Eric Hoekstra – Witte rook op Tresoar en de Bejahung van Couperus

(tekst: Eric Hoekstra)

Couperus in Tresoar

Witte rook op Tresoar en de Bejahung van Couperus

Geheel in de Stijl van de Burger begeven wij, die willen Leven in Extase, ons naar een Plaats van Beschaafd Vertier: Tresoar, waar Yme J.A. Kuiper vertelt over Friese kleine zielen in Den Haag voor een zaal vol kleine Friese zielen uit Leeuwarden.

Er komt witte rook uit de schoorstenen van Tresoar, waar de verwarming overuren draait om de bibliotheek op temperatuur te brengen voor Couperus in de ijskoudste maart die de klimaatopgewarmde aarde ooit heeft gekend. Ik klamp mij vast aan mijn weldoorvoede vriendin, die mij naar dit grote gebeuren heeft meegesleept, de derde van een triootje lezingen over Louis Couperus, de schrijvende oppernicht van Nederland en, eerlijk is eerlijk, ’s Neerlands beste auteur in de 19e en de 20e eeuw.

Wie heeft niet genoten van de spierballen in de bijzinnen van Iskander? Wie heeft niet graag bij gladiatoren op schoot gezeten in de Komedianten? En natuurlijk de geniale typering en analyse van de Nederlandse middenklasse in de Boeken der Kleine Zielen? De grote beschrijver van gezondheid en decadentie, van zuinigheid en spilzucht, van menselijkheid en onmenselijkheid, de grootste kenner van de Nederlandse volksaard.

Doeke Sijens leidt de spreker in. Maar eerst heft hij zijn armen ten hemel en zegt “Habemus Papam”. Dan vertelt hij dat hij alles van Couperus aan het lezen is en daarover regelmatig schrijft met Coen Pep op diens blog Tzum.

Waarna hij de derde Couperustussenpaus aankondigt, bijzonder hoogleraar Yme Kuiper van de RUG. Yme vertelt een boeiend verhaal over het milieu van zowel Couperus als dat van diens romanfiguren: het patriciaat van Den Haag. Met veel plaatjes hoera! Van mooie landgoederen en tuinen, geheel in de stijl van Lawrence Alma Tadema. Couperus bewonderde de schilderijen van de boerenzoon uit Dronrijp, die sindsdien door kunstpausen voor goedkope kitsch worden versleten. Of door goedkope kunstpausen voor kitsch worden versleten. Oordeelt zelf.

Goed, Yme gaat driftig verder met een vergelijking van Couperus zijn Kleine Zielen met de Buddenbrooks van Thomas Mann en A la Recherche van Proust. Wel vervelend dat Yme in elke zin wel een stuk of drie JA’s smijt. “Hoe ze, ja, sport bedreven, ja, de elite van Den Haag, ja.” Positief is ie in elk geval wel, dat staat vast.

Couperus blijkt af te stammen van predikanten uit Warga en omstreken tot er eentje naar Indië gaat en daar fortuin maakt. Zijn voorvaderen heetten zelfs Kuiper, waarbij de mogelijkheid ontstaat dat de spreker van vanavond een ver familielid van Couperus is.

Yme citeert instemmend Ter Braak die geschreven heeft dat de Kleine Zielen van Couperus gekarakteriseerd kan worden als de “sfeer der rijtuigen”. En hij heeft het over “rijtuigzeden”. Welk rijtuig bedoelen hij en Ter Braak toch? Eentje met 2 of met 4 paarden? Kom kom heren, dit riekt naar een oppervlakkige en nietszeggende vergelijking, bedacht door een verkouden kapper.

Maar goed, Yme is dan ook geen literatuurwetenschapper maar een begeesterd historisch antropoloog, iemand die de zeden van een tijd schetst. Hij brengt ons bepaald op smaak voor de elitaire Nederlandse bovenklasse aan het begin van de 20e eeuw. Maar ook zijn heimwee naar de decadente Romeinse tijd heeft geresulteerd in heerlijke historische romans.

Maar wel ben ik mij bewust (ja), als ik in de spiegel kijk, van een Antieke Schoonheid die, helaas, verwelkte … en bij mijn tijdgenoten zie ik een Antieke Vroomheid, die weldra wijkt.

Eric Hoekstra, ja knikkend te Leeuwarden

cultuur middenstanders zakelijk