Culturele bestuurders kiezen voor weg van de minste weerstand: Saroma-opklop en Haagse Bluf

Foto: Theo de Witte

Leeuwarden van Top naar Flop?

Herman Stok, presentator van het legendarische muziekprogramma Top of Flop overleed in 2021. Jammer, hij had ingehuurd kunnen worden om in zijn toeter te knijpen ter illustratie van Leeuwardens vrije val. Lelijk onderuit op de ranglijst meest gewaardeerde steden van Nederland (LC 9 juni). Toeristen laten de hoofdstad van Friesland links, rechts en van alle andere kanten liggen. Een wisselstation, overstapplek, een blinde vlek op Google Maps, een stedelijk silhouet vanaf De Haak, dat is hoe onze hoofdstad wordt herinnerd. Dat wijzen althans de cijfers uit.

Friesland in zijn geheel is blijkbaar niet meer dan saai weiland, een onopvallend moetje op weg naar onze Waddendiamanten met hun gouden stranden en een voor toeristen verleidelijk aanbod aan vermaak. De eilanden scoren exceptioneel hoog volgens het onderzoeksbureau.

Dat slome Leeuwarden met zijn trage bewoners die half zijn ingedut en alleen opveren wanneer het circus naar de stad komt, en zelfs die slappe, scheve Oldehove dan iets krijgt dat op een erectie lijkt.

Opwinding. Circus zoals bij CH 2018 toen de Reuzen met de bezem door de boel gingen en Stormruiter bijna op hol sloeg. Of later toen de grachten door Cie Carbosse in de fik stonden of nog onlangs met de engelachtige wezens van Theater Tol die betoverend en hoog boven het water van o.a. de Prinsentuin zweefden en dansten.

Het kan wel, maar het zijn oplevingen als die na een stroomstoot van een AED. Een injectie culturele adrenaline. Daarna volgt opnieuw de slaapstand. Is die comateuze culturele situatie het gevolg van beleid? Ik neig naar die mening.

Immers, trek een dikke zak geld uit de provinciale en/of gemeentelijke kluis en ga shoppen bij de culturele bol.coms van deze wereld en klaar ben je. Daar hoef je geen beleidsvisie of structuurnota voor te ontwikkelen. Lees een paar reviews, pols wat echte kenners en sla jezelf op de schouder: goed gedaan jochie.

Natuurlijk ligt het genuanceerder. Maar is het niet zo dat te vaak gekozen wordt voor de weg van de minste weerstand door een bewezen publiekstrekker naar de stad te halen – Rembrandts Vaandeldrager lichtte nog maar net zijn hielen – om dan achterover te leunen met de gedachte: er is hier helemaal niks mis met het cultuuraanbod?

Een probleem dat ook speelt bij de programmering van de Harmonie, Neushoorn en eigenlijk bij willekeurig welke andere culturele instelling in Friesland. Dat is ook best wel weer te snappen: iets met kosten en baten en verdienmodel en bestaansrecht. ‘t Is een vicieuze cirkel.

Voor de eigen (ver)nieuwelingen, over-de-horizon-kijkers of klein-maar-fijn-beoefenaars is zelden plek, het experiment is bijna taboe. De wet van de bierkaai regeert. Bestuurders willen scoren binnen hun ambtstermijn. Investeren in de toekomst, voor 5, 10 of 15 jaar, ja, poeh hé, dat duurt wel erg lang. Instant succes willen ze.

Dan krijg je Saroma opklop pudding of Haagse Bluf: meer lucht dan substantie. Een vol Waagplein of Zaailand is het streven. En kijk eens, al die mensen eten, drinken, winkelen en slapen hier ook nog. Kassa voor de middenstand en de gemeentelijke belastinginners.

Dat soort rekensommen – elke bezoeker zou ten minste 35 euro besteden tijdens CH 2018 bijvoorbeeld – dienen als verantwoording voor de forse subsidies. Die zouden immers renderen in de zin van economische meeropbrengst: geld maakt geld. Dat dat al te vaak een utopie blijkt, maar ook altijd het argument waar iedereen steeds maar weer intuint, geeft aan hoe hardleers of goedgelovig of simpelweg naïef er op bestuurlijk niveau wordt gedacht, niet zelden gevoed door producenten en ontwikkelaars uit de kunstsector.

Allemaal goed bedoeld natuurlijk, alles voor de mienskip, maar ik merk geen structureel eigenzinnig beleid. Het is meer watertrappen dan kunstzwemmen. Kan de musical De Tocht Leeuwarden eindelijk op de kaart zetten dan? Soort van ‘eigen kweek’, prijzenswaard maar wel heel ambitieus: 8 voorstellingen per week voor rond de 1500 bezoekers per voorstelling. Ik vrees het ergste, maar hoop op het beste.

En dan gaan we nu 1,6 miljoen bezuinigen op cultuur, zegt het provinciebestuur (LC 21 mei). Op een totale begroting van rond de 15 miljoen ruim 10 procent, best heftig. Toch ben ik bang dat de grote grazers uit de subsidie ruif, Harmonie, Fries Museum en LF 2028 (Arcadia) bijvoorbeeld, de pijn minder gaan voelen.

Mijn zorg betreft dat dorpstoneel of dat zwaar bevochten wekelijkse uurtje muziekonderwijs op de basisschool. Echt, nu mis ik Herman met zijn vrolijke hotelbel om alles Top te maken.

Sido Martens