College Leeuwarden geeft geen ruimte voor de raad om de belangrijke controlerende taak goed uit te voeren

Burgemeester Buma en zijn college van b.en w. in de fout

(Ingezonden)

Er was deze week een ongekend tumult in de raad van de gemeente Leeuwarden. Opnieuw ging het over de werkwijze (informatievoorziening) rond de keuze voor de locatie van een azc (vlak naast de vliegbasis). Het valt elke keer weer op hoe het college van b. en w., onder aanvoering van burgemeester Buma brutaalweg de vrijheid neemt om naar believen informatie achter te houden of van twijfelachtige interpretaties te voorzien. Dat is gedurende de gehele periode van de zoektocht naar een geschikte locatie voor een azc, die al begon in september 2020, als een gezamenlijke exercitie van COA en gemeente Leeuwarden, zo gegaan.

Burgemeester Buma en zijn wethouders De Haan (PvdA) en Kramers (GroenLinks) slagen er gedurig in groot ongenoegen op te wekken. Het leervermogen van het college ligt op een laag peil. De coalitiepartijen faciliteren de werkwijze van b. en w. tot grote schade van de rol van de raad als controlerend orgaan. Raadsleden spreken van herhaaldelijk schofferen van de raad. En wie zal hen ongelijk geven?

De rol van de burgemeester is extra gevoelig. Er werd op gewezen dat hij – behalve voorzitter van het college van b. en w. – ook voorzitter is van de gemeenteraad. Buma stelde zich vierkant op achter zijn wethouders. Het is ons duidelijk: zijn functie als voorzitter van de gemeenteraad vindt hij daaraan geheel ondergeschikt. Voor Buma en zijn wethouders is informatie vooral een middel om raadsleden en inwoners in het gewenste gareel te houden. Een bedenkelijke strategie die vroeg of laat tot echte ongelukken leidt. Vergelijk het lot van Sicko Heldoorn als burgemeester van Assen.

Uitermate dubieus was bijvoorbeeld de wijze waarop b. en w. de keuze voor de locatie bij de vliegbasis langdurig verzwegen en buiten de verkiezingen voor de gemeenteraad (voorjaar 2022) hielden. Dat komt neer op frustreren van open en eerlijke discussies over belangrijke onderwerpen tijdens verkiezingen. Op dat moment waren b.en w. stiekem al druk bezig – samen met COA en projectontwikkelaar Zwanenburg – om deze locatie op te tuigen. Met name de rol van Zwanenburg is verder door b. en w. systematisch buiten beschouwing gehouden. Terwijl een voormalige medewerker van Zwanenburg bij de gemeente werd aangesteld die dit dossier moest uitvoeren. Een sprekend voorbeeld van (mogelijke) belangenverstrengeling. De gemeente had nooit voor deze constructie mogen kiezen. Vragen van bewoners hierover is de gemeente systematisch uit de weg gegaan.

Defensie vroeg eerder dit jaar in een zienswijze op de gemeentelijke plannen om duidelijkheid over de vermoedelijke overeenkomst in belangen van gemeente en projectontwikkelaar Zwanenburg. Bekend is het steeds ontwijken van duidelijke antwoorden op vragen over het ‘verdienmodel’ van Zwanenburg. De gemeente permitteert het zich de vragen van Defensie onbeantwoord te laten. Het geeft aan hoezeer de verhoudingen tussen Defensie en gemeente zijn verstoord.

De gemeenteraad slaagde er in de hele periode – ondanks heftige debatten en grote inspanningen van de partijen die niet in het college zaten – nooit in om greep te krijgen op het proces. De verantwoordelijkheid daarvoor ligt, behalve bij b. en w., in belangrijke mate bij de coalitiepartijen: PvdA, GroenLinks, CDA en Gemeentebelangen. Ook nu lijken ze voorrang te geven aan de bescherming van de positie van b. en w. boven de belangen van de raad als geheel. Op deze wijze is er in Leeuwarden geen ruimte voor de raad om de belangrijke controlerende taak goed uit te voeren. De raadsgriffier zou hier ook stelling moeten betrekken.

De raad zou met voorrang moeten bekijken of de gebeurtenissen sinds najaar 2020 geen aanleiding geven tot een onafhankelijk onderzoek. De verhoudingen zijn nu ernstig verstoord, er is sprake van fundamenteel wantrouwen. Dat belemmert een goed functioneren van de gemeente. Een onafhankelijk onderzoek zou in de eerste plaats de gemaakte fouten – op het terrein van informatievoorziening, zowel aan de raad als aan omwonenden – moeten analyseren. In de tweede plaats is opheldering over de rol van Zwanenburg urgent.

A. de Boer

Lees ook: Gemeente moet wat voorzichtig zijn met borstklopperij over transparantie rond Regionaal Opvangcentrum

==============

Lees ook: ROL: Voel je thuis in Leeuwarden! – redactie Liwwadders

Op 2 november jl. (2023) was er in de raadszaal een informatieve bijeenkomst waar de raadsleden vragen
konden stellen aan het college, het COA en projectontwikkelaar Zwanenburg over de vestiging van
een Regionale Opvang Locatie(ROL) op het voormalige terrein van Tuin! aan de Troelstraweg. Wat
onbesproken bleef is dat het niet om een, maar om twee locaties gaat waar ook verschillende
procedures voor gelden wat betreft woningbouw.

Het hele terrein, drie hectare groot, is begin oktober dit jaar door Kooistra aangekocht en wordt
ontwikkeld door projectbureau Zwanenburg. Het gebied wordt doorsneden door de Kampweg met ten
noorden een kavel van 1,5 hectare waar het tuincentrum was gevestigd en ten zuiden hiervan een
braakliggend gebied van ook 1,5 hectare.

Op de noordelijke kavel is een asielzoekerscentrum voor 450 bewoners gepland en ten zuiden van de
Kampweg 27 woningen voor reguliere woningbouw.

Het enige wat deze locaties, en de plannen die hiermee annex zijn, met elkaar gemeen hebben is dat ze
dezelfde eigenaar hebben en gescheiden worden door dezelfde weg. Aan de gemeenteraad wordt het
echter gepresenteerd als een groot onlosmakelijk geheel onder één noemer: ROL. Om te voldoen aan
de beeldvorming wordt er gewag gemaakt van een overeenkomst van Zwanenburg met het COA om
tot rendabele exploitatie te komen. Een businesscase die inhoudt dat er een AZC komt met daarnaast
een flexibele schil om het AZC financieel rendabel te maken. Op de vraag aan Zwanenburg om inzage
te krijgen in de intentieverklaring tussen Zwanenburg en het COA was het antwoord dat hiervan niets
op papier staat.

Het enige wat het COA aan Zwanenburg te bieden heeft is dat ze de intentie hebben om een nieuw te
bouwen AZC van hem te gaan huren. Wat de flexibele schil betreft, de 27 woningen aan de zuidzijde
van de Kampweg, daar gaat het COA niet over. De grond is niet hun eigendom en het
bestemmingsplan kan alleen gewijzigd worden door de gemeenteraad. Tijdens de informatieavond was
Zwanenburg hier duidelijk over. Het exploiteren van het AZC is alleen rendabel wanneer de gemeente
akkoord gaat met additionele woningbouw waarbij het bestemmingsplan gewijzigd wordt. Het is een
package deal, waarbij het AZC als breekijzer fungeert voor permanente woningbouw.

Ongewenste grootschalige woningbouw

Jurist De Lange wees er in een steekhoudend betoog op dat er sprake moet zijn van een bredere
afweging . Bij het wijzigen van een bestemmingsplan kan de weg vrijgemaakt worden voor
grootschalige woningbouw, in strijd met de woonvisie uit 2016.

Dat laatste is ook de vrees en het vermoeden van omwonenden van de Troelstraweg. Zeker gezien een
ambtelijke notitie uit de hele brij van WOO-verzoeken waarin een ambtenaar schrijft dat het AZC als
katalysator kan werken voor woningbouw achter de lintbebouwing van de Troelstraweg. Ook het feit
dat Kooistra en Genee, twee vastgoedontwikkelaars gelieerd aan Zwanenburg, eigenaar zijn van het
Stadskwartier waar de Stadskerk aan de Troelstraweg gevestigd is. Ironisch genoeg de plaats waar de
chaotisch verlopen informatieavond voor de omwonenden plaats vond. Dat de gemeentelijk
projectleider van het ROL tot begin 2020 bij Zwanenburg in dienst was geeft ook voeding aan deze
vermoedens. Wat dat laatste betreft valt dit alleen de gemeente aan te rekenen. Om alle schijn van
belangenverstrengeling te vermijden hadden ze wijzer moeten zijn.

Het is al met al een discutabele business case waar niet alleen het COA, maar ook het college en
Zwanenburg elkaar in gevonden hebben. Nog discutabeler is echter de locatiekeus die niet aan
belangrijke voorwaarden voldoet zoals die door het COA en de gemeente zelf zijn vastgesteld. In de
basisvereisten voor een opvanglocatie van het COA wordt als minimumeis gesteld dat het terrein
groter moet zijn dan 3 hectare. (Ter vergelijking: Het AZC in Sint Annaparochie waar ook 450
mensen verblijven is 3,7 hectare groot). Het beoogde AZC op de locatie Tuin! komt te staan op 1,5
hectare. Op de vraag van Tuininga (FNP) aan de woordvoerder van het COA of het COA zijn eigen
voorwaarden wel serieus neemt was het antwoord: “ Wij nemen dit heel serieus, we passen de
plannen dan gewoon aan”. Ook de gemeente stelt een flink aantal voorwaarden. In een brief van
januari 2021aan de raad worden ook de criteria genoemd waar de locatiekeuze aan moet voldoen. Een
daarvan luidt: “Buitenruimte: De kwaliteit van de buitenruimte als belangrijke factor voor het
woongenot van de bewoners”. Een buitenruimte die nu beperkt wordt tot 1,5 hectare en waar mensen
blootgesteld worden aan het lawaai van vliegtuigen. Ook veelzeggend is de zinsnede uit de brief van
27 juni 2022 aan de raad: ”Door sloop van het tuincentrum verdwijnt bebouwing die een akoestische
afscherming vormt voor woningen aan de Troelstraweg”. Daar moeten de bewoners van de
Troelstraweg blij mee zijn. Het toekomstige AZC als buffer tegen geluidsoverlast. Daar mogen ze de
eerste en hardste klappen opvangen.

Vals dilemma

Helaas, we kunnen niet anders. Een AZC naast een vliegbasis of buiten slapen in Ter Apel. Dat is
volgens Buma en ook volgens een medewerker van Vluchtelingenwerk op de inspreekavond de keus
waar Leeuwarden nu voor staat. Zo redenerend zou je ook asielzoekers onder kunnen brengen in de
parkeerkelder van het Zaailand. Alles beter dan buiten slapen. Zo lang er andere locaties mogelijk zijn
is dit gewoon een drogreden, een vals dilemma. Maar volgens Buma zijn die locaties er niet.
Al tijdens de zoektocht naar een locatie voor een AZC gaf Femke Molenaar, fractieleider van
GroenLinks aan dat er ook nadrukkelijk gekeken moest worden naar Blitsaerd of De Zuidlanden. In de
Zuidlanden, het gebied ten westen van de Overijsselse Laan waar nu de nieuwbouwwijk de Fellingen
is gepland, zou zonder veel problemen een AZC gerealiseerd kunnen worden.
Het is in alle opzichten een veel gunstiger locatie dan Tuin! aan de Troelstraweg. Er is ruimte genoeg
om aan de minimumeis van 3 hectare oppervlak van het COA te voldoen. Er is geen sprake van
lawaaioverlast van vliegtuigen en er is ook geen overlast voor buurtbewoners wanneer daar gebouwd
gaat worden. Ook is de ligging gunstig voor schoolgaande kinderen van asielzoekers. Deze kinderen
krijgen geen regulier onderwijs maar krijgen les in een internationale schakelklas. Voor middelbare
scholieren is dat in het Pieter Jelles Aldlân en voor basisschoolleerlingen De Weide, ook in het Aldlân.
Beide locaties zijn via een veilige korte fietsroute te bereiken. Dit in tegenstelling tot Tuin! waar je de
hele stad van noord tot zuid door moet fietsen. Dat kan gevaarlijke situaties opleveren, zeker voor
kinderen die vaak amper gefietst hebben, laat staan dat ze gewend zijn aan het fietsverkeer in
Nederland.

Toch viel deze locatie af in de zoektocht van het COA en de gemeente. Er worden hiervoor twee
redenen gegeven. Ten eerste: De locatie ligt te ver af van een winkelcentrum. Echter het
dichtstbijzijnde winkelcentrum is het Willem Alexanderplein in de wijk Nijlân en dat ligt binnen de
twee kilometer die het COA hanteert als bovengrens voor de nabijheid van een winkelcentrum. Ook de
Lidl in Techum ligt binnen die grens. Bovendien is het een veilige route via een tunneltje. Dit in
tegenstelling met Tuin!, waarbij het winkelcentrum dichterbij is, maar waar wel een drukke weg
overgestoken moet worden.

De tweede reden om geen AZC in de Zuidlanden te vestigen vonden we terug in een ambtelijke
notitie. Het AZC zou een negatief stempel drukken op dit stadsdeel. Nee, liever geen AZC in een wijk
waar woningen gebouwd worden voor mensen met een goed gevulde portemonnee en waar geen huis
te vinden is dat minder kost dan drie ton. Projectontwikkelaars vinden dat maar vervelend en de
gemeente loopt het risico dat haar grond straks onverkoopbaar wordt. Liever een AZC waar de
asielzoekers kunnen integreren in een sociaal economische zwakke wijk (Bilgaard). Zo degradeer je
niet alleen asielzoekers tot tweederangs medeburgers maar ook een deel van je eigen bevolking.

Ongedeelde stad

Terwijl het toch allemaal zo mooi beschreven staat in het voorwoord van Hein de Haan in de
Volkshuisvestingsvisie van de gemeente Leeuwarden:
De rode draad die door de hele volkshuisvestingsvisie loopt, is dat van de ‘ongedeelde stad’. We
vinden het belangrijk dat Leeuwarden een samenleving is waarin iedereen erbij hoort en iedereen
daadwerkelijk deel kan uitmaken van de samenleving. Dat levert een fysieke opgave op: voorkomen
dat er (te grote) ruimtelijke verschillen in de stad ontstaan, bij voorkeur biedt elke wijk plek voor een
brede doelgroep en willen we voorkomen dat de allerlaagste inkomens noodgedwongen zich in een
beperkt aantal gebieden in de gemeente concentreren. En het levert een sociale opgave op: dat
overheden, maatschappelijke organisaties en zorgaanbieders samenwerken en zich inzetten om alle
mensen mee te laten doen aan de samenleving.

Waarvan akte