Defensie grijpt ontbreken vergunningen aan voor uitbreiding activiteiten Vliegbasis Leeuwarden

Defensie grijpt het ontbreken van vergunningen voor de Vliegbasis Leeuwarden aan voor een uitbreiding van de activiteiten

Defensie stelt oude rechten te hebben om de natuur negatief te mogen beïnvloeden

Pentagon overweegt het aantal te kopen F-35’s terug te schroeven

(door Gina Kamsma, 17 maart 2021)

De vliegbasis is zonder natuurvergunning in bedrijf. Al in 1994 was een beoordeling van de invloed van de activiteiten op de natuur noodzakelijk. Het gaat om onder andere de uitstoot van stikstof en het geluid van de vliegtuigen. Voor de activiteiten alleen op de grond heeft de vliegbasis een twintig jaar oude, achterhaalde omgevingsvergunning. Defensie heeft rond 1 oktober 2020 een natuurvergunning en een nieuwe omgevingsvergunning aangevraagd. De planning was dat de ontwerp-vergunningen rond februari/maart 2021 worden gepubliceerd. Gedurende zes weken kunnen dan door iedereen zienswijzen (bezwaren) bij het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en bij de inspectie van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat worden ingediend. Liwwadders heeft nog geen publicatie gezien. De termijn van zes weken is kennelijk nog niet ingegaan. De aanvraag van Defensie voor de natuurvergunning heeft Liwwadders inmiddels kunnen bekijken. Die voor de omgevingsvergunning niet.

Uitbreiding luchtruim voor de lawaaiige F-35

In de periode 15 januari-25 februari 2021 kon iedereen wel een zienswijze indienen bij het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat tegen het ontwerp besluit van dit ministerie om het luchtruim te herzien. Ook de noordelijke provincies hebben daar gebruik van gemaakt door kritische zienswijzen in te dienen, in het belang van met name de bewoners. Het plan van het Rijk is namelijk dat in de toekomst de straaljagers over een groter deel van Friesland relatief laag (2 kilometer) mogen vliegen. Ook de nieuwe en lawaaiiger straaljagers van het type F-35, waarvan de vliegbasis er steeds meer krijgt. Deze nieuwe activiteiten van de vliegbasis noemt de inspectie milieu neutraal, omdat er geen extra negatieve effecten op de omgeving zouden zijn. De F-35 moet slechts wat minder vaak vliegen dan de minder luidruchtige F-16 om het extra lawaai binnen de perken te houden. Alle geluid past nog steeds binnen de geluidscontour van 50 decibel (dB(A)) rond de vliegbasis, zoals die jaren geleden is vastgesteld, aldus Defensie en de inspectie.

Defensie vraagt natuurvergunning aan voor een zich uitbreidende krijgsmacht

De aanvraag van Defensie voor de natuurvergunning is bijzonder. Genoemd wordt allereerst dat deze aanvraag het resultaat is van een afspraak van dertien jaar geleden (!) tussen Defensie en LNV om die aanvraag in te dienen. Defensie begint de aanvraag met een lange uitleg waarom zij er alle belang bij heeft, dat de Wet natuurbescherming de Vliegbasis Leeuwarden geen strobreed in de weg legt. Ook niet in de toekomst. Sinds 1949 is er met jachtvliegtuigen gevlogen, in al die jaren is er veel in de bedrijfsvoering veranderd en die ruimte voor verandering moet er blijven. Defensie vraagt een natuurvergunning voor onbepaalde tijd. Een natuurvergunning geeft echter toestemming voor een concreet omschreven bedrijfsvoering zoals die op het moment van de aanvraag van de vergunning is of binnenkort zal zijn. Er is geen vergunning mogelijk voor onduidelijke toekomstplannen, omdat de effecten daarvan op de natuur niet kunnen worden beoordeeld.

Vliegbasis Leeuwarden gaat nog meer groeien, zegt Defensie

Defensie schrijft in de aanvraag: Defensie heeft ruimte nodig om de grondwettelijke taken te kunnen uitvoeren. De Nederlandse regering werkt aan versterking van de operationele inzet en investeert in nieuwe militaire capaciteiten. Dit gaat gepaard met uitbreiding en modernisering van de krijgsmacht. Om de voorziene groei van Defensie in de toekomst te kunnen opvangen, is het nodig de bestaande (milieu)ruimte te behouden en is er behoefte aan (milieu)ruimte op bestaande en nieuwe terreinen. De mogelijke toekomstige activiteiten moeten nu al vergund worden, aldus Defensie.

Geen geluidsrapporten beschikbaar

Bij de aanvraag voor de natuurvergunning zitten geen akoestische rapporten. Een adviesbureau gaat ervan uit dat de het geluid vanaf de grond van de vliegbasis binnen de geluidscontour van 50 decibel blijft. Dat dat zo is, wordt niet aangetoond. Er zit een tekening uit 1992 van de geluidscontour in het rapport. Als die geluidsnorm op de contour niet wordt overschreden, dan is een verstoring van dieren door het geluid van de vliegbasis uitgesloten, aldus de adviseur. De beschermde natuurgebieden de Groote Wielen en de Waddenzee zijn namelijk op maar liefst 5 en 9 kilometer afstand van de vliegbasis. Natuurgebied de Alde Feanen wordt niet behandeld, want daarbij is de afstand nog groter.

Volgens Defensie is er geen geluidsoverlast bij vliegen op 2 kilometer of hoger

Bij het geluid vanaf de grond is het logisch om nabij gelegen natuurgebieden te beoordelen. Het geluid van straaljagers in de lucht kan effect hebben op veel meer natuurgebieden. Geluidsrapporten hierover zijn er niet. Een andere adviseur van Defensie noemt dat in het algemeen een hoogte van 2000 kilometer als kritische grens wordt aangehouden voor het al dan niet optreden van verstorende factoren van vliegverkeer. Bij mensen en bij dieren. Wordt er boven de 2 kilometer gevlogen, dan is er geen hinder. Daaronder kan dat anders liggen. Er is wat onderzoek bekend over welke diersoorten door een vliegtuig dat onder de 2 kilometer vliegt, wordt verstoord, aldus de adviseur. De rapporten zijn niet beschikbaar. Aangegeven wordt dat bepaalde diersoorten kennelijk wennen aan het geluid van straaljagers laag in de lucht. De adviseur merkt op dat bij een wezenlijke toename van militaire vliegactiviteiten ten opzichte van de vliegactiviteiten in de afgelopen jaren een negatief effect op beschermde diersoorten alsnog mogelijk is. Dan moet daarvoor nu ook een natuurvergunning worden aangevraagd. De door Defensie gewenste natuurvergunning voor onbepaalde tijd, zonder een beoordeling in de toekomst, past hier niet bij.

Gegevens voor berekening van uitstoot van stikstof niet bekend gemaakt

Bij de aanvraag voor de natuurvergunning zit wel een stikstofrapport van het Koninklijk Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum (NLR). Daarin staan de conclusies van het NLR op basis van onderliggende rapporten, die niet beschikbaar zijn gesteld. De stikstofemissie zowel vanaf de grond als vanuit de lucht door de vliegbasis zou nog nooit zo laag zijn geweest als nu. Omdat de vliegbasis oude rechten heeft om stikstof uit te stoten, is er niets aan de hand, volgens Defensie.

Natuurgebieden niet beschermd

In een Kamerbrief van 27 oktober 2020 van Staatssecretaris Visser meldt Defensie dat de Vliegbasis Leeuwarden mogelijk een negatief effect heeft op de natuur van: de Noordzeekustzone, de Duinen Vlieland en het IJsselmeer, naast de Groote Wielen, de Waddenzee en de Alde Feanen. De eerste drie gebieden worden niet in de aanvraag voor de natuurvergunning van Defensie genoemd. De effecten van de vliegbasis op deze gebieden zijn dus kennelijk niet beoordeeld. Het is de vraag welke natuurgebieden in het komende besluit van LNV worden vermeld.

Defensie stelt oude rechten te hebben om de natuur negatief te mogen beïnvloeden

In 1994 kregen enkele natuurgebieden in de buurt van de vliegbasis de status van beschermd natuurgebied. Daaruit volgt, vindt Defensie, dat de negatieve invloed op de natuur van de vliegbasis zoals die voor 1994 bestond mag blijven. Wat mocht omdat er nog geen beschermd natuurgebied in de buurt was, moet tot in lengte van dagen mogen.

Ook doet Defensie een beroep op de omgevingsvergunning uit 2001. Defensie veroorzaakt niet meer geluid of stikstof dan op grond van die vergunning mag, wordt aangevoerd in de aanvraag voor de natuurvergunning. Wat in 2001 werd toegestaan, zou mogelijk moeten blijven. De vergunning uit 2001 is de basis geweest voor de inspectie om in 2019 vergunningen te verlenen voor de F-35. Met deze redenering is voor Defensie alles toegestaan, wat past bij de verouderde vergunning uit 2001. Dat er tegenwoordig meer technisch mogelijk en wettelijke nodig is, lijkt geen rol te spelen. Vergeten wordt kennelijk, dat er een nieuwe omgevingsvergunning nodig is, juist omdat die van twintig jaar geleden niet meer deugt.

Berichten vanuit Hilversum en Amerika

De landelijke media hebben opgepikt dat de F-35 veel meer lawaai maakt dan de F-16. Het milieu neutraal kunnen vervangen van de F-16 door de F-35 roept zacht gezegd vragen op. Hoeveel F-16’s moeten er verdwijnen om binnen de geluidsnormen één F-35 te kunnen gebruiken? Omwonenden van de vliegbasis zijn in diverse tv-programma’s in beeld geweest.

De F-35 wordt samen met de Verenigde Staten gebouwd. Is Amerika blij met dit type? In Amerika is gepubliceerd over kritiek vanuit de US Air Force en het Pentagon. De F-35 is zwaarder geworden dan gepland, wordt steeds duurder en is kwetsbaar. Het testen van de apparatuur loopt vertraging op. Dit komt door alle technologie in dit type gevechtsvliegtuig. Generaal Charles Brown vergelijkt de F-35 met een auto van het type Ferrari. Zo’n hightech apparaat is voor de meeste activiteiten niet nodig. Voor routinevluchten of vluchten boven bijvoorbeeld Afghanistan en Irak volstaat een eenvoudiger straaljager, een type zoals de F-16. Zou er een luchtoorlog komen met rijkere landen zoals Rusland en China, dan is de F-35 mogelijk wel geschikt. Het Pentagon overweegt het aantal te kopen F-35’s terug te schroeven. De F-35’s in Amerika zijn nog niet eens dichtbij een stad en dorpen gestationeerd, zoals hier.

Gina Kamsma vliegbasis