Hanno Brand (Fryske Akademy): discussie maakt de Friese taal sterker

‘Nee, mijn naam stond niet onder de Oproep. Ik denk niet dat dat verbazingwekkend is.’ Hanno Brand, waarnemend directeur van de Fryske Akademy, reageert ontspannen op het gedoe dat is ontstaan rond de Friese taal. Onlangs ontstond er ophef over de spellingschecker – de staveringshifker – die in de maak is.  De ophef resulteerde in een oproep aan provinciale staten. Meer dan honderd ondertekenaars willen geen nieuwe spellingswijziging en geen verplichtende ‘standaardwoordenlijst’ voor het Fries, zo werd gedeputeerde Jannewietske de Vries vandaag duidelijk gemaakt.

Hanno Brand: ‘Als er spellingswijzigingen worden voorgesteld dan zorgt dat waar ook ter wereld opschudding. Dat verbaast mij niet en het tekent de verknochtheid van de bevolking met de taal. Dat is dus een normale reactie. Wij vinden dat de discussie open gevoerd moet worden. Taal en identiteit is altijd emotie. We respecteren emotionele argumenten, maar hoe je met het vraagstuk omgaat is toch een academische discussie.’

‘De opdracht die de academie twee jaar geleden heeft gekregen is: ontwikkel een spellingschecker. Die kun je alleen maken als daar een lijst met woorden onder zit. De volgende vraag is dan: wat doe je met inconsequenties, het moet wel een coherent geheel worden. Met die vraag zijn we het veld ingetrokken, bij het onderwijs langs geweest. Ook de provincie heeft zo’n onderzoek uitgevoerd. Voor- en tegenstanders hebben hun mening kunnen geven. We zijn naar buiten geweest met de vraag: hoe valt dit? Vakspecialisten en de Afûk hebben zich hierover gebogen. Het onderwijs staat hier welwillend tegenover.’

‘De spellingschecker is supermodern. We zijn van 300.000 woorden naar 1 miljoen gegaan. Eén miljoen woorden zitten in die checker. Alle varianten zitten er in. Als ik een woord in typ dan komen alle varianten automatisch tevoorschijn. Om het ding te laten functioneren moest ik weten wat de standaard was, anders kun je zoiets niet ontwikkelen. Die standaard was er niet, nou ja, als je ziet wat er in het Fries wordt geschreven dan is die standaard er wel. De meeste mensen schrijven geef Frysk. Moet je de standaard toepassen? Nee!.’

‘Ach, verbaasd over de ophef? Nee, wel over de felheid van het debat, dat is even wennen. In Vlaanderen en in Duitsland waar ik heb gewoond zijn er ook discussie geweest. In Duitsland is de ringel s, de Eszett, verdwenen, niet niks in zo’n taalgebied. In de Oproep wordt stevige taal gebruikt. Ik lees woorden als dwangmatig en opgelegd, het woordbeeld valt vaak. Er is het verwijt dat we geen rekening houden met de varianten. Dat raakt een gevoelige snaar. Het is een misverstand. Als er inhoudelijke argumenten zijn dan luisteren we.’

‘Deze maand komt er nog een debat. Dan zullen we het goed presenteren. Een gezamenlijk debat met de Schrijversbond, de Fryske Akademy en de provincie is mislukt. Men vond de politieke rol te groot. Wat ik daar van vind? Daar zeg ik niks over. Naar het debat dat vrijdag in café Wouters wordt georganiseerd ga ik niet. Als ik was gevraagd, dan was ik daar naar toe gegaan.’

‘Met deze discussie wordt de taal overigens sterker.’

cultuur middenstanders zakelijk