Het loopt niet echt lekker met het Sociaal Domein Fryslân – Tjeerdema moet aan de bak

Friese gemeenten en het Sociaal Domein

(Van een correspondent)

De juichstemming rond het sociaal domein (WMO, jeugdzorg, participatie) ligt al geruime tijd achter ons. De decentralisatie van taken van rijk naar gemeenten in 2015 ging met hoge verwachtingen gepaard. Met de idyllische uitgangspunten van ‘Amaryllis’ (een plant die leeft van de lucht, zoals de leidinggevende Leeuwarder ambtenaar Dietske Bouma ontdekte) liep Leeuwarden voorop, zo kregen we bij voortduring te horen. Tot ongeveer 2018. Toen sloeg de wanhoop toe. Gemeenten bleken zich ernstig te hebben vergist in de met de decentralisatie gepaard gaande bezuinigingen. Bezuinigingen waarvoor ze zelf – via de Vereniging Nederlandse Gemeenten, de VNG – hadden getekend. Sindsdien zijn de klaagzangen niet van de lucht. Het rijk moet meer betalen is nu het motto.

Leeuwarden liep met Amaryllis voorop en vervolgens ook met de financiële verliezen. Bij de verdeling van een landelijke tekortenpot van 200 miljoen stond Leeuwarden bovenaan en ontving 20 miljoen. De gemeente Venlo stond ook bovenaan: maar daar werden onmiddellijk voor de broodnodige sanering twee wethouders de laan uitgestuurd. In Leeuwarden duurde dat wat langer met eerst het vertrek van Van Gelder (GroenLinks). Wethouder Feitsma (PvdA) trad enige tijd op als coördinator van het sociaal domein en houdt het nu ook voor gezien. Het sociaal domein maakt slachtoffers. De juichstemming zal voorlopig niet terugkeren.

Het is voor de burger moeilijk goed inzicht te krijgen in wat er in en rond het sociaal domein allemaal gebeurt. Liwwadders vroeg eerder bij de gemeente om de aanvraag die was ingediend voor de tekortenpot. Maar dat was niet openbaar, zo kregen we te horen. Wel werd vermeld dat de bedragen niet helemaal correspondeerden met cijfers van de jaarrekeningen. Zou de minister dat ook weten?

Een voorbeeld is ook de centrumregeling Sociaal Domein Fryslân (SDF). Dat is een samenwerkingsverband van Friese gemeenten voor uitvoering van (delen van) de jeugdzorg en aanverwante bezigheden. Gezamenlijke inkoop vindt hier bijvoorbeeld plaats. Er zijn weinig mensen die doorzien hoe dat allemaal functioneert.

Dat zou kunnen verbeteren via een evaluatie-onderzoek dat is gestart. De voorbereidingen zijn al ongeveer een jaar aan de gang, en – afgaand op een recente brief – is de verkenningsfase nu afgerond. Wat heeft dat opgeleverd? We lezen: “Het aanscherpen van de centrale vraagstelling is gerealiseerd na een brede consultatie”. En: “Er komen nu deelonderwerpen/rode draden naar voren die aandacht vragen”.
Dat klinkt gewichtig. En er is nogal wat niet helemaal in orde.

Een ‘externe procesbegeleider ‘ blijkt te hebben ontdekt dat de gemeenten op verschillende wijze in de samenwerking zitten. Er lijkt geen eenduidig beeld over de centrale doelstelling te zijn. Dit komt hoogstwaarschijnlijk – zo staat het in de brief – omdat gemeenten maar een gedeeltelijk inzicht hebben in hoe de (samenwerkings-) keten werkt. “Daardoor lijken informatieachterstanden te ontstaan en wisselt het draagvlak van de gezamenlijke besluitvorming”.

In eenvoudige taal: de boel functioneert heel gebrekkig. Maar wel al een heel aantal jaren. Wat is er tussentijds aan gedaan? Dat lezen we niet in de brief. Want de boel moet gelijmd worden. In de tweede fase van het onderzoek zal nu “gezamenlijk worden voortgebouwd aan hetgeen nodig is om de samenwerking te verduurzamen”. Daarmee is dus op voorhand al bepaald dat het SDF in de benen moet blijven. Hoe gebrekkig of de samenwerking ook is.

De gemeenteraden zijn in beeld: “Er wordt nu een extra processtap ingevoegd waarbij een evenwichtig beeld wordt gevormd van de wijze waarop de Friese raden de samenwerking voor ogen hebben”. De massage is begonnen.

Het heeft er alles van dat die raden in het onderzoek in eerste instantie aan de aandacht waren ontsnapt. Terwijl die raden toch geacht worden instellingen als het Sociaal Domein Fryslân te kunnen controleren.

Wethouder Tjeerdema (D66) is eerstverantwoordelijk – als wethouder van centrumgemeente Leeuwarden – voor het SDF. Er zal haar veel aan gelegen zijn om met een gunstig evaluatierapport naar de eigen raad te kunnen gaan.

Het gaat nog even duren: “Naar verwachting zal gezien een zorgvuldige besluitvorming dit proces niet zijn afgerond voor het eind van dit jaar zoals de regeling wel staat geduid”. Tjeerdema neemt de tijd. Of rekt de tijd. De gemeenteraad mag het zeggen.

foto: Harrie Muis