Geert Mak: Wat gaan we dit jaar weer eens verkloten?

(Weer zo’n heerlijk winterverhaal, eerder gepubliceerd – november 2012)

Geert Mak: waarom is hier nooit een corruptieschandaal?

In een fel betoog veegde schrijver Geert Mak vanmiddag tijdens een jubileumbijeenkomst van het Koninklijk Fries Genootschap de vloer aan met Friese bestuurders en de media in deze provincie. Mak toonde zijn bezorgdheid over het cultureel erfgoed en vond dat bestuurders en media hun zorgplicht en controle verzaakten. De historicus, en schrijver van het roemruchte boek Hoe God Verdween uit Jorwerd, maakte van zijn hart geen moordkuil. Hij sprak van bestuurlijk sociale corruptheid. ‘Ik vraag me af: hoe kan dit?’

Hij had andere verplichtingen

Het Koninklijk Fries Genootschap (1827) stuurde met zijn feestredenaar vermoedelijk bewust aan op een confrontatie en provocatie. De toekomst van Friesland zit het genootschap niet lekker. Twijfel heerst over provinciale bestuurskracht. Aan het begin van de bijeenkomst in Post Plaza sprak voorzitter Piet Hemminga zijn zorg uit over de toekomst van het Eysingahuis, het prominente deel van het voormalige Fries Museum, aan de overkant van de straat. Het historische pand staat te verpieteren. Ook de toekomst van een zelfstandige bestuurseenheid Friesland baarde Hemminga zorgen. Vooral als hij de tamme reacties van de gedeputeerden op de kabinetsplannen voor samenvoeging van landsdelen aanhoort. ‘Ze vinden het heel jammer.’ Ook de afwezigheid van commissaris Jorritsma viel niet in goede aarde. ‘Hij had andere verplichtingen’, aldus Hemminga droogjes.

Een stad zonder filmfestival en Parnas verdient geen Europese culturele erkenning

Maar het hoogtepunt werd gevormd door Geert Mak die in een stevig betoog uithaalde naar onder meer Goffe Jensma, hoogleraar Friese taal- en letterkunde. De mannen zijn te netjes opgevoed anders waren ze elkaar in de haren gevlogen. Jensma werd over de hekel gehaald door zijn steun aan het project Culturele Hoofdstad 2018. Ook Mak was aanvankelijk gecharmeerd van het project, maar toen de focus zich op Leeuwarden vestigde en men met de rug naar Europa ging staan was het over en uit. Burgemeester Crone kon praten als Brugman, maar Mak was niet meer te vermurwen om steun te verlenen aan het project. Een stad zonder filmfestival en Parnas verdient geen Europese culturele erkenning, zo vond hij. ‘Ik vind dat niet kunnen. Een stad als Leeuwarden moet een centrale plaats hebben om muziek te kunnen beoefenen. Het begint allemaal met korpsen en koren. Als provincie dien je je af te vragen: ik welke omgeving voel je je goed. Nu wordt die vraag gereduceerd tot deelname aan Culturele Hoofdstad. Leest u momenteel publicaties van drommen mensen die naar Maribor, momenteel culturele hoofdstad, afreizen?’

Hier klopt iets niet

De pijlen op Culturele Hoofdstad bleken achteraf schimpscheuten te zijn. Mak ging vol op het orgel in de richting van de Friese bestuurders. Hij deed dat in het besef dat het allemaal toch weinig uithaalde. Aan het eind van dergelijke discussies gaat iedereen schouderophalend verder. Mak: ‘De kritiek valt als plop, plop, plop.’ Niettemin uitte hij zware kritiek op de aanleg van de Centale As (snelweg naar Dokkum), het minimaliseren van de functies van het ziekenhuis Sionsberg, de verrommeling door de bouw van twaalf meter hoge veestallen in zuidwest Friesland, het plaatsen van windmolens (‘over tien jaar misschien achterhaald’) de oncontroleerbare lobby, dubieuze geldstromen (‘top-down aangeleverd’) en onberekenbare bestuurders die nog in de negentiende eeuw leken te leven. ‘Een kind kan op het Oldehoofsterkerkhof in Leeuwarden zien dat de verhoudingen van het plein met de toegangsgebouwen tot de parkeerkelder hier niet kloppen.’ De Amsterdamse Jorwerder vertelde over de discussies die gevoerd worden in zijn stad en in het Parool over het financiële centrum de Zuidas. ‘Waar blijven dergelijke discussies rond de Centrale As?’ Mak vond het verbazingwekkend dat de keuze voor de aanleg van een dubbelbaansweg naar een stadje niet nader wordt onderzocht. Hij vermoedde een sterke lobby van allerlei belangenpartijen. ‘Een snelweg naar een stadje van 13.600 inwoners? Dat is rationeel niet meer te verklaren. Er is geen dialoog meer. Waarom zoekt de Leeuwarder Courant dit niet uit? Laten ze eens wat minder naar recepties gaan.’ Wel corruptie in Limburg in niet in Friesland? Onbegrijpelijk, volgens Mak. ‘Waarom is hier nooit een corruptieschandaal? Hier klopt iets niet.’

Hier wordt de perifere ligging gekoesterd

Geert Mak vergeleek de sfeer van Friesland met het Amsterdam in 1952 toen de hoofdstedelijke commissaris Kraanjager een deel van de grachten wilde dempen met het oog op de doorstroming. Waar Amsterdam het evenwicht vond tussen moderniteit en behoud van historische waarden zit Friesland op achterstand. Mak constateerde een duistere kracht van lobbyisten en belanghebbenden. ‘Hoe kan dit? Ik begrijp dit niet.’ Hij wees op Maastricht dat naar Europa kijkt en op de provincies Groningen en Drenthe die de blik naar Duitsland gericht hebben. Hier wordt de perifere ligging gekoesterd. Mak wilde voor heel Friesland een Hein Buisman-stichting, de stichting die Harlingen tot monumentenstad maakte. Een stichting die de verrommeling zou kunnen tegen gaan en bestuurders aan hun afspraken zouden kunnen houden. In dit verband noemde hij de afspraken voor de aanleg van boomwallen rond stalgebouwen die niet of nauwelijks werden gecontroleerd.

Apotheker vond dat Mak veel te ver ging met zijn kritiek

De bestuurders Hayo Apotheker (burgemeester Súdwest Fryslân; oud-burgemeester Leeuwarden) en Jannie Vlietstra (Eerste Kamerlid PvdA; oud-wethouder van Leeuwarden) zagen het allemaal minder somber. Apotheker vond dat Mak veel te ver ging met zijn kritiek en voelde zich niet aangesproken als half gecorrumpeerd bestuurder. Ook Vlietstra nam de kritiek voor kennisgeving aan. Oud-burgemeester Joost van Bodegom (Opsterland) stoorde zich hevig aan de opvattingen van Mak. Vanuit de zaal zei hij dat Mak man en paard moest noemen als hij spreekt over corruptie. Mak: ‘Ik zeg hier misschien de verschrikkelijkste dingen, maar het gaat mij om allertheid. Misschien moeten we het omdraaien en eens per jaar in die namaakstins bij Mantgum gaan zitten met de vraag: wat gaan we dit jaar weer eens verkloten.’

Andries Veldman