Heeft de Toerist Challenge nieuwe inzichten gebracht over toerisme en recreatie in Friesland?

Liwwadders ontmoet Ingrid van de Vegte en Tom van Mourik en gaat met hen in gesprek over de Toerist Challenge die in 2023 is gehouden.

Wat was de Toerist Challenge precies? Wat was de achterliggende bedoeling? Hoe was hij georganiseerd?

Er konden ideeën en plannen op het gebied van toerisme en recreatie worden ingediend door ondernemers, dorpen en noem maar op. De provincie financierde en het Innovatiepact Fryslân organiseerde het project met de inzet van twee projectmanagers. Een Raad van Advies beoordeelde de plannen en adviseerde of een plan door kon naar de volgende ronde.

We zijn gestart met zestien projecten waarvan er uiteindelijk vijf de eindstreep hebben gehaald. Deze zijn in het kader van de Toerist Challenge herkend, gewaardeerd en op weg geholpen. Dat is onder andere gebeurd door te helpen bij een verdere uitwerking of bij het bepalen van een marketingstrategie, het werken aan meer draagvlak, of advies bij de eerste vormgeving van de gewenste aanpak. Het was geen prijsvraag maar een echte Challenge waarbij we inschrijvers ook iets konden bieden. Voor Fryslân een primeur.

Een aantal initiatieven zijn dus afgevallen om verschillende redenen. Zij kwamen niet verder in de Challenge. Zij hebben wel feedback gekregen en misschien komen sommige van de projecten de komende jaren wellicht op de één of andere manier toch tot verdere ontwikkeling.

Hoe hebben jullie het hele proces ervaren?

Het was positief om te zien met hoeveel energie burgers en bedrijven bezig zijn met het ontwikkelen van projecten en activiteiten. Ze zoeken elkaar op en komen met nieuwe mogelijkheden die hun gebied, dorp of stad aantrekkelijker maken voor toerisme en recreatie.

Een flink deel van de initiatieven betrok lokaal erfgoed, groen erfgoed en musea in haar plannen. De beleving van de omgeving en het (cultuur)landschap, van historie en specifieke kenmerken van een gebied waren vaak een aanleiding voor de plannen. Dat meer mensen hiervan zouden kunnen genieten, dat het een bezoekje waard kan zijn en dat er arrangementen gebouwd kunnen worden tussen die beleving en bijvoorbeeld horeca. Wij zien hierin dan ook mooie kansen voor Fryslân, zeker ook in de wat dunnerbevolkte gebieden waar versterking van toerisme en recreatie veel kan bijdragen aan de leefbaarheid en de houdbaarheid van voorzieningen. Er is nu een breed besef dat met wat meer toeristische drukte er voorzieningen open kunnen blijven die anders misschien wel zouden moeten sluiten. Het dorpscafé is dan natuurlijk het meest bekende voorbeeld.

Er zijn vijf projecten overgebleven. Kun jullie ze kort omschrijven? Welk project had je ook graag de eindstreep zien halen?

Als eerste de Lauwers, vijf dorpjes aan de gelijknamige rivier. Het gebied ligt in vier gemeenten en twee provincies maar zij hebben hun eigen bindende factor en daar gaan ze mee aan de gang. Een prachtig haast onontdekt stuk Fryslân. Als tweede de Groene Ster. Tal van voorzieningen die meer en beter gaan samenwerken. Van dierentuin tot golfbaan. Van watersport en survival tot het bos van Ypeij met Vijversburg. Er zijn contacten gelegd met de hotelbranche in de stad om tot arrangementen te komen. Als derde Rembrandt en Saskia. Een grote audiovisuele presentie over hun bruiloft in de kerk in Sint Annaparochie waar de bruiloft in 1634 plaatsvond. Als vierde Terherne. Verschillende voorzieningen om een breder aanbod voor het dorp te realiseren. Als vijfde een forse uitbreiding van het museum in Moddergat, waar een vervallen monumentale boerderij wordt gerestaureerd en het parkeren wordt aangepakt.

Heeft het jullie nieuwe inzichten gebracht over toerisme en recreatie in Friesland?

Ja, vooral dat het belangrijk is om verbinding te leggen tussen het gebied, erfgoed en toerisme en recreatie. Het maken van arrangementen, het vertellen van het verhaal over een gebied, is belangrijker dan individuele bedrijven of musea of kerken etc. te belichten. Beleving is belangrijk. In de concurrentie met andere regio’s redt Fryslân het al lang niet meer met het Berenburgje en het Friese dúmke.

Vinden jullie dat sommige zaken beter kunnen in Friesland? Waar zou meer op in kunnen worden gezet?

Veel initiatieven leggen de verbindingen tussen het gebied, erfgoed en toerisme maar lopen nogal eens vast op de overheden. Daar vallen verschillende onderdelen vaak onder verschillende ambtenaren en worden initiatieven nog wel eens vermalen. De afstand tussen de initiatieven en de overheden wordt dan onnodig ingewikkeld. Het zou mooi zijn als elke gemeente iemand in dienst heeft die juist gericht is op dit soort initiatieven en met hen zoekt naar de mogelijkheden (en ook wat zeker niet kan, hoe eerder dat duidelijk is hoe beter).

Begeleiding in de opstartfase van een initiatief is heel belangrijk om verder te komen. Vaak zijn er dan nog geen financieringsmogelijkheden, dat komt pas in een meer concrete fase. Hier is een aanpak zoals in de Toerist Challenge heel erg welkom. Je helpt initiatieven om een flinke stap naar concreetheid en planuitvoering te maken en je kunt ook een gerichte financiële stimulans inzetten.

Leeuwarden heeft een aantal kleinschalige erfgoedprojecten, zoals bijvoorbeeld de museumwinkel in de Nieuwe Steeg. Vaak zijn dat financieel moeilijke projecten. Verdienen die niet meer steun?

Wij weten niet precies hoe de Nieuwe Steeg nu draait. Je kunt wel zeggen dat initiatieven zoals deze, qua beleid en innovatie misschien niet zo hoog scoren bij beslissers en professionals, maar dat ze vaak een brede populariteit hebben. De Nieuwe Steeg was op enig moment de enige dagtrip in Leeuwarden van de spoorwegen. Daar moet je dus heel zuinig op zijn.

Ingrid van de Vegte was lid van de Raad van Advies van de Toerist Challenge. Zij werkt als zelfstandig adviseur en is o.a. voorzitter van de RvT van het Fries Erfgoed Collectief.

Tom van Mourik was voorzitter van de Raad van Advies.

(foto van Wietse Landman: modeshow Hans Noordstrand in café De Ossekop)