Crime City Leeuwarden vraagt om een politiek-bestuurlijk en professioneel debat

Foto: Simon van der Woude

(tekst: van een medewerker)

Crime City Leeuwarden en omstreken

De fractievoorzitter van Lijst 058, Otto van der Galiën, stelde scherpe vragen aan het college van b. en w. Aanleiding vormen recente incidenten in Leeuwarden: schietpartijen, steekpartijen, zware mishandelingen en een explosief in een woning. Van der Galiën rekent op een uitvoerige beantwoording van de vragen: ‘Wat zijn de oorzaken, is er een verband met de grote drugshandel in de stad, kunnen inwoners nog rustig over straat.’

Een kernvraag van Lijst 058 is of ‘politie en burgemeester nog wel grip hebben op de situatie.’

Veiligheidsrisico-gebied

In maart van dit jaar kreeg de Leeuwarder gemeenteraad nog een brief van de burgemeester, waarin hij meedeelde, om net als voorgaande jaren een deel van de stad als veiligheidsrisico–gebied aan te wijzen. Het gaat dan met name om de binnenstad, met de nodige uitwaaiering. Voor de volledigheid een gebied begrensd door de volgende straten en grachten: Bleeklaan, Bote van Bolswertstraat, Alma Tademastraat, een gedeelte van de Emmakade noordzijde, Juliananastraat en Spoorstraat, de spoorrails evenwijdig gelegen aan de Oostergoweg, Hollanderdijk, Wijnhornsterstraat, Van Loonstraat, Stephensonviaduct, Hermesbrug, Harlingertrekweg, Westerstadsgracht, Noorderstadsgracht, Hoekstersingel en een gedeelte van Hoeksterend. In dit gebied mag onder meer gefouilleerd worden, omdat ‘de absolute en relatieve omvang van wapenincidenten in dit gebied significant en onaanvaardbaar hoog is in vergelijking met omliggende gebieden.’ Er is sprake van een verhoogd risico op verstoringen van de openbare orde waardoor het gebied al enige jaren is voorzien van het etiket ’code rood’.

‘Incidenten’

De brief van de burgemeester gaat vergezeld van een advies van de politie. Daarin staan meer gedetailleerde gegevens over met name wapenbezit en drugsbezit, geconstateerd bij controles. Dit rapport wijst op een stijging van ‘incidenten’ als bedreiging, eenvoudige en zware mishandeling, drugs- en drankoverlast en vuurwapenbezit. De lezer krijgt een beeld over een aantal jaren (2019 t/m 2022) van soorten ‘íncidenten’ : lopend van ‘moord/doodslag (incl. pogingen) tot bezit overige wapens. Ter illustratie: het aantal moorden, zo gedefinieerd (moord en doodslag, inclusief pogingen), bedroeg in 2022 in heel Leeuwarden (stad) 27, waarvan in de binnenstad 6. In de categorie drugs/drankoverlast noteerde heel Leeuwarden in 2022 726 incidenten, waarvan in de binnenstad 242. Al met al lijkt veel materiaal aanwezig om de vragen van Lijst 058 met cijfers te illustreren. De vraag of de burgemeester en politie nog voldoende grip hebben ligt waarschijnlijk lastiger. Onmiskenbaar is dat de trend in deze jaren vooral op een toename van ‘incidenten’ wijst, al is het beeld soms wisselend. Terwijl het beleid toch vooral gericht zal zijn op afname van incidenten.

Rapport ‘Leeuwarder Ondermijning’

Waar we het dan nog niet over hebben gehad is het geruchtmakende rapport ‘Leeuwarder Ondermijning’ van alweer enkele maanden oud. In dit rapport, een ‘bestuurskundig-criminologische analyse’ van Edward van der Torre, Pieter Tops en Titia Jongepier krijgen we een onaangenaam beeld voorgeschoteld. In drie hoofdstukken achtereenvolgens ‘Criminele gelegenheidsstructuren’, ‘Ondermijnende praktijken’ en ‘De gemeentelijke aanpak van ondermijning’ passeren fenomenen als: criminele olievlekwerking: veel meer dan drugs, een criminele sub-infrastructuur: stad en omgeving, risicobranches en – locaties, drugsproductie en drugshandel ‘ouderwetse’ en moderne patronen, vastgoed: schadelijke praktijken, misstanden en zorg, en andere misstanden (mogelijk mensenhandel) de revue. Er komt een berg van inzichten en gegevens aan de orde. Waarbij soms de vraag past: wat gebeurt er al in de praktijk en wat zijn mogelijke (te vrezen) ontwikkelingen. In elk geval hebben de onderzoekers met een groot aantal deskundigen, praktijkmensen en andere respondenten gesproken. Op bepaalde momenten wekken formuleringen de behoefte aan verdere toelichting. Zoals verschillen van inzicht binnen de gemeentelijke organisatie over de ernst van de problematiek. Hier en daar schijnen zich binnen de gemeentelijke organisatie vormen van ontkenning of vergoeilijking voor te doen.

Ruimte nodig voor politiek-bestuurlijk en professioneel debat

Opvallend is dat de onderzoekers zich – na de uitgebreide analyse – in hun aanbevelingen sterk beperken. Het argument daarvoor is, dat volgens de onderzoekers er – op basis van de uitgevoerde empirische analyse – ruimte behoort te zijn voor een politiek-bestuurlijk en professioneel debat.

Deze formulering verdient aandacht. De interpretatie ligt voor de hand dat – naar het oordeel van de onderzoekers – dit debat tot op heden onvoldoende is gevoerd.

De aanbevelingen die wel volgen verschaffen dan enig start-materiaal voor die noodzakelijke discussie. In de eerste plaats wordt genoemd de noodzakelijke personele capaciteitsuitbreiding. Op dit moment zou ondermijning slechts één op de vijftien taken van een OOV-trio (Openbare Orde en Veiligheid) zijn. Ondermijning vereist meer ‘gepaste handhaving’, uitbreiding van Bibob-toetsing en uitoefening van preventieve taken voor verbetering van kansen en sociale veiligheid van kwetsbare inwoners – zo lezen we. Ten tweede is er behoefte aan gespecialiseerde boa’s, voor controle van bedrijfspanden, en dagelijks toezicht en handhaving op tijden en locaties met kans op criminele praktijken. Ten derde, aldus het onderzoek, zijn investeringen nodig in de aanpak van misstanden in de vastgoedwereld. De onderzoekers noemen hier de falende gemeentelijke aanpak in de Vlietzone. In de vierde plaats wijst het rapport op het belang van steekhoudend toezicht op de kwaliteit en rechtmatigheid van zorg. Het is nodig om de gewenste zorgresultaten te boeken en de geleverde zorg fraudebestendiger te maken.

Van binnenstad, naar Vlietzone en Vrijheidswijk en Bilgaard

Op de raadsagenda zagen we kortgeleden dit brisante onderzoeksrapport ‘Leeuwarder Ondermijning’ op de agenda staan. Maar plotseling verscheen de mededeling ‘geannuleerd’. Zonder vermelding van de reden. Leeuwarden moet maar raden. De mededeelzaamheid van de gemeente is soms beperkt. Een opvallend en verontrustend rapport als dit hoort duidelijk en hoog geagendeerd te staan. In de eerste plaats de inwoners hebben daar recht op. De gemeentelijke reactie, ook de begeleidende brief van b. en w. bij de aanbieding aan de raad was nogal routineus (het bekende ‘zorgelijk en aandacht voor deze materie’).

In de aanbevelingen had een vermelding van het – op andere plaatsen in het rapport wel genoemde – grotere spreidingsgebied van drugshandel en daarmee verbonden criminaliteit – van binnenstad , naar Vlietzone, en ook Vrijheidswijk en Bilgaard niet misstaan. In dit verband schenkt het rapport aandacht aan het programma Oost. Dit voor een periode van twintig jaar beoogde programma geniet – bijvoorbeeld in Bilgaard – nauwelijks bekendheid. Op de recente wijkconferentie van het wijkpanel Bilgaard gaf het bestuur te kennen dit programma liever aan hogere instanties over te laten. Helaas deed de aanwezige wijkwethouder er het zwijgen toe. Wat willen de bestuurders met dit programma en hoe zijn de vorderingen? Hel lijkt nu nogal een ver van het bed show te worden als het gaat om de inwoners.

De rioolwateranalyse: cocaïne, amfetamine, poes en miauw, miauw

Bij de beantwoording van Van der Galiëns vragen kan ook het rapport van het KWR met de rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Leeuwarden goede diensten doen. Het was al in 2021 dat de toenmalige fractievoorzitter van het CDA, Sytze Brouwer, om een dergelijk onderzoek vroeg. De gemeente had nogal wat tijd nodig (allerlei overleg met de andere Friese gemeenten en ‘goed nadenken over de ‘financiële haalbaarheid’, dat een jaar in beslag nam). Maar nu dus een verontrustend verhaal: zeer fors cocaïne-gebruik in vergelijking met andere gemeten gemeenten, gelijk aan de consumptie in Amsterdam in 2022. En zeer fors amfetamine-gebruik (speed) in vergelijking met de andere gemeenten. In Leeuwarden wordt het meeste cannabisgebruik gemeten in verhouding tot Amsterdam, Utrecht en regio Eindhoven. Prestaties waar we niet trots op moeten zijn.

Het rapport schat de financiële omvang van de lokale drugsmarkt in Leeuwarden op € 24.000 per dag door cannabis en € 29.000 per dag aan cocaïne. De jaarlijkse financiële omvang van de lokale drugsmarkt in Leeuwarden bedraagt grof geschat 20 miljoen euro, vooral bepaald door cannabis en cocaïne. Sytze Brouwer had gelijk dat hij wel eens wat beter wilde weten wat er in de stad zoal op dit gebied gebeurt.

Poes, miauw miauw, de LC en Psy-Fi

Wie kennis vermeerdert, vermeerdert smart. Toch valt ook in dit rapport van het KWR nog wel wat leuks op te steken. ‘Rioolwater, spiegel van de samenleving’, in de titulatuur inspireert al enigszins en dat de synthetische drugs 3-MMC en 4-MMC in het gebruikersjargon ‘poes’ en ‘miauw, miauw’ heten, wijst op enig gevoel voor humor. Het sterretje in de LC, ( pag. 2 linksonder, 3 oktober j.l.) grijpt het rapport aan ter verklaring van de ‘Friese paradox’. ‘Wij denken dat minder geld toch minder gelukkig maakt, maar dat de Leeuwarders het ongeluk dempen met al die drugs’. Doelt dit sterretje op de redacteur die indertijd – op bevel van de hoofdredacteur, zo excuseerde hij zich later – voorlichting gaf over eigen gebruik van bepaalde genotsmiddelen bij een Psy-Fi festival? Deze redacteur is sindsdien in de ban van allerlei zingevingstheorieën geraakt, gebaseerd op muzikale sensaties. Maar dat is een ander onderwerp.

In een boeiend interview met politiebaas Sitalsing noemt deze overigens ook journalisten als drugsgebruikers (cocaïne). Misschien dat speciale metingen in de buurt van de krant mogelijk zijn.

Mestvergisters stilgelegd vanwege amfetamines

En vandaag (14 oktober) nog even het bericht in de LC dat ‘mestvergisters op slot moeten na vondst amfetamines’. De schade zal mogelijk vele tientallen miljoenen euro’s bedragen. Twintig mestvergistingsbedrijven in het Noorden moeten tijdelijk op slot na de vondst van amfetaminen in het digestaat (= restproduct). Een exploitant die anoniem wenst te blijven, vermoedt dat criminelen het drugsafval gedumpt hebben in partijen bijproduct of dat veehouders onder druk zijn gezet om het af te nemen.

De provincie is ook in actie. Commissaris van de Koning Brok wees op de kwetsbaarheid van de haven van Harlingen vanwege drugssmokkel en er zijn weer statenvragen gesteld over vakantieparken en misstanden (ondermijning, witwassen) die zich daar (kunnen) voordoen.

Van der Galiën heeft gelijk: Hebben we nog wel voldoende grip?