Berenschot kraakt op vriendelijke toon Energy Valley

Bestuurlijke onzindelijkheid bij Energy Valley

Bureau Berenschot neemt Max van den Berg en Ferd Crone onder vuur

(Van een correspondent)

Energy Valley is vooral bij de Groningers bekend. Dit economisch “speerpunt-project”, zwaar gesubsidieerd door de Europese Unie, provinciale overheden, en gemeenten bezit voldoende inkomsten om de voetbalclub FC Groningen als shirtsponsor te dienen. De bijdragen van al die overheden, inclusief Friese , Drentse en Noord-Hollandse, dienen dus de stad-Groningse voetbalbelangen. Een kniesoor die er op let. Cambuur kon enkele jaren terug met moeite een lening bij de gemeente Leeuwarden lospeuteren. De burgemeester beloofde een grote sponsor, maar vond die niet. Terwijl die zelfde burgemeester nauw betrokken is bij Energy Valley. Wat in Groningen kan, kan in Leeuwarden niet.

Heilige koe

Het bureau Berenschot kwam in februari j.l. met een rapport, dat de interne en externe organisatie (governance wordt dat tegenwoordig genoemd) van “Energy Valley” analyseert. De bewoordingen blijven netjes, maar Berenschot laat weinig heel van het project, dat in het noorden als een heilige koe door het leven gaat. Eerder (2013) kwam de Noordelijke Rekenkamer al met een rapport, waarin bij de ambities, werkwijze en resultaten van Energy Valley ernstige vraagtekens werden gezet. Er kwamen vooral vergoelijkende reacties. Niet verwonderlijk, gelet op de prominente bestuurlijke betrokkenheid van vooraanstaande functionarissen bij dit project.

Berenschot spaart in het rapport gelukkig noch de kool noch de geit.

Het intrigerende verhaal is te vinden bij de stukken van b. en w. van de gemeente Leeuwarden van dinsdag 10 juni. Er moet sinds februari enkele maanden op zijn gekauwd. B. en w. zenden het ter informatie aan de raadsleden. Een oproep tot discussie in de raad over het rapport blijft achterwege. Jammer, want dan zou eens wat intenser functioneren van de overheid in een aantal opzichten besproken kunnen worden. Men meldt dat er inmiddels aan verbeteringen wordt gewerkt. Maar zonder namen en rugnummers.

Vermenging van verantwoordelijkheden

Energy Valley bestaat als prestigieus project al sinds 2003. In 2004 volgde de onvermijdelijke oprichting van een stichting (SEV).Naast de stichting kwam er in 2011 een Bestuurlijk Overleg Noord Nederland (BONN) inclusief een ambtelijke werkgroep. Feilloos toont Berenschot aan, hoe dit conglomeraat , met talloos veel bestuurders en andere coryfeeën ( niet in de laatste plaats de directeur van de stichting) heel amateuristisch en met nogal wat tekenen van belangenverstrengeling de jaren door heeft aangerommeld.

Berenschot noteert: rol en verantwoordelijkheden van het BONN onduidelijk, deelnemers BONN denken verschillend over focus en richting, Noordelijke Energie Agenda als voorbeeld van onduidelijkheid over de rolinvulling, sturing door middel van financiering verschillend.

Pregnant wordt het, waar Berenschot signaleert, dat “nauwe ambtelijke samenwerking met de stichting (=SEV) leidt tot door elkaar lopende rolposities. “De overheden hebben verschillende rollen : beleidsmaker, subsidieverlener en aanjager van de economie. Die rollen brengen een verschillende positie ten opzichte van de stichting mee. Maar in de praktijk lopen ze finaal door elkaar heen. Er “treedt vermenging van rollen en verantwoordelijkheden op.” Sommige respondenten “constateren dat vanwege een gebrek aan kennis op energiegebied bij verschillende overheden deze overheden genoodzaakt zijn de hulp van medewerkers van de stichting in te roepen.”

Veelheid aan (in)formele relaties

Nog pregnanter is het vervolg, als Berenschot een “veelheid aan (in)formele relaties tussen BONN en stichting“ opvoert. De deelnemers van het BONN hebben er – zo meldt het rapport – bewust voor gekozen om geen deel uit te maken van de Raad van Toezicht van de stichting om zo de schijn van belangenverstrengeling te vermijden. In de praktijk is er echter sprake van een veelheid aan relaties tussen betrokken overheden en de stichting. Zoals:

. de secretaris van het BONN en voorzitter van de ambtelijke werkgroep was tot eind 2013 ook de persoonlijk adviseur van de voorzitter van de Raad van Toezicht. Hij is als dossierhouder de belangrijkste adviseur van zijn gedeputeerde op dit dossier.

. de directie van de stichting is vrijwel altijd aanwezig bij de gehele BONN-vergaderingen en bij de ambtelijke werkgroep.

. de voorzitter van de Raad van Toezicht is voorzitter van het College van GS van de provincie Groningen. Eén van de gedeputeerden is deelnemer van het BONN. Eén van de leden van de Raad van Toezicht is tevens voorzitter van het college van B&W van Leeuwarden. Eén van de wethouders is deelnemer aan het BONN. De provincies Groningen en Leeuwarden zijn beide ook subsidiënten van de stichting.

. de beleidsambtenaren van de betrokken provincies vergaderen twee wekelijks ten kantore van en met de stichting.

Op persoonlijke titel

Ten aanzien van de Raad van Toezicht (RvT) vernemen we dat alle leden er op persoonlijke titel zitting in hebben. Bij de voorzitter (=CdK Groningen, red.) lag hier tot en met 2011 een GS-besluit aan ten grondslag. Hierover is PS ook geïnformeerd. Sommige van de leden zijn werkzaam bij organisaties die een financiële bijdrage leveren aan de stichting.

De werkgeversfunctie van de Rvt wordt ingevuld door de voorzitter. Voor 2012 was sprake van een jaarlijks één op één – gesprek over het functioneren van de directeur tussen voorzitter RvT en directeur. Maar er blijkt in de verslagen over 2012 en 2013 over de inhoud van deze gesprekken geen terugkoppeling aan de leden van de RvT te hebben plaatsgevonden. Wel wordt – zo lezen we – begin 2012 melding gemaakt van de aanstelling van de heer Van Werven als directeur en het verbreken van de verbintenis met zijn eigen bureau (“Bureau Van Werven”).

De (algemene) aansturing van de stichting ligt bij de gehele RvT. Het jaarlijks evalueren van het eigen functioneren van de hele Rvt is de laatste jaren achterwege gebleven.

Gesprekspartners van Berenschot blijken te hebben gepleit voor een professioneler en onafhankelijker toezicht. Zij merkten onder meer op, dat “op persoonlijke titel “zitting hebben in de RvT feitelijk niet bestaat. In het belang van “bestuurlijke zindelijkheid” zouden geen leden in de RvT moeten zitten, die tegelijk belangen van hun organisaties vertegenwoordigen. Berenschot koppelt hieraan , dat een situatie moet worden vermeden, waarbij collegevoorzitters (van de gemeente Leeuwarden en de provincie Groningen) zitting hebben in de RvT.

Onduidelijk wat de stichting wel en niet doet

Berenschot formuleert in het rapport bij voortduring tactisch. Zo wordt bij het oordeel over de stichting (pag. 19 en 20) eerst een pluim uitgedeeld. De stichting “heeft sterk bijgedragen aan het op de kaart zetten van de regio Energy Valley.” Maar “de vertaling van de strategische taken …. naar tactisch/operationele prioriteiten en werkzaamheden zijn vorig jaar in gang gezet. … Het ontbreken van …… … informatie maakt het tot dusverre onvoldoende duidelijk wat de stichting wel en niet doet en wanneer (en waarom) de stichting besluit tot start, continuering of beëindiging van bepaalde activiteiten.”

Helder

Een helder rapport, dat maar weer eens aantoont, dat de werkelijkheid van een project als Energy Valley heel anders is, dan de berichtgeving in allerlei media gedurende een reeks van jaren deed vermoeden. De prominente aanwezigheid van gerenommeerde bestuurders als de CdK van Groningen, Max van den Berg, en de burgemeester van Leeuwarden, Ferd Crone, heeft zand in veler ogen gestrooid.