Inspectie legt vliegbasis Leeuwarden beperkingen op

Foto: Ministerie van Defensie

De nieuwe omgevingsvergunning voor de Vliegbasis Leeuwarden wordt wellicht rond 1 oktober aangevraagd. Tot dan zijn geen veranderingen binnen de vliegbasis mogelijk. Twee nieuw F-35’s zijn binnenkort in Leeuwarden. Intussen krijgt het RIVM geen geluidsberekeningen van straaljagers om de gezondheidseffecten te kunnen onderzoeken.

Door Gina Kamsma

De Vliegbasis Leeuwarden heeft geen actuele omgevingsvergunning waarin de gevolgen voor het milieu worden geregeld van alles wat op het gehele terrein van de vliegbasis gebeurt. Die vergunning kan worden verleend door de Inspectie van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Ook is er geen natuurvergunning van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, die al vele jaren wettelijk vereist is. Liwwadders publiceerde eerder hierover. Er zijn nieuwe ontwikkelingen.

De inspectie legt de vliegbasis beperkingen op.

Namens Milieudefensie, afdeling Leeuwarden is 16 maart 2020 om handhaving gevraagd wegens het ontbreken van de ze twee vergunningen. De inspectie heeft handhaving formeel geweigerd op 20 mei 2020. De vliegbasis wordt niet stilgelegd. Dat was ook niet de bedoeling van Milieudefensie. Wel heeft de inspectie op 13 mei 2020 aan Defensie geschreven dat de vliegbasis niets aan haar activiteiten mag wijzigen totdat er een nieuwe omgevingsvergunning voor de gehele vliegbasis is aangevraagd. Daarmee is Milieudefensie tevreden. Zij wil immers dat alle activiteiten in samenhang worden beoordeeld en op basis van de nieuwste inzichten over de bescherming van de omgeving. De huidige vergunning is van 2001.

Na de formele weigering tot handhaving van de inspectie zijn kamervragen van het Kamerlid Kerstens (PvdA) door de staatssecretaris van Defensie, Barbara Visser, beantwoord. De staatssecretaris noemt daarbij dit weigeringsbesluit, maar niet de pittige brief van de inspectie van 13 mei 2020. Mede daarom zal in andere media het bericht zijn verschenen, dat de inspectie rustig wacht op de aanvraag voor de nieuwe omgevingsvergunning. De inspectie heeft de vliegbasis echter op slot gezet voor veranderingen in de bedrijfsvoering.

Verwarring tussen inspectie en Defensie

De inspectie heeft het handhavingsverzoek doorgestuurd naar Defensie. Dat ministerie zou bevoegd zijn te besluiten over het geluid in de lucht van de vliegbasis. Dat geluid valt ook onder de omgevingsvergunning van de vliegbasis, aldus de inspectie. De Militaire Luchtvaart Autoriteit van Defensie ontkent dat en verklaart zich feitelijk onbevoegd. De ministeries hebben het onderling moeilijk met deze materie. Defensie laat in de brief met de datum 11 juni 2020 ook weten dat het geluid in de lucht in 2019 niet meer was dan toegestaan. Om antwoord te krijgen op haar handhavingsverzoek moest Milieudefensie een ingebrekestelling naar Defensie sturen.

Op 1 oktober 2020 alsnog aanvragen omgevingsvergunning en natuurvergunning

Barbara Visser vermeldt ook in haar antwoordbrief aan de Tweede Kamer dat zij verwacht dat de aanvraag voor de omgevingsvergunning en ook die voor de natuurvergunning rond 1 oktober 2020 door Defensie worden ingediend. Omdat onderzoek zou aantonen dat de activiteiten van de Vliegbasis Leeuwarden geen negatieve gevolgen van enig belang op de natuur (met name het Waddengebied) hebben, heeft het uitblijven van de aanvraag voor de natuurvergunning geen schade aan de natuur toegebracht, aldus de staatssecretaris. Dat er geen natuurvoorschriften zijn, is dus niet van belang. Milieudefensie wil niet tot 1 oktober 2020 wachten op een antwoord op haar handhavingsverzoek en stuurt op 15 juni 2020 een ingebrekestelling naar LNV. Tot de aanvraag voor de nieuwe omgevingsvergunning mag de vliegbasis van de inspectie niets aan de activiteiten veranderen. Toch wordt in juli 2020 de aankomst van twee nieuwe straaljagers van het type F-35 verwacht. Wat gaat de inspectie doen? vraag Liwwadders zich af. Defensie heeft aangegeven dat er ondanks de economische crisis niet wordt getornd aan de aankoop van nieuwe F-35’s. Defensie gaat liever op andere zaken bezuinigen.

Vragen raadsfractie PAL/GroenLinks over de rol van de gemeente

Wethouder Hein de Haan (PvdA) van de gemeente Leeuwarden zit in de Commissie voor overleg en milieu van de Vliegbasis Leeuwarden (COMV). Hij heeft Liwwadders eerder gemeld dat de gemeente Leeuwarden wettelijk adviseur is bij iedere aanvraag voor een omgevingsvergunning voor de vliegbasis, die uiteindelijk door het Rijk wordt verleend. Ook noemde hij het economische belang van de vliegbasis voor de gemeente. De gemeenteraadsleden van PAL/GroenLinks stellen vragen aan het college van burgemeester en wethouders over het ontbreken van de twee vergunningen. Wat heeft de gemeente hierover ingebracht in de COMV? Hoe heeft de gemeente het aspect gezondheid ingebracht bij nieuwe omgevingsvergunningen? Bij die omgevingsvergunning is de gemeente immers wettelijk adviseur.

Gegevens geluid geheim, zelfs voor het RIVM

De wethouder heeft Liwwadders eerder laten weten dat geluidsrapporten door Defensie geheim worden gehouden. Dat aspect kan de gemeente dus niet beoordelen. Lawaai kan een negatief effect hebben op de gezondheid. Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft op 5 juni 2020 een belangrijk rapport uitgebracht over de relatie tussen de volksgezondheid en het omgevingsgeluid. Zelfs het RIVM beschikt bij haar onderzoek niet over geluidsberekeningen die betrekking hebben op de militaire luchtvaart. De metingen, waarmee berekeningen kunnen worden gemaakt bestaan wel. De berekeningen zijn er ook, aldus de wethouder. Maar de berekeningen zijn niet gegeven aan het RIVM. Het effect van het geluid van straaljagers heeft zij dus niet kunnen onderzoeken.

Het lawaai van de burgerluchtvaart betekent dat gemiddeld in Nederland 10 personen per jaar een coronaire hartziekte krijgen, aldus het RIVM. Ruim 259.000 mensen vanaf 18 jaar oud worden ernstig gehinderd door het geluid van vliegverkeer. Dit is dus los van het lawaai van de militaire luchtvaart.

Opvallend is dat het grootste deel van personen die negatieve gezondheidseffecten ervaren zich buiten de geluidscontouren van een vliegveld bevinden. Ook de Vliegbasis Leeuwarden heeft een geluidscontour, relatief dicht bij de basis. Het RIVM beveelt nader onderzoek aan naar onder andere de dynamiek van de geluidsniveaus op de negatieve gezondheidseffecten, juist ook bij mensen die buiten de contour wonen. Er lijkt geen goede reden te kunnen zijn dat zelfs het RIVM niet over geluidsberekeningen van de militaire luchtvaart mag beschikken. Dergelijke data neemt het RIVM niet in het rapport op, wel haar daarop gebaseerde conclusies.

Nederland kan moeilijk in gevaar worden gebracht door deze gegevens wel aan een Rijksinstituut in het belang van de volksgezondheid te verstrekken. Vijandige mogendheden zullen daardoor niet opeens beschikken over kennis van de vliegbewegingen van de Nederlandse gevechtsvliegtuigen.

Ook gegevens stikstof geheim

Wellicht wordt het RIVM ook nog gevraagd om de relatie tussen de volksgezondheid en de stikstofuitstoot van vliegtuigen (door de verbranding van kerosine) te onderzoeken. Liwwadders weet inmiddels dat deze uitstoot betreffende alle luchtvaart niet worden gemeten. Daarom kunnen geen berekeningen worden gemaakt. Slechts wanneer dat echt niet anders kan, bijvoorbeeld voor een nieuwe omgevingsvergunning of natuurvergunning voor een militair vliegveld wordt de stikstofuitstoot “in kaart gebracht”, aldus Defensie.

Het niet ter beschikking stellen geluidsberekeningen en het zelfs niet meten van de stikstofuitstoot van straaljagers is het resultaat van de afwegingen die diverse ministeries hebben gemaakt. Er is kennelijk gewogen tussen gezondheid, natuur, landsveiligheid en economie.

Gina Kamsma vliegbasis