Top SNN tuigde kerstbomen op – substantiele analyse ontbreekt

Onderzoek organisatie SNN. Gaan provincies debat uit de weg?

(Van een provinciale correspondent)

Onderzoeksrapport komt niet toe aan echte analyse.

Inhoud rapport lijkt sterk aangestuurd.

Top ambtelijke organisatie SNN tuigde kerstbomen op.

Gisteren kwam hier aan de orde het rapport van professor Herwijer over de organisatie van het SNN (Samenwerkingsverband Noord Nederland). Hieruit bleek, dat de controle van provinciale staten van de drie provincies op het SNN nog niet echt uit de verf komt. De democratische legitimatie moet nog sterk verbeteren. Het SNN (Dagelijks bestuur en ambtelijke organisatie) zal de statenleden veel actiever en adequater moeten informeren.

Er is nog een onderzoek over SNN uitgevoerd. Dit onderzoek werd vorig jaar afgedwongen door de provincies, naar aanleiding van een accountantsrapport. Het onderzoek is uitgevoerd door bureau ConQuaestor (mastering finance).

Het rapport biedt veel discussiestof. Merkwaardig is daarom, dat wordt voorgesteld om de discussie over belangrijke punten over de verkiezingen heen te tillen. Er zal dan eerst een conferentie van de drie nieuwe colleges van gedeputeerde staten komen. Daarna zullen dan de provinciale staten gelegenheid krijgen over de uitkomsten van deze conferentie nog iets te zeggen.

Vanuit de visie van Herwijer – behoefte aan versterking politieke primaat van de provinciale staten – lijkt dit de omgekeerde wereld. Opnieuw wordt de bekende weg gevolgd: in geheim beraad van colleges van gs worden de zaken geregeld. Provinciale staten moeten zich maar neerleggen bij een praatje achteraf. Zo is het in 2007 gegaan, toen na de verkiezingen, in een conferentie van de colleges van gs onder andere
– zonder welke informatie vooraf ook aan de staten – een aantal steden (Groningen, Assen, Emmen, Leeuwarden) werd opgenomen in de organisatie. Frysl�n had zich altijd een tegenstander daarvan getoond, maar liet zich op de conferentie (met nog onervaren collegeleden) inpakken door de Groningse kongsi. Friese ambtenaren hadden daarbij verzuimd het college vooraf adequaat te informeren. Het ware verhaal van die conferentie is jammer genoeg nooit geschreven.
Het is wel bijzonder om te lezen, dat precies dezelfde constructie (buiten spel zetten van de staten) nu weer aan provinciale staten wordt gepresenteerd.

Het gaat dan uiteraard niet alleen om de plaats van de steden. Overigens is het wel merkwaardig, dat in het Quaestor-rapport op dit punt alleen argumenten worden genoemd, die pleiten voor de deelname van de steden. De argumenten contra (zoals de toename van de toch al aanzienlijke bestuurlijke drukte) vinden we niet vermeld. Alleen al hierom zou dit rapport met de nodige reserve moeten worden beoordeeld. Het rapport roept tegelijk op allerlei instanties (werkgevers-werknemers, grote en kleine gemeenten, kennisinstellingen, etc.) veel meer te betrekken bij het SNN. Maar ze horen niet thuis in de organisatie. Waarom niet, wordt niet toegelicht. In feite herhaalt het rapport op deze punten alleen de bestaande posities binnen het SNN. Terwijl een kritische analyse van de diverse standpunten nodig was geweest. Op basis daarvan hadden provinciale staten nu al een zinvolle discussie kunnen voeren. In het belang van het democratisch debat.

Memorabel in het rapport is een passage op pag. 20. We citeren:

�Uit onze interviews naar een effici�nte bestuurlijke organisatie wordt door de ge�nterviewden hierop overwegend positief geantwoord met de opmerking dat de (omvangrijke, complexe en luxe) bestuurlijke organisatie het gevolg van politieke en bestuurlijke keuzes is. Op de vraag of er mogelijkheden zijn tot verbeteringen worden een aantal concrete suggesties genoemd. Veel ge�nterviewden noemen de periode voorafgaand aan de nieuwe statenperiode (januari-maart 2011) wel een goed moment om eens kritisch te kijken naar de bestuurlijke organisatie van het SNN zonder dat daarbij alles moet veranderen.�

Een interessante passage. De onderzoekers verstoppen zich achter de standpunten van de ge�nterviewden, vooral bestuurders en ambtenaren. Ze nemen daarbij meteen de stellingname over, dat er maar niet te veel moet veranderen. Ze accepteren ook zonder verdere discussie de bestuurlijke keuze voor een complexe en luxe organisatie. Zulke bureaus vallen in de smaak bij bestuurders.
Een goed idee was het laatste; discussieer eens gezamenlijk in januari-maart over SNN en de organisatie. Helaas is die periode al weer zo goed als voorbij.

Op blz. 21 wordt – wederom zonder dat dat in de conclusies verder een zichtbare rol speelt – ook een spijker op de kop geslagen. ConQuaestor schrijft:

�In een aantal ambtelijke vergadergroepen zitten ambtelijke vertegenwoordigers van de 3 provincies, de G4 (= steden) en het SNN, die tegelijkertijd ook zitting hebben in de bestuurlijke overlegorganen. Daarmee is er, volgens ge�nterviewden, een kerstboom van ambtelijke vergadergroepen en voor een deel ook bestuurlijke overlegorganen ontstaan waarmee tijd en geld is gemoeid. �
Een gevoelig onderwerp. Bovendien zitten er adders onder het gras. SNN (althans een ambtelijke laag) – als kind van de drie provincies – heeft zich in toenemende mate ontwikkeld als een koekoeksjong, dat de provincies graag uit het nest zou werken. Met in gedachten de doelstelling van Herwijer om de provincies weer aan het roer te krijgen, zou het wel eens averechts kunnen werken, om de ambtelijke kerstboom te ontdoen van het povinciale aandeel. Ook hier geldt dus: uitgebreidere discussie dan waartoe het rapport nu uitnodigt, is geboden om het SNN weer in het gareel te brengen.

Een ernstige misser in het rapport, of in de informatievoorziening van de kant van SNN, is het ontbreken van een beeld van de lobby, die SNN tot op heden heeft gevoerd voor nieuwe programma�s. Het onderzoek geeft alleen aan, dat er goede perspectieven zijn voor nieuwe Europese steun. De komende een � twee jaar zijn daarvoor beslissend. Maar welke fondsen en middelen dan in het geding zijn, vinden we nergens vermeld. Wel wordt opgemerkt, dat de kans op nieuwe nationale regionale steun klein is. Wat betekent dat eigenlijk? Europese steun is meestal gekoppeld aan nationale steun. Kan het een zonder het ander? We tasten allemaal in het duister. Ook de transregionale gelden (grensoverschrijdende programma�s e.d.) worden als kansrijk, via samenwerking met Duitse regio�s, genoemd. Illustratie ervan ontbreekt, ook door het gemis aan elke verantwoording over op dit terrein uitgevoerde, en nog lopende programma�s.

Wat ook een groot tekort mag worden genoemd, is het geheel buiten beeld blijven van het ministerie van EZ. Niet alleen als subsidieverstrekker, maar ook in de rol van medebeheerder van de lopende programma�s. Bij de opzet van deze programma�s (in 2006, 2007) heeft het ministerie zich een sterke tegenstander getoond van verdere regionale steun. Onder druk van de Tweede Kamer, en omdat er Europees geld kwam, is er toch het een en ander gerealiseerd, door inbreng van het zogenaamde Pieken in de Delta-programma van EZ. Het ministerie heeft zich daarbij – in tegenstelling tot de eerdere periode – opgeworpen als sterk bepalende en sturende kracht bij de uitvoering van het programma. De voorwaarden, die vanuit EZ aan projecten werden gesteld, kunnen bijvoorbeeld in sterke mate als oorzaak worden aangevoerd voor de mislukking van het Cartesius-Instituut. Naar verluidt, is de ambtelijke opstelling van EZ – waar het gaat om snelheid van behandeling en doorhakken van knopen – een moeilijk te nemen hindernis. Niemand wil daarover veel zeggen, want EZ is een belangrijke financier, en die moet je niet irriteren. De voormalige gedeputeerde Van Klaveren wilde nog wel eens een regionale EZ-ambtenaar bij zich op de kamer ontbieden. Maar ambtenaren zitten langer dan gedeputeerden.

Hoe het ook zij, als de ambtelijke kerstboom opgeschoond kan worden (en dat zou een bevrijdende werking kunnen hebben) dan moet ook naar EZ worden gekeken.

Analyse verdient ook – en in het onderzoek gebeurt dat niet – de rol van de ambtelijke top van SNN. De kerstboom – ambtelijk en bestuurlijk – is onder het bewind van enkele ambtenaren gegroeid. In de SNN-organisatie hebben bepaalde sturingsmechanismen te lang ontbroken.

De klaagzang, die nu in het rapport wordt aangeheven over de negatieve beeldvorming (zie. blz. 34) rond SNN is misplaatst. De opmerking in het rapport: �Er heerst een beeld dat politici en ambtenaren van de provincies en gemeenten geen idee hebben wat het werk allemaal inhoudt�, is larmoyant. Dergelijke opmerkingen wijzen op gebrek aan vermogen om eigen rol en werkwijze goed te beoordelen. Een ernstig beoordelingsgesprek met betrokkenen zou niet misstaan.