Algemene Rekenkamer: Geef subsidie aan meest effectieve EU-projecten

(tekst: persbericht van Algemene Rekenkamer)

Algemene Rekenkamer: Geef subsidie aan meest effectieve EU-projecten
Bij het selecteren van aanvragen voor Europese subsidie wordt onvoldoende gekeken naar de effectiviteit van die projecten. Daarom moet niet langer worden uitgegaan van het principe ‘wie het eerst komt, wie het eerst maalt’, maar moet worden gekozen voor projecten waarvan de meeste effectiviteit valt te verwachten tegen zo weinig mogelijk kosten. Dat staat in het EU-trendrapport 2014 dat de Algemene Rekenkamer vandaag uitbrengt. Nederland droeg in 2012 aan de Europese Unie  zo’n Euro 6 miljard bij aan een totaal van Euro 139,5 miljard. Burgers van de EU mogen verwachten dat dit geld doeltreffend, doelmatig en volgens de regels wordt besteed. En dat moet inzichtelijk zijn.

Concurrentie nodig bij toekennen subsidies

Nederland ontving in de periode 2007-2013 in totaal zo’n Euro 1 miljard uit het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO). Dat geld is grotendeels bestemd voor projecten ter verbetering van de werkgelegenheid en concurrentiekracht. Nederland besteedt de meeste EFRO-subsidie aan projecten die bijdragen aan innovatie en ondernemerschap. De selectie van deze projecten kan beter vindt de Algemene Rekenkamer. Projectvoorstellen worden niet naast elkaar gelegd om te zien met welk project tegen de minste kosten het meeste effect zou kunnen worden bereikt. De voorstellen worden op volgorde van binnenkomst gehonoreerd. Later ingediende projecten vallen dan buiten de boot als al het geld reeds vergeven is, ook wanneer ze in potentie effectiever en efficiënter zijn.

Geen zicht op resultaten van projecten

Tijdens de uitvoering van EFRO-projecten wordt niet goed gecontroleerd of de beoogde effecten wel worden gehaald, ontvangers van subsidies hebben slechts een inspanningsverplichting. De Algemene Rekenkamer vindt dat  voortaan een uitvoeringsovereenkomst met subsidieontvangers afgesloten moet worden zoals een van de uitvoerende instanties reeds doet, die meer sturingsmogelijkheden biedt. Ook zou de instantie die de projecten beheert – de managementautoriteit – samen met de subsidieontvanger verplicht moeten worden om concreet te laten zien wat er met het geld is bereikt, bij voorkeur op internet.

Financieel management EU niet verbeterd

Het financieel management van de EU-fondsen in de Europese lidstaten is het afgelopen jaar niet verbeterd. Bij de besteding van EU-geld zijn opnieuw meer fouten gemaakt bij het uitvoeren van de EU-regels dan vorig jaar, met name bij het cohesiebeleid. Dit beleid heeft als doel de economie van de minst ontwikkelde lidstaten op peil te brengen. Ook in de uitgaven van de Europese Commissie zijn in 2012 weer fouten aangetroffen, zoals gedeclareerde kosten die ten onrechte worden vergoed. De Europese Rekenkamer heeft ook nu weer (voor de negentiende maal in successie) geen positief oordeel kunnen geven over de rechtmatigheid van de EU-uitgaven.

Verplichte nationale verklaring over besteding EU-geld nog ver weg

Alleen Nederland, Zweden en Denemarken hebben in 2013 een nationale verklaring afgegeven over hoe zij Europees geld dat zij in het voorgaande jaar hadden ontvangen, in eigen land hebben beheerd en besteed. De Algemene Rekenkamer vindt opnieuw dat onderzocht moet worden wat de mogelijkheden zijn voor het verplicht stellen van zo’n openbare nationale verklaring voor alle lidstaten zodat hierover verantwoording wordt afgelegd aan de Europese burgers. Ook vindt zij dat de verklaring niet alleen over de besteding van het ontvangen EU-geld zou moeten gaan, maar ook over de afdrachten, zoals invoerrechten en btw-heffingen, én over de met EU-geld bereikte resultaten.

Toezicht op Europese noodfondsen nog niet goed georganiseerd

Voor de bestrijding van de financiële en economische crisis worden sinds 2010 Europese noodfondsen ingezet. De controle en verantwoording van dat geld is nog steeds niet goed georganiseerd. Op dit moment staat er vanuit het Europees Financieel Stabiliteitsfonds  (EFSF) voor ruim Euro 176 miljard aan leningen uit bij Ierland, Portugal en Griekenland. Nederland staat garant voor 6,1% van dat bedrag. De hiermee verbonden risico’s moeten worden geminimaliseerd. Daarvoor is een onafhankelijke publieke externe controle essentieel, vindt de Algemene Rekenkamer. Op weg naar de bankenunie krijgt de Europese Centrale Bank (ECB) meer bevoegdheden. Ook hier is onafhankelijk controle van groot belang om de kwaliteit van het toezicht van de ECB te toetsen. Dat is nog niet geregeld waardoor er sprake is van een ‘controlegat’.

Reactie kabinet en nawoord Algemene Rekenkamer

Het kabinet neemt de meeste aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer over. De aanbeveling om de afdrachten (NL: Euro 6 miljard) aan de EU in de nationale verklaring op te nemen wordt echter niet overgenomen, onder meer omdat de Europese Rekenkamer daar al naar kijkt. In haar reactie zegt de Algemene Rekenkamer dat zo een kans wordt gemist om ook op lidstaatniveau inzicht te verkrijgen in de juistheid van deze afdrachten.

Het kabinet en de EFRO-managementautoriteiten hebben een aantal aanbevelingen inmiddels al opgepakt voor de nieuwe EFRO-programmaperiode 2014-2020. Het ‘first come, first served’-principe blijft in de praktijk belangrijk, maar de managementautoriteiten zullen meer nadruk leggen op het selecteren van projecten op grond van effectiviteits- en efficiëntiecriteria. Ook zal bij de projectselectie meer gewerkt gaan worden met tenders.
Onze sites over EU-governance zijn geactualiseerd: http://www.rekenkamer.nl/eu-governance en http://www.eu-verantwoording.nl/ Hierop houdt de Algemene Rekenkamer de belangrijkste ontwikkelingen bij rond verantwoording en de Europese noodfondsen, begrotingsdiscipline, toezicht op de bancaire sector en economische prioriteiten van de EU.