Kees van Anken: Wereldleed

Foto: Kees van Anken

(Tekst: Kees van Anken)

De mens heeft zijn beste tijd gehad. Tenminste als je de schrijver Harari mag geloven. Harari schreef “Sapiens. Een kleine geschiedenis van de mensheid” en constateert dat de menselijke soort druk bezig is haar eigen ondergang te orkestreren. Daarin staat hij niet alleen. In de afgelopen tijd viel me op, dat in de media het beeld ontstaat van een wereld die in volle snelheid op de afgrond af raast.

Binnenkort is er een onomkeerbare situatie ontstaan, waarin de opwarming en de (natuur)rampen niet meer door menselijk ingrijpen zijn te keren.

Leiderschap

Met het leiderschap in de wereld gaat het ook niet best. Het lijkt erop dat de democratie in haar nadagen verkeert en ons lot bepaald wordt door autocraten en roofkapitalisten. Nog even en wij burgers zijn een onderdeel van een door dataconcerns geregeerde wereld. We denken nog zelf te beslissen, maar doen slechts dat waar algoritmen ons toe verleiden. The Matrix is niet ver meer. Eerdaags worden we overheerst door kunstmatige intelligentie die sneller en rationeler is dan alles waar we zelf toe in staat zijn. Onze lagere driften en emoties hebben de wereld niet beter gemaakt en kunnen zelfs tot uitsterving van de eigen soort leiden. Dat de vooruitzichten niet al te best zijn, is in dit verband een understatement.

Maar ondanks al die berichten, vond ik dat ik me niet uit het veld moest laten slaan en dat moedeloos achteroverleunen ‘tot de bom valt’ al helemáál geen optie is.

Trump

Iedereen die niet meegaat in het dagelijks lamenteren over de strapatsen van Trump, het Noord-Koreaans wapengekletter, dichtgetimmerde regeringsakkoorden, het verzuipen van de wereld en ‘dat zij de kluit belazeren’ moet wat mij betreft in de actiemodus. Het wordt tijd dat er weer met vlaggen op het Malieveld wordt gezwaaid en spandoeken worden geheven. Op demonstreren als belangrijkste strategie valt nog wel wat af te dingen, maar het effect van zichtbaarheid en gezelligheid – een belangrijk onderdeel van demonstreren- moet je niet onderschatten. Nog beter is het natuurlijk zelf bij te dragen aan oplossingen voor klimaatproblemen en al die andere maatschappelijke kwesties.

Aangespoord door een aantal optimistische en activistische schrijvers en journalisten vroeg ik me af wat ik zelf aan een betere wereld zou kunnen bijdragen.

Terwijl ik daar nog over nadacht, kwam het bericht uit Amsterdam dat de gezondheid van mijn zwager hard achteruitging. Hij woont met mijn schoonzus in Amsterdam-Zuidoost (De Bijlmer), waar heel de wereld vertegenwoordigd is. Mijn zwager zelf is van Surinaamse origine en die achtergrond kwam met zijn wereldburgerschap letterlijk samen aan zijn ziekbed. Zijn kinderen, vrienden, familie, buren, allemaal leverden ze vanuit hun eigen culturele achtergrond een bijdrage aan zijn afscheid van het leven. Wekenlang trokken we daar met elkaar op en deelden lief, leed, zorg en het meegebrachte eten. Zonder voorbehoud werd alles door iedereen voor hem aan de kant gezet.

Microniveau

Later na afloop van een verdrietige, bij vlagen uitbundige, multiculturele begrafenis bedacht ik hoe zinvol het leven in moeilijke tijden kan zijn. Ik ervoer aan den lijve dat het uiteindelijk draait om de aandacht voor- en de betrokkenheid op elkaar. Grote maatschappelijke thema’s verschrompelen vanuit dat inzicht tot onbetekenende kwesties.

Ik besefte dat als het eropaan komt, alleen het microniveau er werkelijk toe doet. Per slot van rekening zijn we daar ook allemaal uit ontstaan.

Kees van Anken

Kees van Anken