Nationale ombudsman: overheid liet boeren jarenlang in onzekerheid

(tekst: Nationale Ombudsman)

Nationale ombudsman: overheid liet boeren jarenlang in onzekerheid

De overheid bleek de afgelopen tien jaar onbetrouwbaar voor boeren. Door wisselende regels, tegenstrijdig beleid en onduidelijke besluiten wisten veel boeren niet waar ze aan toe waren. Dat raakt niet alleen hun bedrijf, maar ook hun gezin. Dat concludeert de Nationale ombudsman na onderzoek onder boeren. Van Zutphen waarschuwt: ‘Een nieuw landbouwbeleid alleen is niet genoeg om het vertrouwen te herstellen.’

Reinier van Zutphen: “De afgelopen jaren zijn niet zomaar weg of vergeten. Boeren hebben geleden onder het handelen van de overheid en de onzekerheid over hun toekomst. De overheid moet bij de uitvoering van nieuw beleid rekening houden met die ervaringen. Dat betekent erkennen wat er is misgegaan en welke gevolgen dat heeft gehad voor boeren en hun gezinnen. Alleen dan kunnen boeren weer verder met hun bedrijf en hun leven.”

Overheid schoot tekort
Sinds 2019 sprak de ombudsman regelmatig met boeren over hun ervaringen met de overheid. Steeds hoorde hij dezelfde boodschap: ‘We weten niet waar we aan toe zijn.’ Toen hij de nood onder boeren zag toenemen, besloot hij vorig jaar om zelf onderzoek te doen.

Zijn conclusie: de overheid schoot op vier punten tekort. Zij was onvoldoende betrouwbaar, nam te weinig regie, was onvoldoende transparant over beleid en luisterde te weinig naar boeren.

Boeren betaalden de prijs
De afgelopen tien jaar kregen boeren te maken met veranderende regels over onder meer stikstof, mest, natuur, water en dierenwelzijn. Daarbij spraken regels van verschillende overheden elkaar vaak tegen of sloten niet op elkaar aan. Boeren betaalden hiervoor de prijs. Zo werden investeringen uitgesteld en kwamen plannen voor verduurzaming en innovatie in de knel.

Sommige boeren twijfelen of zij hun bedrijf nog kunnen overdragen aan de volgende generatie. Die onzekerheid raakt niet alleen hun bedrijf, maar ook hun gezinsleven.

Drie aanbevelingen aan de overheid
De Nationale ombudsman doet drie concrete aanbevelingen. Allereerst moet het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) duidelijke doelen voor de lange termijn vaststellen en daaraan vasthouden. Boeren moeten weten waar ze aan toe zijn om te kunnen investeren in hun bedrijf.

Daarnaast moet het ministerie meer regie nemen. Regels en plannen van verschillende overheden moeten beter op elkaar aansluiten, zodat boeren niet langer de dupe zijn van tegenstrijdig beleid.

Tot slot moeten overheden boeren beter betrekken bij besluiten die de toekomst van hun bedrijf raken. Zij moeten de kennis en ervaring van boeren beter benutten en met hen bespreken welke mogelijkheden er zijn voor hun bedrijf. “Hun boerenverstand is de afgelopen jaren te vaak genegeerd”, aldus van Zutphen. Volgens de ombudsman vraagt dit inzet van het ministerie, provincies, gemeenten en uitvoeringsorganisaties.

Moeilijke keuzes vragen om een betrouwbare overheid
Erkenning van wat er is misgegaan, betekent volgens de ombudsman niet dat regels voor boeren niet meer zullen veranderen. Maatschappelijke opgaven, rechterlijke uitspraken en Europese regels maken moeilijke keuzes nu eenmaal onvermijdelijk.

Reinier van Zutphen: “Voor boeren kunnen die keuzes ingrijpend zijn. Dit kan betekenen dat zij anders moeten werken, minder dieren moeten houden, hun bedrijf moeten verplaatsen of zelfs stoppen. Zij moeten
daarom kunnen rekenen op een overheid die eerlijk is over wat wel en niet kan en geen beloften doet die zij niet kan waarmaken. Pas dan ontstaat weer ruimte voor boeren om die keuzes te maken. Niet alleen over hun bedrijf, maar ook over hun toekomst, hun gezin en hun leven.”