Wint de CEO een prijs? Dan neemt de vervuiling van het bedrijf toe

(tekst: Open Universiteit – beeld Roelof van der Schaaf)

Wint de CEO een prijs? Dan neemt de vervuiling van het bedrijf toe

Sommige bedrijven investeren oprecht in duurzaamheid, terwijl andere vooral symbolische maatregelen nemen. Frederique Bouwman onderzocht de invloed van de motivatie van CEO’s op het maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) van een bedrijf. Ze stelt vast dat financiële prikkels, persoonlijke waarden en sociale erkenning elk op een andere manier duurzaamheid beïnvloeden. En wint de CEO een prestigieuze prijs? Grote kans dat in de jaren erna de vervuiling toeneemt!

Frederique Bouwman verdedigt haar proefschrift ‘Beyond the Bottom Line: CEO Motivations for Corporate Social Responsibility’ op donderdag 26 februari 2026 bij de Open Universiteit in Heerlen.

Druk van buitenaf

Bedrijven staan steeds meer onder druk om verder te kijken dan winstmaximalisatie en verantwoordelijkheid te nemen voor hun ecologische en maatschappelijke impact. Klimaatverandering, vervuiling en sociale ongelijkheid hebben duurzaamheid tot een centraal thema gemaakt voor bedrijven, investeerders en beleidsmakers. Toch verschillen bedrijven sterk in de mate waarin zij duurzaamheid daadwerkelijk serieus nemen.

De invloed van de CEO

Bestaand onderzoek richt zich vaak op de rol van aandeelhouders, regelgeving of raden van bestuur. Frederique Bouwman focust in haar onderzoek op de CEO. Haar onderzoek laat zien dat duurzaamheidsbeslissingen in sterke mate worden gevormd door de motivatie, waarden en prikkels van topbestuurders.

Belonen in aandelen of cash?

Uit het onderzoek blijkt dat de duurzaamheid van de beslissingen worden gedreven door meer dan één enkele motivatie. Financiële prikkels spelen een belangrijke rol, maar als de CEO wordt beloond in de vorm van aandelen, dan gaat dat vooral samen met symbolische duurzaamheidsmaatregelen die voornamelijk door de financiële markt worden gewaardeerd. Krijgt de CEO een beloning in cash die binnen de organisatie wordt vastgesteld? Dan zie je dat er juist meer langetermijninvesteringen worden genomen die veel middelen vergen, maar ook leiden tot daadwerkelijke milieuverbeteringen. Ook persoonlijke waarden zijn van belang: CEO’s met een sterke langetermijnoriëntatie kiezen vaker voor duurzaamheidsstrategieën die resulteren in meetbare uitkomsten.

Een prestigieuze prijs? Dan meer vervuiling

Opvallend is dat sociale erkenning onbedoelde effecten blijkt te kunnen hebben. Prestigieuze CEO-prijzen, die vaak worden gezien als tekenen van uitstekend leiderschap, leiden tot een verhoging van vervuilingsniveaus. Na het ontvangen van de prijs zie je een toename in de vervuiling met ongeveer 14 procent.

De resultaten zijn in lijn met het idee van moral self-licensing. Die theorie stelt dat je door goed gedrag een positief moreel zelfbeeld ‘verdient’, wat vervolgens de drempel voor niet-moreel gedrag verlaagt. Alsof je krediet hebt opgebouwd dat je vervolgens kunt uitgeven. Je kunt het vergelijken met een salade eten en dan ‘mag’ je van jezelf ’s avonds een zak chips opentrekken. De onderliggende motivatie voor dit gedrag lijkt financieel, aangezien de verbetering in financiële resultaten voortvloeit uit kostenbesparingen die gepaard gaan met een toename in vervuiling.

Opvallend is ook dat bij vrouwelijke CEO’s dit onbedoelde effect aanzienlijk zwakker is. Dat is ook in lijn met de moral self-licensing theorie. Over het algemeen hebben vrouwen een sterker moreel besef dan mannen. Je ziet dan ook dat een CEO-prijs minder drempelverlagend werkt.

Promotie Frederique Bouwman

Frederique Bouwman (Buren, 1996) is onderzoeker op het gebied van duurzame bedrijfsfinanciering. Op donderdag 26 februari 2026 om 13.30 uur verdedigt zij haar proefschrift ‘Beyond the Bottom Line: CEO Motivations for Corporate Social Responsibility’ aan de faculteit Managementwetenschappen van de Open Universiteit in Heerlen.

Haar promotoren zijn prof. dr. Dennis Bams (Maastricht University) en prof. dr. Bart Frijns (Auckland University of Technology). De promotie is live bij te wonen bij de Open Universiteit in Heerlen en online te volgen via ou.nl/live.