Boekenkraam Gino Smit – ‘Dit is een ambulante literaire salon’

Foto: Liwwadders

(uit het nieuwste nummer van het Stadsblad Liwwadders)

‘Deze boekhandelaar levert kwaliteit, nooit troep of vlekken.’ De heer en mevrouw Raven zijn zeer te spreken over boekhandelaar Gino Smit, al 41 jaar wekelijks aanwezig op de Leeuwarder vrijdagmarkt. De Ravens gaan met het boek ‘In de marge van de beschaving’ naar huis. ‘Ik weet niet of ik dit boek al heb.’ Ze willen bij het verlaten van de kraam nog even wat kwijt: ‘Dit is een ambulante literaire salon.’

De marktkraam van Gino Smit (62) wordt door de liefhebbers als een bonbonwinkel gezien. Een vaste ploeg liefhebbers verzamelt zich – een enkeling al veertig jaar – iedere vrijdag rond de koopwaar van de handelaar, van wie ze weten dat die minimaal twintig procent van zijn handelswaar heeft ververst. Verwachtingsvol spoeden ze zich naar de kraam tegenover koffiezaak Doppio om te bekijken wat Smit weer voor lekkers heeft meegenomen. De vooral uit mannen in de leeftijdscategorie zestigplus bestaande lezersploeg wordt nimmer teleurgesteld. Deze week ligt Descartes naast de befaamde Groninger ontwerper Hendrik Werkman. Gino Smit pakt het boek op, wrijft liefdevol over het boek en zegt: ‘Kijk, een stoffen omslag. Een prachtig uitgegeven boek.’ Soms weet hij al voor wie welk boek bestemd is. ‘Ik verkoop geen thrillers of Donald Ducks.’

Het mag geen klaagverhaal worden, maar ‘inhoudelijke kennis gaat verloren. Dat is geen verwijt aan de jeugd, maar eerder aan het onderwijs. Onder de zestig heeft men geen benul meer wie Rimbaud was. Ik sprak laatst een student bedrijfskunde die nog net wist wie de econoom Keynes was, maar de filosoof Spinoza was hem onbekend. Vroeger was die kennis een vanzelfsprekendheid.’ Dat komt door het lesgeven in hokjes en modules, denkt de boekverkoper. Zelf is hij voor zijn publiek een belezen vraagbaak. Vanuit een hoek klinkt opeens: ‘Wat was ook al weer de echte naam van Erasmus?’ Smit: ‘Gerrit Gerritsen.’ Smit blijkt geïnteresseerd te zijn in Russische literatuur, klassieke muziek en kunst. ‘Ik ben net in Londen geweest en heb daar alle musea afgelopen.’

De boekenkraam is gespecialiseerd in kunst, filosofie, literatuur, topografie, Nederlandse geschiedenis en Friese geschiedenis. Deze specialisaties zijn standaard opgenomen in de kraam, andere rubrieken wisselen. Nederland telt 200 boekhandelaren en antiquaren en 10.000 particulieren die het erbij doen. ‘Die zijn zonder enige kennis van zaken in de handel gegaan’, zegt Smit.

‘Dit is de mooiste boekenkraam van Nederland. Het is een feestje om hier te zijn.’ Jan Doddema zegt hier met zijn lotgenoten ‘de wereld te beschouwen.’ Niet dat dat verder wat uitmaakt, laat staan dat de algehele situatie ermee wordt verbeterd; het wekelijkse bezoek aan de kraam is een soort statement. Je brengt een bezoek aan een eiland van beschaving in een woeste wereld. ‘Dit wordt beschouwd als een bloem der cultuur. Kijk eens wat hier ligt. Er zit niet één onzinboek tussen.’ Er wordt vrijuit gekeuveld en gefilosofeerd. Smit houdt ondertussen de stemming erin door bekers koffie voor de mannen te halen bij de Belgische frietkraam.

De jonge Gino Smit was aannemer van boswerken in de omgeving van zijn woonplaats Noordwolde. De boekliefhebber en lezer verlegde al snel zijn bakens toen hij de relatief hoge handelsprijs ontdekte: Antiquariaat Smit & Bos werd gevestigd. Als 21-jarige stond hij op de markten in Leeuwarden en Groningen Tien jaar later kwamen daar Deventer, Zutphen en Dordrecht bij. Korte tijd had hij winkels aan de Hoekstersingel en Oostergrachtswal in Leeuwarden. ‘Ik begon in de tijd dat tweedehandsboeken nog wat waard waren. Nu krijg ik mensen aan de kraam die denken dat ze hier voor een euro terechtkunnen. Leeuwarden is nog de enige markt waar ik sta.’ De handel is drastisch veranderd en ook Smit zit nu regelmatig als een boekhouder achter de computer om zijn voorraad van 6000 exemplaren op het internet aan te vullen. En dat gaat bij hem zoals hij altijd tegen boeken aan heeft gekeken: met interesse en oog voor detail. Stoffen omslag, aantal pagina’s en conditie; de informatie wordt de aspirant-koper allemaal aangeboden. Smit is niet voor niets aangesloten bij de Bond van Handelaren in Oude Boeken, de bond voor handelaren in het hogere segment.

‘Ach, ik houd het nog wel vol tot aan mijn pensioen, maar ik zal het mijn zoon niet aanraden.’ De boekhandel is een handel in de marge en in de Leeuwarder vrijdagmarkt vallen gaten, vat Smit de problematiek samen. ‘Toen ik begon, moest je met de marktmeester meelopen om een vrij plekje te bemachtigen. Dan liep je in ganzenpas achter hem aan. Nu kost het moeite om de markt vol te krijgen en ontvang je een waarschuwing als je te vaak verzuimt. Dat doe ik bijna nooit, al is het in de winter geen pretje. Als het regent, gooi je je winkel toch ook niet dicht? Het zijn wel een beetje watjes geworden.’

Andries Veldman

foto: Simon van der Woude