Wethouder Henk Deinum blameert zichzelf en Culturele Hoofdstad

De Blokhuispoort, het creatieve en culturele centrum in de voormalige strafgevangenis en Huis van Bewaring van Leeuwarden, had het paradepaardje van Leeuwarden Culturele Hoofdstad 2018 moeten worden maar staat nu volop negatief ter discussie. Er is een tekort van minimaal 4 miljoen euro om het monumentale pand bij de tijd te krijgen. De Leeuwarder wethouder Henk Deinum (PvdA) heeft zichzelf en Leeuwarden Culturele Hoofdstad geblameerd door de raad onvoldoende en te laat over de problemen in te lichten. De handelswijze van de wethouder vertoont een patroon dat doorbroken dient te worden.

Het geld is op

Iedere bezoeker kan al bij de entree zien dat het complexe gebouw aan de zuidoostelijke rand van de Leeuwarder binnenstad bij lange na niet af is. Aan de inpandige bibliotheek moet nog verder worden gewerkt, bezoekers klagen over kou; de binnenterreinen zijn sjofel ingericht en missen uitstraling, monumentale muren zijn niet afgewerkt en aan de grachtzijde wordt nog gewerkt aan de beloofde voorzieningen. Inmiddels volgde aannemer Dijkstra Draisma het patroon dat bouwer Heijmans eerder liet zien bij de aanleg van het aquaduct bij het Drachtsterplein: het geld is op, we pakken de kranen in en bij onvoldoende nieuw budget zoekt u het verder zelf maar uit. De aannemer zet, en dat is goed verdedigbaar, druk op de ketel.

Vistiekaartje

De organisatoren van Culturele Hoofdstad, die de Blokhuispoort als visitekaartje in tal van publiciteitscampagnes opvoeren, kunnen zich na het eindeloze personele gerommel een grotere ramp nauwelijks voorstellen. Als het product niet op orde is, hoe kun je het dan verkopen? Het is te hopen dat de ‘miljoenen’ bezoekers aan de Blokhuispoort in de Culturele Hoofdstad van Europa elders nog iets van hun gading vinden en heil zoeken in de historische omgeving. Want met alleen een bezoek aan de voormalige strafgevangenis in de huidige staat, zullen zij zich onmogelijk als tevreden ambassadeur opstellen en geestverwanten oproepen om naar Leeuwarden af te reizen. Producenten die een gemankeerd product op de markt brengen halen dat als de wiedeweerga uit de schappen, maar met de Blokhuispoort zal dat niet gaan. Een grotere imagoschade is eigenlijk niet denkbaar.

BOEi

Hoe anders ging het eraan toe op 2 oktober 2014. Toen presenteerden wethouder Henk Deinum (PvdA) en gedeputeerde Hans Konst (PvdA) met het gebruikelijke tromgeroffel het businessplan Blokhuispoort Leeuwarden, verandering en vernieuwing. De gemeente Leeuwarden nam per die datum de Blokhuispoort van het Rijk over en schoof het complex (15.800 m2 bvo) voor één euro direct door naar de Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel erfgoed (BOEi), nadat een eerdere exercitie om de particuliere markt voor het gebouw te interesseren was mislukt. ‘Dit is een ontwikkeling die recht doet aan het huidige gebruik en aan de huidige kwaliteiten van het gebouw, en daarnaast gericht is op een verdere uitbouw van functies en op een kwaliteitsverbetering van het complex’, zo klonken de geruststellende woorden van wethouder Deinum.

Broedplaats

Een deel van de gebruikers zegden BOEi overigens al snel gedoei nadat de nieuwe verhuurder de verhuurtarieven fors opschroefde. Zoveel geloof werd er kennelijk niet gehecht aan de waarde van de bedrijven die zich in de broedplaats hadden gevestigd. Het businessplan sprak destijds van 130 young companies of all creative disciplines with high frequency of exhibitions, conferences, concerts, theater and festivals. Ook gedeputeerde Konst deed een duit in het zakje. Hij verklaarde te hopen dat ‘de Blokhuispoort een belangrijke ontmoetingsplek wordt voor onder andere studenten en creatievelingen. Een plek waar mensen met ideeën elkaar ontmoeten en waar innovatieve oplossingen worden bedacht voor maatschappelijke uitdagingen waar onze provincie voor staat.’ Het waren mooie woorden gevat in standaardzinnen zonder dat er concrete doelen werden geformuleerd. De provincie trok de beurs voor 4 miljoen euro (Wurkje foar Fryslân) en was vaag over de rest van het gevraagde bedrag. In het persbericht lezen we: ‘Voor de rest van het gevraagde bedrag (5 miljoen euro) zijn andere subsidieregelingen in beeld, zoals het Ruimtelijk Economisch programma (REP). Geen harde toezegging.

Politieke cultuur

Wethouder Henk Deinum past als gegoten in de huidige gesloten politieke cultuur van Leeuwarden. Hij is de man van een beetje wheelen en dealen. Soms bot en vaak lenig, maar altijd in de wetenschap dat er een cordon van ja-knikkers om hem heen staat. Ja-knikkers die de gesloten politieke cultuur omarmen. Wie maakt hem wat? Aan deze verstikkende angstcultuur zou nu wel eens een einde kunnen komen.

Transparantie

Hoewel de frases ’transparantie’ en de ‘burger erbij betrekken’ de moderne bestuurders in de mond bestorven liggen, handelen zij in de praktijk vaak anders. De mondige burger vinden ze maar vervelend, die hindert het besturen. De bestuurders wanen zich op de top van de bestuurlijke piramide, die uit ondoordringbare lagen is opgebouwd. Slechts intimi kennen de route. De top wordt gedeeld met de onzichtbare laag hieronder, een bestuurslaag die in feite de dienst uitmaakt en voortdurend aan touwtjes trekt en de wethouders als marionetten laat bewegen. Er is sprake van netwerkcorruptie, sprak het Bloemendaalse raadslid Marielys Roos zondag in het tv-programma Buitenhof. Hoor je bij het netwerk, dan krijg je de grote kluiven om op te kauwen, maar wie buiten het netwerk van de bestuurder valt, krijgt slechts een botje toegeworpen als zoethouder. Roos hekelde in de uitzending de trend van collegeleden om beleidsstukken om het minste en geringste vertrouwelijk te verklaren. De vertrouwelijkheid houdt de discussie binnenboord en kritiek daarbuiten. Leeuwarden, het is net Bloemendaal. Ook in Leeuwarden wordt de raad bang gemaakt om te spreken over allerlei zaken die vertrouwelijk zijn verklaard terwijl ze dit predicaat niet verdienen.

Moraliteit

Henk Deinum is een van de belangrijkste bestuurders van Friesland. Dat schept niet alleen publieke verplichtingen naar provincie, gemeente, partij en burgers maar houdt ook in dat bij hem de moraliteit fier overeind moet staan. Als een van de Friese politieke boegbeelden zou een opmerking hierover in een breder kader, de actuele politiek overstijgend, hem niet misstaan. Het zou, zeker in zijn partij, de PvdA, een partij met een rijke traditie van waardevolle beginselen, hem zeker niet misstaan om zo’n vaak fel bevochten standpunt te herbevestigen of af te stoffen, te moderniseren of van een nieuwe lading te voorzien. Dat zou niet alleen het oorspronkelijke startpunt ‘waarom bestaan we, waar staan we voor en wie zijn we’ bevestigen, maar tegelijkertijd een lotsverbondenheid met andere partijen smeden die min of meer uit hetzelfde hout zijn gesneden.

Niets van dat al bij Henk Deinum, die van opbouwwerker (Centraal Orgaan Leeuwarden) al snel de route koos via directeur (Beter Wonen in Leeuwarden en Leeuwarderadeel) naar bestuurder in Leeuwarden.

De bestuurscultuur waarin Henk Deinum volop acteert loopt op haar laatste benen. De legitimatie van het gesloten en angstige Leeuwarder bestuur heeft de bodem nog niet bereikt, maar gelet op het povere opkomstpercentage bij de laatste twee gemeenteraadsverkiezingen (40 procent) is het enthousiasme bij de burgers ver te zoeken.

Het kan wethouder Henk Deinum niet zijn ontgaan dat er op diverse terreinen binnen de gemeente Leeuwarden onrust is ontstaan. Tot nu toe kon die onrust nog onder de pet worden gehouden, maar de nieuwe raad lijkt geen genoegen meer te nemen met de zalvende bezweringen verwoord door de wethouders in opdracht van de ambtelijke top.

Mis

Overal is wel iets ernstig mis in Leeuwarden. Om maar een paar prangende zaken te noemen: de ongebreidelde toename van studentenappartementen, de sluipende verpaupering in delen van Leeuwarder woonwijken, de vlucht van ambtenaren naar particuliere uitzendorganisaties, het failliet van welzijnsorganisatie Amaryllis, de afkalvende werkgelegenheid in de financiële sector, de overbodige tientallen vierkante meters vloeroppervlakte in de detailhandel, de ongelimiteerde toename van horecaondernemingen. En nog veel zorgelijker: een structureel financieel tekort van tientallen miljoenen. En welke gure wind er ook waait, steevast zetten de Leeuwarder wethouders hun roze brillen op en gaan de duimpjes omhoog. Ze lijken totaal losgezongen te zijn van de werkelijkheid.

Ruimte

Het kan allemaal in Leeuwarden. Deinum pakt de ruimte die hem wordt gegeven. Deinum wil niet in zijn eigen gemeente wonen (hij woont in Raard, gemeente Súdwest-Fryslân). Deinum bouwt waar de regels dit niet toestaan (Stationsweg). Deinum roept dingen die hij niet kan waarmaken (te veel om op te noemen). Deinum citeert eenzijdig uit rapporten (aldus collega-wethouder Friso Douwstra). Deinum bluft een volle raadsperiode (over het 1000-banenplan). Deinum opent als wethouder van economische zaken winkels waarvan een andere gemeentelijke afdeling zegt dat dit niet kan (Friet Studio). Deinum is lomp, aldus zijn huidige collega-wethouder Hilde Tjeerdema (D66).

Het is voortdurend bluffen en brullen, schreef Liwwadders.nl al eerder.

De stad en de provincie staan aan het begin van een lange en spannende reis, die van grote betekenis zal zijn voor de toekomst. Het gaat veel méér dan cultuur alleen. De inzet is niet minder dan een totale zelfvernieuwing, schreef voorzitter Siem Jansen in november 2011 in het startdocument van Culturele Hoofdstad. Want Culturele Hoofdstad is een elfstedengevoel dat als een 0-graden virus door stad, land en Europa trekt, aldus Jansens’ document.

Affaire Blokhuispoort

Met de affaire Blokhuispoort heeft het Friesch Dagblad de feiten boven tafel gehaald. De Leeuwarder gemeenteraad moet nu tonen wat ze waard is en aan bovengenoemde zelfvernieuwing inhoud geven. De Leeuwarder PvdA zal op zoek moeten naar een externe bestuurder die de politieke cultuur in Leeuwarden weer een bij de partij passend gezicht kan geven.

Andries Veldman