Abe de Vries en Douwe Kalma. Allebei in de war

4 april 2015 Actueel

Geachte redactie,

Er waren vreemde geesten door Friesland. Veertien dagen geleden werden we opgeschrikt door een “essay” van Abe de Vries in het Friesch Dagblad over de literator Douwe Kalma. Douwe Kalma was in het begin van de 20^e eeuw een animator in de Friese beweging. Abe de Vries probeert – in abstracte lijnen en met veel ronkende vraagstellingen – fouten van Kalma op te sporen. In relatie tot fouten die de KH 2018 op dit moment zou maken.

Het was een bijzonder verhaal van De Vries. Als het gaat om fouten van Kalma dan denken we toch in de eerste plaats aan zijn al voor WO II afglijden in nationaalsocialistische richting. In de oorlog stond Kalma geheel aan de verkeerde kant.

Maar Abe de Vries rept daar met geen woord over. Opzienbarend, ook omdat zijn stuk in het Friesch Dagblad verscheen. Een krant die al vroeg na de Duitse overval en bezetting in 1940 een principieel standpunt innam, en de verschijning uit eigen beweging staakte. Een heel verschil met het accommodatie en collaboratie-gedrag van het merendeel van kranten en tijdschriften. Moeten we dit met Abe de Vries nu allemaal vergeten?

Over welke fouten van Kalma heeft Abe de vries het wel? Het gaat om het verschil dat Kalma – overigens later al snel afgezwakt – maakte tussen “ware kunst” tegenover volksaardige humor en sentimentalisme Dat laatste kenmerkte volgens Kalma de Friese taal en cultuur. Daarmee verwijderde Kalma zich van “het volk”. En die afstand tot het “volk” vindt nu ook weer De Vries gevaarlijk. Hij signaleert iets vergelijkbaars in de KH 2018. Dat laatste is weer vreemd, omdat aanjagers van de KH, zoals burgemeester Crone, keer op keer verkondigen, dat de KH ver af staat van “hogere cultuur”. De spraakverwarring is totaal. Dat komt niet in de laatste plaats door de keuze voor het wanstaltige begrip “mienskip” als leidraad voor de KH. En door het onvermogen van de inmiddels aangestelde directeuren om tot verduidelijking te komen.

Abe de Vries raakt wel in heel vreemd vaarwater als hij – in zijn FD –artikel – ter ondersteuning van zijn opvattingen de journalist S. D. de Jong opvoert. In positieve zin. Zonder welke vermelding ook van diens verdiensten of carrière . De Jong is in de tweede Wereldoorlog door de bezetter tot hoofdredacteur van de Leeuwarder Courant gebombardeerd. Een ernstig foute figuur. Dat Abe de Vries deze man als kroongetuige opvoert – en dan ook nog in het huidige Friesch Dagblad – geeft een vieze smaak in de mond.

Zoals gezegd gingen zowel Kalma als de Jong ideologisch een zeer verderfelijk pad op. Ook in die tijd was het “mienskip” voor en na. Het motto – en al bijna sjibbolet – van de KH 2018 is helaas weer mienskip. Anders bedoeld, ongetwijfeld, maar niettemin met een bijsmaak. Hoe “iepen” ook. Het wordt tijd dat de KH – mee naar aanleiding van publicaties als van Abe de Vries – op bezoek gaat in Brussel, en vriendelijk verzoekt om alsnog een ander thema te mogen kiezen.

Asing Walthaus kwam in de LC – naar aanleiding van het symposium over de man en zijn betekenis voor ons en onze tijd – met enkele leuke Amelandse anekdotes over Douwe Kalma. Maar geen woord over zijn politieke aberraties. Vandaag wijdt Pieter de Groot zijn column aan dit symposium. Er schijnt daar een beweging te zijn opgestaan, die “mienisme” wil. Daar moet je maar opkomen. Hoofdpunt in hun programma: positivisme. Een nieuwe tijd breekt aan. Dat was vaker het geval.

Voor de jongere lezers, waarvan naar het lijkt de genoemde scribenten menen dat ze niets hoeven te horen over de achtergronden van figuren als Kalma en de Jong, nog enkele passages uit een artikel van G. Zondergeld over Douwe Kalma:

“Op politiek gebied wilde hij ook de grote, inspirerende leider zijn, die hij op literair terrein stellig een tijdlang is geweest. Maar hierbij faalde hij danig. Op den duur vervreemdde hij vrijwel al zijn vrienden van zich door zijn zelfingenomen en wispelturig optreden. Grenzeloze eerzucht deed hem steeds weer nieuwe wegen inslaan. Omdat hij in 1919 de Jongfryske Mienskip in socialistische richting voerde en het nationalisme ervan begon af te zwakken, verlieten de calvinisten de vereniging. Toen Kalma’s socialisme steeds meer verwaterde keerden de overtuigde socialisten hem in 1927 de rug toe. In de daaropvolgende jaren ontwikkelde Kalma zich in fascistische richting. Maar ook zijn fascisme was zo weinig geprononceerd, dat hij de echte fascisten in de Mienskip niet tevreden stelde. In 1933 kwam het tot een breuk, waardoor Kalma zelfs tijdelijk het leiderschap over de Mienskip verspeelde. Tijdens de oorlog verzoende hij zich weer met hen en werkte mee aan verschillende pro-Duitse bladen, als It Fryske Folk, Saxo-Frisia, Het Noorderland en De Schouw. ….”

Een treurig verhaal. En met de KH gaat het ook niet goedkomen, als de koers niet snel wordt verlegd. En anders dan Abe de Vries het bedoelt.

Met vriendelijke groeten,

W.g.

A. de Boer