Proefsanering Vliegbasis Leeuwarden met gecontroleerde lozing via riool

(tekst: persbericht)

Belangrijke stap in PFAS-aanpak – proefsanering Vliegbasis Leeuwarden met gecontroleerde lozing via riool

De gemeente Leeuwarden heeft Defensie via een maatwerkvoorschrift toestemming gegeven om een beperkte hoeveelheid gezuiverd grondwater op het riool te lozen. In dit water zit nog een minimale hoeveelheid PFAS. Het gaat om een tijdelijke maatregel die een proefsanering op vliegbasis Leeuwarden mogelijk maakt. Met deze stap werken de gemeente, Defensie, Wetterskip Fryslân en GGD Fryslân samen aan de aanpak van de PFAS-vervuiling in het gebied.

De verontreiniging is ontstaan op de voormalige brandweeroefenplaats van de vliegbasis, waar met PFAS-houdend blusschuim is gewerkt. Hierdoor zijn de grond en het grondwater ernstig verontreinigd geraakt, ook buiten het terrein. Omdat het saneren van PFAS nog relatief nieuw is, zijn innovatieve oplossingen nodig waarbij eerst de bron van de verontreiniging wordt weggenomen. De proefsanering draagt daaraan bij.
Verantwoorde en gecontroleerde aanpak
Tijdens de pilot wordt sterk verontreinigd grondwater opgepompt, gezuiverd met koolfilters en tijdelijk opgeslagen. Daarna wordt het gecontroleerd op het riool geloosd. Er blijft dan nog een minimale hoeveelheid PFAS in het water achter. Het zuiveringsproces en de lozing gebeuren onder strikte voorwaarden.
In een eerdere proef in 2025 is 100 m³ grondwater op deze manier behandeld, waarbij meer dan 99% van de PFAS werd verwijderd. De vervolgpilot duurt 16 weken. Hierbij wordt maximaal 2.000 m³ water opgepompt, gezuiverd en geloosd met een hoge zuiveringsgraad.

Een belangrijk doel van de vervolgpilot is om de effectiviteit van de filters te testen en te kijken of de hoge zuiveringsgraad ook bij grotere volumes en over langere tijd haalbaar blijft.
Voor de toekomstige grootschalige sanering van de vliegbasis wordt opnieuw beoordeeld wat de beste lozingsroute is.

Wethouder Evert Stellingwerf, Gemeente Leeuwarden:
“Niets doen is geen optie. Met deze tijdelijke proef zetten we een belangrijke stap vooruit in de aanpak van PFAS-verontreiniging. De minimale en gecontroleerde lozing via het riool brengt het laagst mogelijke risico met zich mee. Op dit moment komt er via het grondwater meer PFAS in de Jelsumer Feart terecht dan de totale resthoeveelheid die tijdens deze proef vrijkomt, dus we voelen de urgentie om stappen te zetten. De pilot helpt ons om oplossingen te ontwikkelen voor een structurele en meer grootschalige PFAS-aanpak.”
Commandant Marcel van Egmond, Defensie/Vliegbasis Leeuwarden:
“Defensie is blij met deze vervolgstap in de PFAS-sanering. Uit een eerdere pilot in 2025 is gebleken dat meer dan 99% van de PFAS uit grondwater kan worden verwijderd. Met de nieuwe pilot onderzoeken we of dit percentage ook wordt gehaald als over een langere periode een grote hoeveelheid water door de zuivering wordt verwerkt. Dit is een belangrijke stap richting een verantwoorde sanering van vliegbasis Leeuwarden.”

Dagelijks bestuurslid Monique Plantinga, Wetterskip Fryslân: “Doorpakken met de proefsanering en vervolgens met de grootschalige sanering is belangrijk. De PFAS-kraan moet dicht. Zolang de vervuiling niet is weggehaald, blijft de PFAS zich vanuit de vervuilde bodem op de vliegbasis verspreiden naar ons watersysteem. Het besluit van de gemeente Leeuwarden om lozing van het maximaal gereinigde grondwater toe te staan maakt voortgang mogelijk.”

Leren voor de toekomst
Voor PFAS-sanering bestaat nog geen standaardoplossing. De pilot is daarom gericht op het opdoen van praktijkervaring en het testen van effectieve methoden. De verwachting is dat de resultaten helpen bij de verdere aanpak van de verontreiniging op vliegbasis Leeuwarden, en ook toepasbaar zijn op andere locaties in Nederland waar vergelijkbare PFAS-problemen spelen.

De gemeente Leeuwarden zet zich naast deze PFAS-aanpak actief in om nieuwe verontreiniging te voorkomen. In samenwerking met een aantal andere Europese steden en regio’s pleit de gemeente voor een breder Europees verbod op PFAS. Ook Wetterskip Fryslân, in samenwerking met de Unie van Waterschappen, zet zich hier actief voor in.