Hoe pijnlijk is Big Society?

Big Society totaal geflopt in Engeland

(Van een raadsverslaggever)

In Leeuwarden krijgen we maandag a.s. in de raad een debat over Big Society. Een breed idee, ontwikkeld door een Engelse professor, Philip Blond geheten. Blond is al enkele keren in Leeuwarden op bezoek geweest. Leeuwarder bestuurders en aanhang toonden zich geïmponeerd. Laatstelijk nog bij een congres, waar wethouder Harry van der Molen, en oud–wethouder Florijn, wederom diep onder de indruk waren. Daar moet geld heen, aldus de heren. Ze bedoelden vooral een – onder de vlag van Big Society in de Wielenpôlle gestarte – pilot, van het bedrijf Socversity, die heil zou brengen.

Onlangs wijdde Liwwadders een analyse aan de wijze waarop in Leeuwarden – veronderstelde – experimenten werden opgezet vanuit het idee van Big Society. Deze experimenten werden door de uitvoerders zelf geëvalueerd. Dat werpt automatisch vragen op over de betrouwbaarheid. We verwijzen hier verder naar de genoemde publicatie op Liwwadders.

Eline de Koning: geen discussie over definities

Een eerdere bijeenkomst van de raad (Forum) over de evaluatie verliep erg onbevredigend. Vragen werden veelal onvolledig beantwoord. De voorzitter – Eline de Koning (PvdA) – signaleerde dat niet, maar ging liever direct door naar de volgende vragensteller. Een raadslid wilde graag weten, wat nu “de methode Big Society eigenlijk inhield, en of in de evaluatie voldoende antwoord was gegeven op de vraag, hoe dit had gewerkt.” De vraag van het raadslid leek ook ingegeven door de frappante houding van de vertegenwoordigers van Big Society Leeuwarden, die herhaaldelijk vragen ontweken, met een beroep op het “bijzondere karakter” van Big Society. Daarbij greep de voorzitter niet in. Wel wimpelde zij de kernvraag van het raadslid af: we konden volgens haar natuurlijk geen “definitieproblemen” behandelen. De raad nam – hoe verwonderlijk – genoegen met dit afkappen van een essentieel punt.

Raadslid Speelman van de PvdA vroeg, waarom in de evaluatie geen informatie werd gegeven over de indicatoren, zoals genoemd in de motie, op grond waarvan de wijkexperimenten werden opgezet. De wethouder haastte zich te verklaren, dat de experimenten zich er niet voor leenden om gemeten te worden aan de hand van die variabelen. Hij zou nog wel wat gegevens toesturen, die in meer algemene zin inzicht konden geven in ontwikkelingen in de wijken. Mevrouw Vasbinder (VVD) verzuchtte, dat de wethouder, zoals wel vaker, de raadsleden met allerlei huiswerk opzadelde.

Die gegevens kwamen onlangs. In een artikel in de Leeuwarder Courant (4 februari) geeft een redacteur een heldere interpretatie van de ten langen leste aangeleverde gegevens. Die zijn pijnlijk. Pijnlijk, gelet op de tegenvallende ontwikkelingen in de wijken. En pijnlijk, gelet op de aan de dag getreden irrelevantie van een Big-Society- experiment, zoals in de Wielenpôlle uitgevoerd. Waarbij de kwestie, of verstrekte hoge subsidies in verhouding staan tot de geleverde prestaties, nog niet eens is gesteld. En of er alternatieve, wellicht ook minder kostbare, methoden zijn, die betere resultaten opleveren.

Er liggen diverse vragen ter beantwoording:

– wat houdt Big Society in?

– is de invulling van dit concept, zoals in de Wielenpôlle gegeven, adequaat?

– hoe moeten de resultaten worden gewaardeerd?

De eerste vraag is essentieel. Zoals gemeld, mag daarbij vreemd genoeg in de Leeuwarder raad niet worden stil gestaan. “Geen definitiekwesties”, zegt de voorzitter. Zij stuurt bij voortduring aan op een beperking van de discussie tot de conclusies, die b. en w. al hebben getrokken. En die conclusie is, dat we tevreden zijn (in eerste brief aan de raad) en nu zelfs zeer tevreden (brief met aanvullende gegevens, waaruit blijkt dat het in de betrokken wijken juist minder goed gaat).

Big Society is een Engels concept. Er is in Engeland op grootscheepse wijze politiek mee bedreven. David Cameron – de conservatieve premier – omarmde het idee in 2010. In zijn eerste ambtsperiode profileerde hij zich hiermee. Maar de resultaten waren schamel. Hij heeft het inmiddels nauwelijks nog over Big Society. Zijn agenda omvatte drie hoofdpunten:

1. De versterking van de eigen kracht van lokale gemeenschappen

2. Hervorming van de publieke dienstverlening (meer ruimte voor vrijwilligersorganisaties)

3. Actievere rol voor burgers in de samenleving

Een programma, met als inspiratie de ideeën van professor Blond, die min of meer, in algemene, en nogal onduidelijke zin, kritisch waren ten aanzien van de ongebreidelde markteconomie, maar ook ten aanzien van een te sterke overheid. Schimmig, voor meer uitleg en toepassingen geschikt, en David Cameron ging er mee aan de slag. Niet in de laatste plaats ook om bezuinigingen te rechtvaardigen: minder overheid, meer samenleving. De ideologie, die ook in Nederland sterk in zwang is geraakt, aanbevolen onder de paraplu “participatiesamenleving”.

Big Society in Engeland fiasco

Hoe dan ook, in Engeland werd het een fiasco. Movisie (Centrum voor Kennis en aanpak van sociale vraagstukken) meldt in october 2015:

Onderzoekers van de Britse denktank Civil Exchange concludeerden in mei dat de resultaten van het programma vooral negatief zijn. De uitkomsten van het onderzoek zijn choquerend. De teleurstelling in het politieke systeem blijft wijdverbreid. Lokale gemeenschappen zijn niet sterker geworden, ze zijn eerder verzwakt. Lokale overheden hebben niet meer verantwoordelijkheden gekregen. De hervorming van de publieke dienstverlening heeft niet geleid tot meer eigenaarschap van burgers of van professionals. Sterker nog, een beperkt aantal private aanbieders domineert deze sector. ….. het is niet gelukt om de verschillen tussen rijk en arm minder schrijnend te maken. Sterker nog, het Verenigd Koninkrijk is meer verdeeld dan ooit. Het zijn vooral de mensen die het toch al goed hebben, de meest welvarende mensen, die sociaal actief zijn, die profijt hebben van publieke voorzieningen, die lokaal invloed hebben. …. Mensen met een beperking zijn zwaar getroffen door de bezuinigingen en ondervinden het sterkst de gevolgen van de geringere inkomsten van vrijwilligersorganisaties.

Als instrument van het overheidsbeleid in Engeland nam Big Society sterk in betekenis af in de periode 2010-2015. Het had zijn dienst gedaan als rechtvaardiging voor een programma van vergaande overheidsbezuinigingen

In Leeuwarden houden we het geloof

Het is heel eigenaardig, dat op een recent congres in de Koepelkerk in Leeuwarden – waar het experiment Wielenpôlle zich mocht aanprijzen; ze hadden geweigerd aan een onafhankelijke evaluatie mee te doen – de ervaringen in Engeland amper aan de orde kwamen. Wethouder Van der Molen (CDA) en voormalig wethouder Florijn (PvdA) uitten zich beide zeer positief. Niet gehinderd door de Engelse mislukkingen en blijkbaar ook niet gehinderd door de gegevens aangaande de wijk de Wielenpôlle en Schepenbuurt.

De inspiratie, die Van der Molen zei te hebben ondervonden was mogelijk mee ontleend aan de opmerkingen van Steven Kettell van de Universiteit van Warwick over Big Society. Kettell schreef over de “intrinsic problems surrounding the governments call to put religious groups at the centre of the Big Society Agenda”. (“Let’s call the whole thing off, in Public Spirit, 14 August 2014).

Wat voor Kettell een probleem is, kan voor een CDA-wethouder een kans zijn.
Al met al, tijd voor een stevig debat in de raad over dit fenomeen en zijn toepassing in Leeuwarden.

Wordt vervolgd, met nog een en ander over het Leeuwarder experiment.

Big Society