De kunst van het afleiden – Verantwoording is een last die men liever niet draagt

door Ben Stegeman

De kunst van het afleiden

Het is een curieuze dans die we steeds vaker zien in het politieke schouwspel, ook hier in onze eigen regio. Zodra een burger of een journalist een scherpe vraag stelt over het gevoerde beleid, treedt er een reflex in werking. Het antwoord volgt zelden op de inhoud. Nee, er wordt gegrepen naar een gereedschapskist die niet bedoeld is om te informeren, maar om te sussen.

Het fundament onder deze strategie is framing. Het doel is simpel: voordat de discussie over de feiten kan beginnen, moet het kader al zijn vastgelegd. Wie kritiek heeft op de inefficiëntie van een overheidsbesluit, wordt niet langer gezien als een bezorgde inwoner, maar als iemand die ‘het draagvlak ondermijnt’. Door kritiek te herformuleren tot een karakterfout van de vragensteller, wordt de inhoudelijke vraag per definitie irrelevant. Men discussieert niet langer over de feiten, maar over de intentie van de criticus.

Wanneer framing alleen niet volstaat om de ongemakkelijke waarheid te maskeren, wordt de waslijsttechniek van stal gehaald. Het is een klassiek rookgordijn: stapel zoveel mogelijk beschuldigingen, disclaimers en irrelevante bijzaken op elkaar dat de oorspronkelijke kernvraag verdrinkt in een lawine van ruis. Het doel is de gesprekspartner uitputten. Terwijl wij nog proberen te begrijpen waarom onze vraag in een web van ‘complexiteit’ en ‘nuances’ is verstrikt geraakt, heeft de machthebber de discussie allang verplaatst naar veiliger terrein.

Waarom dit gedrag? Het antwoord is even simpel als cynisch: verantwoording is een last die men liever niet draagt. Echte verantwoording vereist kwetsbaarheid. Het vereist dat men toegeeft dat beleid heeft gefaald of dat keuzes ongewenste neveneffecten hebben. Het is veel makkelijker om de schuld bij de ‘polariserende sfeer’ te leggen of te wijzen naar ‘desinformatie’ – een label dat inmiddels zo breed wordt ingezet dat elke vorm van onwelgevallige kritiek erin gevangen kan worden.

Dit is geen complot, maar een overlevingsmechanisme van systemen die meer waarde hechten aan hun eigen beeldvorming dan aan de realiteit. Het resultaat? Een politiek klimaat waarin we niet meer spreken over de zaak zelf, maar over de interpretatie van de interpretatie.

Als we de grip op de realiteit willen behouden, moeten we stoppen met het klakkeloos overnemen van de frames die ons worden aangereikt. We moeten dwars door de waslijst aan drogredenen heen kijken en blijven hameren op de kern. Want in een gezonde democratie, óók in een stad als Leeuwarden, is verantwoording geen gunst, maar de basisvoorwaarde. En die verantwoordelijkheid begint bij het erkennen van de waarheid, hoe ongemakkelijk die soms ook mag zijn.