Posthumus: Iedere week geniet ik van de columns van Sytse Faber

(tekst: oud-raadslid FNP Sybren Posthumus op zijn weblog; onderin column Sytse Faber)

Gjin kontr�le fan macht mear yn Nederl�n

Alle wiken wer genietsje ik fan de kolumns fan Sytze Faber yn it Frysk Deibl�d. Dizze wike jout er de Twadde Keamer in feech �t ‘e panne. Demokrasy, dat wol yn dit gefal sizze kontr�le op it wurk wat it regear docht troch de keazen folksfertsjintwurdiging, is fier te sykjen. Yn w�zen bepale in pear partijlieders, en dan benammen CDA-lieder Balkenende mei syn ‘sekondant’ Maxime Verhagen, it belied en is de Twadde Keamer stimfee. Ik leau de man op syn wurd, hy is insider yn it Haachske en �ld-Twadde Keamerlid. Hy hat de besprekkings dy’t laat hawwe ta dit kabinet fan tichtby folge. It is Faber te priizgjen dat er syn eigen partij, it CDA, sa kritysk folget en it boekje-iepen docht. Wol skrik ik alle wiken wer fan de hurde realiteit; de koalysjepartijen binne applausmasines fan it regear wurden en se (Balkenende, Bos ensfh.) kinne dwaan en litte wat se wolle. Grutste soarch haw ik oer it feit dat guon fan de foaroanlju, lykas Balkenende en Verhagen, besikers binne fan de saneamde ‘Bilderberg-konferinsjes’ en d�r de m�lste plannen betinke tsjin it minskdom.

+++

Contrapunt 27 december 2008
Contrapunt

Sytze Faber

De hegemonie van de Partijleiders en het Irak-onderzoek

De onverhoedse liquidatie van minister Vogelaar was het afgelopen jaar h�t moment in politiek Den Haag. De minister-president was slechts toeschouwer, de Tweede Kamer eveneens.

In de coulissen pleegde Wouter Bos, in het bijzijn van twee trouwe trawanten, zijn daad. Een heldere uitleg werd achteraf niet gegeven. De uiterst moeizame relatie van Vogelaar met de media fungeerde naar buiten toe als alibi. Het is inmiddels echter duidelijk dat zij met haar relatief milde opvattingen over integratie voor Bos, die tegenwoordig zijn kaarten zet op confrontatie en polarisatie, een sta in de weg was geworden.

Vroeger stond in de Grondwet dat de Koning(in) de ministers benoemt en ontslaat �naar welgevallen�. Dat privilege berust nu bij de Partijleiders. In de statuten en reglementen van het CDA en de PvdA komt de functie niet voor, maar Balkenende en Bos noemen zichzelf, onbeschroomd Partijleider. Dat is conform de politieke werkelijkheid. Zij hebben het in hun partij helemaal voor het zeggen. Dat blijkt niet alleen bij het omleggen van een geestverwante minister maar soms bij relatieve kleinigheden. In de hal van het partijbureau van het CDA hangt bijvoorbeeld een nogal fors uitgevallen portret van Partijleider Balkenende. Twintig jaar geleden moest men voor zoiets nog naar het toenmalige Oost-Europa. Nu hoort het blijkbaar helemaal bij onze eigen beeldcultuur.

De komst van de Partijleiders heeft grote consequenties gehad. Daardoor is namelijk een van de belangrijkste pijlers onder ons staatkundig bestel grotendeels weggeslagen. De Tweede Kamer fungeert nauwelijks meer als controleur van de regering. Tijdens de kabinetsformatie zetten de Partijleiders, soms in detail, de beleidslijnen voor de toekomst uit. Vervolgens gaan ze zelf als premier en vice-premier achter de knoppen zitten. De fractievoorzitters van de coalitiepartijen zijn, met permissie, niet meer dan onderknuppels. Het is ondenkbaar geworden dat Van Geel, Hamer en Slob hun resp. Partijleiders Balkenende, Bos en Rouvoet zouden kunnen laten struikelen. Dat zou uitlopen op politieke zelfmoord.

Van de huidige 150 Tweede Kamerleden, zo heb ik eens uitgerekend, hebben er hooguit vijf daadwerkelijk meegepraat over het Regeerakkoord. De andere 145 zijn bij belangrijke onderwerpen, hetzij in de coalitie hetzij in de oppositie, nauwelijks meer dan stemvee. Meestal zijn ze de Kamer binnengekomen aan de jaspanden van hun Partijleider. Ze zijn geen onafhankelijke volksvertegenwoordigers. Een eigen kiezersmandaat hebben ze vrijwel nooit. Ze zijn in feite werknemers van hun Leider. Als ze de volgende keer weer op een verkiesbare plaats willen komen zullen ze blijk hebben moeten geven van hondentrouw en van handigheid om in de publiciteit te scoren. Een lastige combinatie. Vandaar dat meestal gevlucht wordt in trivialiteiten en futiliteiten. Om te doen alsof ze belangrijk zijn stellen Kamerleden vragen aan de regering dat het een aard heeft. Het afgelopen jaar waren het er meer dan drieduizend. Ook het houden van zogenaamde spoeddebatten is een populaire bezigheid. Meer dan zestig in 2008. Geen enkele ervan is in de herinnering blijven hangen.

De entree van de Partijleiders heeft de Tweede Kamer ontmand als controleur van de regering. Daardoor is ons parlementaire stelsel uit het lood geslagen. De essentie van democratie is immers dat macht gecontroleerd dient te worden. Soms komt er echter een correctie uit onverwachte hoek.

Speelveld

Op 3 januari 2007 kwamen de Partijleiders van CDA, PvdA en CU, elk met een secondant, voor het eerst bijeen in Beetsterzwaag om onder leiding van informateur Wijffels te onderhandelen over een nieuw kabinet. De CDA-onderhandelaars Balkenende en Verhagen waren het meest gewiekst en door de wol geverfd. Ze markeerden meteen de omvang van het speelveld. Over drie onderwerpen kon naar hun mening onder geen beding worden onderhandeld: de afschaffing van de hypotheekrenteaftrek, de fiscalisering van de aow en het niet instellen van een parlementair onderzoek naar de redenen waarom de Nederlandse regering in 2003 de invasie in Irak had gesteund. Na afloop van die eerste, driedaagse sessie concludeerde Wijffels dat er geen sprake was van absolute breekpunten en dat de drie partijen verder zouden onderhandelen. Dat impliceerde dat de Partijleiders van PvdA en CU zich hadden neergelegd bij het door het CDA verordonneerde speelveld. Een Irak-onderzoek, waar de PvdA zich altijd op principi�le gronden buitengewoon sterk voor had gemaakt, was dus van de baan. De Tweede Kamerfractie van de PvdA liet nog wel wat (krokodillen)tranen lopen maar schikte zich uiteraard in wat Bos had beschikt. Daarmee zou ons land het enige land ter wereld blijven dat geen volledige opening van zaken geeft over de aanleiding van de oorlog in Irak.

De Partijleiders hadden in Beetsterzwaag echter buiten de Eerste Kamer gerekend. De regeringsfracties in de senaat zijn niet (formeel) gebonden aan de formatieafspraken. Dat geeft de PvdA-fractie in de Eerste Kamer de mogelijkheid toch aan te sturen op een Irak-onderzoek. Deze week heeft de VVD-fractie zich daar in principe bij aangesloten. Daarmee is er een meerderheid voor zo�n onderzoek. Het wordt een novum in de parlementaire geschiedenis als de Eerste Kamer een parlementair onderzoek gaart entameren.
Door de hegemonie van de Partijleiders is de Tweede Kamer grotendeels een papieren tijger geworden. Prima dat de Eerste Kamer in het geval van Irak – het onderwerp is er belangrijk genoeg voor – het ontstane democratische gat probeert op te vullen.
Zijn we tenminste niet helemaal overgeleverd aan de Partijleiders.

Reageren? fabersyma@planet.nl
Zie voor eerdere columns http://sytzefaber.livejournal.com