Cybercriminele jeugdnetwerken zijn vaak onzichtbaar voor gemeenten

(tekst: Het Programma Politie en Wetenschap)

Cybercriminele jeugdnetwerken zijn vaak onzichtbaar voor gemeenten

In Noord-Nederland blijken meerdere lokaal verankerde jeugdgroepen actief te zijn, die zich (ook) bezighouden met cybercriminaliteit. Deze groepen opereren grotendeels buiten het zichtveld van gemeenten. Daardoor kunnen gemeenten hun regierol in de aanpak van jeugdgroepen niet adequaat vervullen. Bovendien is de huidige aanpak primair strafrechtelijk van aard. Multidisciplinaire en integrale aanpakken via daarvoor ingerichte bestaande samenwerkingsstructuren zijn zeldzaam, terwijl deze als het meest succesvol worden beschouwd: zij leveren potentieel een rijker informatiebeeld en een breder palet aan interventiemogelijkheden op. Dat blijkt uit onderzoek van De Haagse Hogeschool, het Nederlands Studiecentrum voor Criminaliteit en Rechtshandhaving, uitgevoerd in samenwerking met het Regionaal Informatie- en Expertise Centrum Noord-Nederland, het Openbaar Ministerie Noord-Nederland, de politie, en meerdere Noord-Nederlandse gemeenten. Het onderzoek is uitgevoerd in opdracht van het programma Politie en Wetenschap. Het belangrijkste advies luidt: maak beter gebruik van bestaande integrale samenwerkingsstructuren voor de aanpak van cybercriminele jeugdgroepen.

Het onderzoek

Het onderzoek kwam tot stand omdat veiligheidspartners in Noord-Nederland aangaven moeite te hebben met het in kaart brengen en aanpakken van jongeren en jeugdgroepen betrokken bij cybercriminele activiteiten, en behoefte te hebben aan meer kennis over zowel het fenomeen zelf, als over effectieve identificatie- en aanpakstrategieën.

Het onderzoek volgde drie sporen: (1) (cyber)criminele jeugdnetwerken die bekend zijn bij lokale veiligheidscoalities; (2) bij lokale veiligheidscoalities nog onbekende jeugdnetwerken die zich toeleggen op cybercrime; en (3) het ontwikkelen van handreikingen voor een integrale aanpak.

De gebruikte methoden omvatten een literatuurstudie, expertinterviews (n = 39), zaakreconstructies (n = 5), een uitvraag bij de 40 Noord-Nederlandse gemeenten, en een analyse van politieregistraties (n = 53).

Resultaten

Uit het onderzoek blijkt dat er talloze (hybride) cybercriminele groepen actief zijn (geweest) in Noord-Nederland. Deze groepen zijn veelal bekend bij strafrechtelijke actoren (politie, OM) en (gedeeltelijk) bij enkele private partijen, zoals banken en telecomproviders. Ze staan echter geheel buiten het zichtveld van lokale veiligheidscoalities, onder leiding van gemeenten. Dit komt doordat veiligheidscoalities te sterk leunen op straatinformatie en onvoldoende kennis hebben om cyberdaders te identificeren. Integrale overlegtafels bespreken problematische en criminele jeugdgroepen op basis van waarnemingen op straat, waardoor zij sterk afhankelijk zijn van deze informatiebron. Dit maakt het lastig om te identificeren of jongeren cyberdelicten plegen, en zo ja welke, omdat deze activiteiten zich doorgaans niet op straat afspelen en daardoor buiten het bereik van traditionele observaties blijven.

Aanbevelingen

De belangrijkste aanbevelingen betreffen het beter benutten van de meer structurele samenwerkingen, en het verbeteren van kennis en inzicht van praktijkprofessionals op het gebied van cybercrime, zodat zij bekwaam worden in het vroegtijdig signaleren en proactief optreden, en daardoor efficiënter deze signalen kunnen delen met lokale actoren.