Uitkeringsgerechtigden zetten alle veranderingen op een rij

(tekst: persbericht FSU)

MAATREGELEN SOCIAAL BELEID 2014 en 2015

Hieronder de belangrijkste maatregelen op sociaal gebied in 2014 en 2015.Het gaat om de maatregelen waarover het parlement besluiten heeft genomen en die door gemeenten, uitvoeringsinstanties en zorgverzekeraars uitgevoerd worden.

Wet Werk en Bijstand

1. De arbeidsverplichtingen voor bijstandsgerechtigden worden per 1 januari 2015 aangescherpt:

a. verplicht melden/in laten schrijven bij uitzendbureaus (als een uitzendbureau je niet wil inschrijven dan oordeelt de gemeente dat dat niet verwijtbaar is) b. er geldt een verhuisplicht als je een baan elders in het land kunt krijgen. Het moet wel gaan om een situatie waarin geen banen beschikbaar zijn in de eigen regio, als het een arbeidscontract is voor minimaal een jaar en als het minimumloon verdiend kan worden. c. uitgegaan wordt van een maximale reistijd voor woon-werkverkeer van 3 uur per dag.

2. Er wordt in 2015 voor bijstandsgerechtigden een kostendelersnorm ingevoerd. Deze norm zal ook gelden voor AOW (per juli 2016), de Aanvullende Inkomensvoorziening Ouderen (AIO, per januari 2015) Algemene Nabestaanden Wet (per 1 juli 2015), IOAW en IOAZ. Het gaat om uitkeringsgerechtigden die met meerdere personen in 1 huis wonen waardoor de kosten voor levensonderhoud gedeeld kunnen worden. Naarmate er meer personen met een uitkering in huis wonen, wordt hun uitkering lager. De maatregel geldt niet voor: gehuwden of samenwonenden, studenten, inwonende kinderen van 18 tot 21 jaar, bewoners in woon-zorggroepen (met hoofdverblijf in eigen woning) en onderhuurders en kostgangers die in hetzelfde huis wonen met een contract. Voor alle andere huisgenoten (ook inwonende ouders en mantelzorgers) geldt de maatregel wel. De gemeente heeft de beleidsvrijheid om af te wijken van de wetsmaatregelen. De regeling gaat per 1 januari 2015 in voor de personen die dan in de bijstand komen. Voor personen die al in de bijstand zitten geldt dat de regeling ingaat per 1 juli 2015 (overgangsrecht). Voor personen die een IOAW of IOAZ uitkering hebben is de kostendelersnorm ook van toepassing per 1 juli 2015. Voor hen geldt dat 50% van de uitkering gekort wordt, ongeacht het aantal medebewoners.

3. Per 1 januari 2015 wordt ín de WWB de ‘tegenprestatie naar vermogen’ ingevoerd: de gemeenten mogen uitkeringsgerechtigden verplicht laten werken met behoud van uitkering. Er wordt op deze manier een wederdienst voor het ontvangen van de uitkering geëist. De gemeente moet wel uitgaan van de persoonlijke wensen en kwaliteiten van de persoon. Het werk wordt verricht in een beperkte periode en het mag niet om werkzaamheden gaan die anders betaald zouden worden. Mantelzorgtaken worden als tegenprestatie beschouwd. De tegenprestatie hoeft niet te leiden tot verhoging van de kansen op werk (daar zijn re-integratietrajecten voor) en mag niet een re-integratietraject doorkruisen. De gemeente heeft de beleidsvrijheid om af te wijken van de wetsmaatregelen en is niet verplicht om een tegenprestatie te vragen.

4. De alleenstaande ouder-norm in de WWB komt per 1 januari 2015 te vervallen. Voor alleenstaande ouders met een bijstandsuitkering geldt vanaf die datum de alleenstaanden-norm. De inkomens-achteruitgang ( 15%) wordt gecompenseerd door extra bijdragen uit het kind gebonden budget bij de Belastingdienst. Voor alleenstaande ouders die na 1 januari 2015 een beroep doen op de WWB gaat de verandering direct in, voor alleenstaande ouders die vóór 1 januari 2015 al in de WWB zaten gaat de verandering in per 1 juli 2015. 2

5. De langdurigheidstoeslag – een gemeentelijke regeling voor mensen die meer dan 3 jaar onafgebroken een minimuminkomen hebben gehad – wordt per 1 januari 2015 vervangen door de individuele inkomenstoeslag. De gemeente bepaalt of iemand wel of niet in aanmerking komt voor deze toeslag op grond van drie voorwaarden: 1. Een langdurig laag inkomen 2. Rekening houdend met de ‘krachten en bekwaamheden’ van de persoon en 3. Voldoende inspanningen leveren om aan het werk te komen.

6. Als je je niet houdt aan de regels van de WWB – zoals de arbeidsverplichtingen en de tegenprestatie – dan kan de gemeente de uitkering korten. Eerst wordt een waarschuwing gegeven. Als dat niet helpt dan volgt een korting op de uitkering van 100%, uitgesmeerd over maximaal drie maanden. Bij een tweede overtreding volgt een zwaardere korting die niet over drie maanden gespreid kan worden. Bij een derde overtreding wordt de uitkering maximaal 3 maanden stopgezet. Als de cliënt tot inkeer komt dan kan de gemeente besluiten om de maatregel (de korting of stopzetting) voortijdig in te trekken. De regeling gaat in per 1 januari 2015.

7. De gemeente kan de bijstandsgerechtigde korten op de uitkering als deze ‘onaangepaste’ kleding draagt of agressief gedrag vertoont. Als de persoon zich heftig misdraagt ten opzichte van mede-werkers van de gemeente kan de volledige uitkering drie maanden gestopt worden. De gemeente moet rekening houden met de persoonlijke omstandigheden van de persoon. De gemeente heeft de beleidsvrijheid om af te wijken van de wetsmaatregelen. De regeling gaat per 1 januari 2015 in.

8. De regels voor bijzondere bijstand veranderen per 1 januari 2015. De mogelijkheden voor categoriale bijzondere bijstand voor chronisch zieken en gehandicapten, ouders met schoolgaande kinderen en AOW’ers worden verder beperkt. Voor de collectieve zorgverzekering kan wel bijzondere bijstand verstrekt worden, waarbij de grens van 110% van het minimum geschrapt is. De gemeenten moeten meer persoonlijk maatwerk bieden en vooral steun geven aan de mensen die het ’t meest nodig hebben, zoals gezinnen met kleine kinderen en alleenstaande AOW-ers. De bijzondere bijstand kan alleen verstrekt worden voor gemaakte of te maken kosten.

Andere maatregelen Werk en Inkomen

1. De mensen met de laagste inkomens (minimum) krijgen dit jaar een eenmalige tegemoetkoming: voor gehuwden en samenwonenden € 100, voor alleenstaande ouders € 90 en voor alleenstaanden € 70 netto. De tegemoetkoming wordt in het najaar 2014 door de gemeenten uitgekeerd.

2. Per 1 januari 2015 worden verschillende kinderregelingen afgeschaft. Er blijven over: kinderbijslag, kindgebonden budget, de combinatiekorting en de toeslag voor kinderopvang. De Tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten voor kinderen jonger dan 18 jaar (WTOS) wordt afgeschaft en per 1 augustus 2015 opgenomen in het kind gebonden budget.

3. Per 1 januari 2015 wordt de Participatiewet ingevoerd. In deze wet worden de Wet Werk en Bijstand en delen van de Wet Sociale Werkvoorziening (WSW) en de Wajong samengevoegd. In 2014 moeten er al 5000 extra banen komen voor mensen met een arbeidsbeperking. Twee derde van de banen in de WSW gaat de komende jaren verdwijnen, er blijven daar uiteindelijk nog maximaal 30.000 arbeidsplaatsen over (‘beschut werk’). Tot 2026 moeten er daarom 125.000 extra banen komen. Als werknemers minder dan het minimum verdienen dan vult de gemeente het inkomen met een loonsubsidie aan tot het minimum. Als het aantal banen niet gehaald wordt dan voert het kabinet een regeling in die werkgevers verplicht om werknemers met een arbeidsbeperking in dienst te nemen. Herkeurde Wajongers met een arbeidsvermogen gaan niet over naar de bijstand maar blijven recht hebben op een Wajong uitkering, vanaf 1 januari 2018 wordt de uitkering verlaagd van 75 naar 70% van het minimumloon. Wajongers zonder arbeidsvermogen blijven een uitkering van 75% houden. In Friesland (een van de 35 arbeidsmarktregio’s) gaat het Werkbedrijf van start die een schakel moet zijn tussen werkgevers en werkzoekenden. 3

4. Er komt 80 miljoen euro extra beschikbaar voor de aanpak van armoede en schulden. In 2015 en de jaren daarna wordt hiervoor 100 miljoen gereserveerd. De gemeenten moeten de bedragen besteden. Belangrijkste doel is het tegengaan van armoede onder gezinnen met kinderen.

5. De partnertoeslag in de AOW wordt per 1 januari 2015 afgeschaft. Dat geldt voor de personen die op of na januari 1950 geboren zijn.

6. De Ziektewet (ZW) is per 1 januari 2014 ‘gemoderniseerd’. Belangrijkste gevolg voor de zieke werknemer (‘vangnetter’) is dat deze na 1 jaar beoordeeld wordt volgens de WIA-regels: alle algemeen geacccepteerde arbeid is dan passend en niet meer het eigen werk. Kun je met werk meer verdienen dan 65% van de verdiencapaciteit dan ga je uit de ZW en moet een WW-uitkering aangevraagd worden. Als daar geen recht op is dan wordt het bijstand (waarbij inkomen van de partner meetelt, in de ZW en WW is dat niet zo).

Arbeidsmarkt

De wet Werk en Zekerheid gaat per 1 juli 2015 in werking treden. De wet regelt de verbetering van de positie van flexwerkers, het versoepelen van het ontslagrecht en – een half jaar later – verkorting van de WW-duur.

Flexwerk: oneigenlijk gebruik van flexcontracten wordt tegengegaan. Werknemers kunnen eerder – al na twee jaar – aanspraak maken op een vaste aanstelling. De wet moet draaideurconstructies tegengaan.

Versoepeling ontslagrecht: gericht op het soepeler wisselen van baan. Voor alle werknemers gelden dezelfde ontslagroutes: * bij bedrijfseconomische redenen en langdurige arbeidsongeschiktheid naar het UWV * bij andere oorzaken naar de kantonrechter. Werknemers die ontslagen worden na een dienstverband van meer dan 2 jaar hebben recht op een wettelijke vergoeding, de ‘transitievergoeding’. De vergoeding – die maximaal € 75.000,- kan bedragen – wordt ingezet voor het vergroten van kansen op een nieuwe baan, zoals voor scholing.

Verkorting duur WW: De WW wordt op termijn gesplitst in een publieke uitkering (betaald door de overheid) en in een CAO-uitkering (betaald door werkgevers en werknemers). De WW wordt vanaf 1 januari 2016 geleidelijk teruggebracht naar 24 maanden in 2019. Dat is dan de publieke uitkering. In CAO’s kunnen aanvullingen afgesproken worden, zodat de WW bijvoorbeeld nog verlengd kan worden met een jaar CAO-uitkering.

Zorg en nieuwe Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO)

1. Per 1 januari 2015 wordt de nieuwe WMO ingevoerd: gemeenten moeten meer zorgtaken en welzijnstaken uitvoeren. De burger heeft geen recht meer op een voorziening, de gemeente beoordeelt de situatie van de persoon en bepaalt dan welke voorzieningen nodig zijn: de maatwerkvoorziening. Medewerkers van de gemeente of professionals van sociale wijk/gebiedsteams voeren de (‘keukentafel’) gesprekken bij de burger thuis. In deze gesprekken – waar een mantelzorger en cliëntondersteuner (zoals van MEE) bij aanwezig mogen zijn – wordt bekeken in hoeverre de persoon hulp kan krijgen van kinderen, vrienden of buren of via een algemene voorziening. Als dit niet mogelijk is dan wordt vastgesteld welke persoonlijke voorziening nodig is. De gemeente kan hulp door kinderen, vrienden of buren niet verplichten en heeft een wettelijke plicht om steun te geven. Er is sprake van een resultaatsverplichting door de gemeente: deze mag zelf bepalen op welke wijze en met welke voorzieningen persoonlijke steun wordt gegeven. Begeleiding is geen concrete voorziening meer, ook hier geldt dat een maatwerkvoorziening getroffen moet worden.

2. Gemeenten en zorgverzekeraars zijn samen verantwoordelijk voor de zorg aan ouderen en gehandicapten die niet in een instelling wonen. Het beleid is er op gericht dat ouderen langer thuis kunnen wonen: de zorg komt naar de mensen toe. Er wordt een scheiding aangebracht tussen zorg en wonen. Gevolg is dat mensen meer thuiszorg nodig hebben. Maar tegelijkertijd verliezen veel 4

werknemers voor de huishoudelijke hulp bij de Thuiszorginstellingen hun baan. De huishoudelijke hulp moet meer gegeven worden door gezinsleden, familie en vrijwilligers. Gemeenten worden in 2015 32% en in 2016 nog ‘s 8% gekort op hun budget voor huishoudelijke hulp aan ouderen. Ze houden dus na 2015 nog 60% budget over voor het toepassen van maatwerkvoorzieningen. Het budget voor indicatie voor verblijf in een instelling (ZZP) wordt met 5% verlaagd. Het verzorgingstehuis in de huidige vorm zal op termijn verdwijnen.

3. De extramurale verpleging en persoonlijke verzorging (buiten een instelling, thuis bij de persoon) gaat van de AWBZ naar de Zorgverzekeringswet. De wijkverpleging – betaalt vanuit de Zorgverzekeringswet – krijgt een belangrijke rol bij het mogelijk maken dat mensen langer thuis blijven wonen. De AWBZ vervalt per 1 januari 2015 en wordt vervangen door de Wet Langdurige Zorg waarin alleen nog de zware en langdurige zorg ondergebracht is.

4. De extramurale dagbesteding gaat van de AWBZ over naar de WMO. Rond 75% van het budget wordt naar gemeenten overgeheveld. De gemeenten worden helemaal verantwoordelijk voor ondersteuning en begeleiding. Daarvoor wordt het compensatiebeginsel in de WMO uitgebreid.

5. De cliënt kan blijven kiezen of de thuishulp in natura of via een Persoons Gebonden Budget (PGB) gegeven wordt. Voorwaarden voor het verkrijgen van een PGB zijn: * het budget goed kunnen beheren * veilige en goede steun inkopen. Het PGB-bedrag wordt niet meer op de bankrekening van de cliënt gestort maar wordt beheerd door de Sociale Verzekerings Bank. Er komt intensievere controle via huisbezoek op PGB-houders: van 5% van de PGB-houders naar 20%.

6.Gemeenten hebben een compensatieplicht, dat betekent dat ze meer moeten investeren in voorzieningen voor mantelzorgers, ter voorkoming van overbelasting (geld voor bijvoorbeeld logeerfaciliteiten bij cliënten thuis).

7. De Wet tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten (Wtcg) en de Compensatie Eigen Risico (CER) zijn met terugwerkende kracht per 1 januari 2014 afgeschaft. Beide vergoedingen worden achteraf verrekend, daarom worden eind dit jaar nog wel de bedragen voor 2013 uitbetaald. Vanaf 1 januari 2015 gaan de gemeenten een tegemoetkoming voor chronisch zieken en gehandicapten verstrekken als ‘maatwerkvoorziening’ in de WMO. De gemeente bekijkt dan per situatie of de tegemoetkoming nodig is. De Tegemoetkoming ouders gehandicapte kinderen (TOG) vervalt per 1 januari 2015 en wordt opgenomen in de kinderbijslag (2x kinderbijslag voor thuiswonend gehandicapt kind).

Leeuwarden, september 2014.