ze kiest wederom haar favoriete rol van cultuur nationalist: alles foar Fryslân! Daarmee plaatst ze zich boven de gewone partijpolitiek. Wie kan er wat op haar goede bedoelingen en haar enorme inzet voor it heitelân tegen hebben? ‘Wy binne gjin plucheklevers’, zegt ze in Bynt. Politieke nonsens natuurlijk. Ook ontkent De Vries dat er sprake is van frustraties. Opnieuw een onwaarheid. Sinds de verkiezingsavond van 18 maart is haar gedrag doordesemd van frustraties. Haar politieke gedrag is ondoordacht, sentimenteel en doorspekt met een flink portie zelfmedelijden.

Tactisch handelen

Jannewietske de Vries verkreeg op illegitieme wijze het lijsttrekkerschap van de PvdA Fryslân door tegen de gemaakte afspraken in de ledenlijst te gebruiken voor haar verkiezingscampagne. Op de gestuurde flyer aan de leden stond ook de naam van haar partijvriend Bertus Mulder, die natuurlijk wist dat zij een afspraak had geschonden. Lijsttrekker de Vries verloor vier van de elf zetels, terwijl zij in de campagne zo overtuigd was van de zege. Uit de verslaglegging van formateur Geart Benedictus concludeer ik dat zij in de formatie niet in staat blijkt adequaat politiek tactisch te kunnen handelen. In Benedictus’ eindverslag staat dat iedere partij, behalve de PvdA een favoriete combinatie aan de formateur gaf. De sociaal-democraten wensten namelijk eerst over de inhoud te praten. ‘Alle oare partijen wiene tige iepen en joegen ek oan wat foar har partij wichtich wie’, aldus Benedictus.

Verdere formatie

Het CDA heeft niet doelbewust de weg voor de PvdA naar een nieuw college van GS geblokkeerd. Een combinatie van CDA, PvdA, FNP en VVD, heeft de steun van al deze partijen, behalve die van de PvdA. Opmerkelijk. Aangezien er tussen CDA en PvdA inhoudelijke verschillen zijn, onder meer over de opcenten en de werkwijze van de formatie, voeren De Rouwe en De Vries extra gesprekken. Ook nog een bijeenkomst met de lijsttrekkers en secondanten en de formateur levert niets op. Zelfs de FNP houdt nog een extra vergadering, omdat die de PvdA graag binnenboord houdt. Op donderdag 2 april rolt de aanstaande coalitie van CDA, SP, VVD en FNP uit de bus, na een bespreking in Van der Valk in Sneek. Wat opvalt in de berichtgeving hierover is het optimisme van Benedictus. De sfeer schijnt prettig te zijn.

Vernuft ontbreekt

Als gedeputeerde leunt Jannewietske de Vries sterk op haar ambtenaren. Tijdens de formatie moet zij het politieke werk grotendeels zelfstandig doen. Zij maakt verkeerde inschattingen. Vervolgens legt zij de schuld voor haar falend optreden bij het CDA. Een moeilijk in te schatten onderdeel is de wens van het aantal gedeputeerden. In zeker opzicht valt er iets voor te zeggen dat de PvdA twee gedeputeerden wil, naast twee van het CDA. Gezien het gegeven dat er vier partijen nodig zijn voor een meerderheid in de Provinciale Staten en zes gedeputeerden teveel is, is voor het PvdA maar één gedeputeerde weggelegd. Dat had een bestuursfunctie met enkele zware portefeuilles – financiën en Liwwadden2018 – dienen te zijn. Dat had De Vries terecht kunnen eisen. Dat is politiek onderhandelen met vernuft.

De carrière van Jannewietske de Vries op het hoogste politieke niveau in Fryslân is voorlopig – en misschien wel definitief – van de baan. In 1984 zette ze al haar eerste schreden in het provinsjehûs. Jelle Breuker schreef daarover een artikel: http://www.huubmous.nl/2015/04/11/ondenkbaar-god-volgens-wittgenstein/#comments

Jacobi versus De Vries

Het is koffiedik kijken of Lutz Jacobi als PvdA-lijsttrekker meer dan zeven zetels in de wacht zou hebben gesleept. In ieder geval had de PvdA met Jacobi wel deel uitgemaakt van het aankomend college van GS. Jacobi is pragmatischer en realistischer dan De Vries. Bovendien is Jacobi een representant van de gewone PvdA-er en De Vries een vertegenwoordiger van de partijelite. Nuchterheid tegenover sentiment. Eenvoud tegenover opsmuk (mantelpak). Optimisme tegenover krampachtigheid. Relativeren tegenover zelfbeklag.

Het gewestelijk bestuur van PvdA Fryslân heeft toegestaan dat Jannewietske de Vries de verpersoonlijking werd van diezelfde partij. Dat heeft geen vruchtbaar resultaat opgeleverd. Niet voor herhaling vatbaar dus.

Wiebe Dooper, historicus