Solidair Friesland: We werden de hemel in geprezen

(tekst: nieuwsbrief)

Provincie trekt stekker uit financiering Mienskip Organisaasjes

Mienskip

Misschien heeft u de krantenkoppen van de Leeuwarder Courant en het Friesch Dagblad van 23 april gezien. Eindelijk is er duidelijkheid van het college van Gedeputeerde Staten van Fryslân: de subsidies worden beëindigd. Een college van socialisten, christenen en pleitbezorgers voor het Fries eigene heeft een besluit genomen. Deze uitkomst was te verwachten, maar is teleurstellend. Begrijpen kunnen we het ook niet. Te veel vragen blijven onbeantwoord. Solidair Friesland, instelling voor Maatschappelijke Activering van de Friese katholieke geloofsgemeenschap, is één van maatschappelijke organisaties waarvoor het doek valt. Tenzij, … de door u gekozen statenleden het college van Gedeputeerde Staten hiervan weten te weerhouden. Het kan nog!

Al sinds het eind van de jaren ’80 worstelt de provincie met de vraag of zij het M.A.-werk van Solidair Friesland, de PKN-kerken en Humanitas moeten blijven financieren. De kerken lopen immers leeg en de betekenis daarvan voor de Friese samenleving zal daardoor ook wel afnemen. We moeten bezuinigen en waarom zal de overheid meefinancieren aan de ondersteuning van het sociale vrijwilligerswerk van de kerken? Rond verkiezingstijd leek het vaak weer goed te komen. Tijdens door ons georganiseerde debatten werden we de hemel in geprezen en waren wij het cement en de smeerolie van de samenleving, maar ondertussen werden budgetten tot twee keer toe verlaagd en werden we niet meer als steunfunctie beschouwd. Na de twee eerdere bezuinigingsrondes ligt er nu een rapport waarmee de provincie een punt wil zetten achter de subsidiëring van Solidair Friesland en van nog een tiental andere maatschappelijke organisaties met grote betekenis voor het welzijn van de Friese samenleving.

Het rapport is gebaseerd op de adviezen van de commissie Lodders, in 2007 ingesteld om te onderzoeken hoe Nederland verder moet met deze bestuurlijke provinciale tussenlaag. Eén van de adviezen was om keuzes te maken. Niet alle provincies hoeven alles te doen. De commissie Lodders bracht haar advies uit met als uitgangspunt: ‘decentraal wat kan, centraal wat moet’. Het rapport van de commissie Lodders kreeg echter een eigen dynamiek en via het IPO (Interprovinciaal Overleg) landde het in Fryslân met de conclusie: beperk je tot economie, harde infrastructuur, milieu en misschien nog wat cultuur, maar laat het sociale domein over aan de gemeenten. Een heldere keuze voor een ander profiel van de provincie, maar dit is nooit de strekking van Lodders geweest. Het ‘decentraal wat kan, centraal wat moet’-principe wordt gelukkig wel door de Friese staten bevestigd in haar definitie van het ‘lokaal-tenzij-principe’.

Dus voor alle duidelijkheid: de provincie hoeft niet te bezuinigen, maar maakt keuzes. De vraag is op grond van welke analyses. Er is nu pas voor het eerst onderzoek gedaan naar de betekenis, omvang en waarde van de Friese Mienskip Organisaasjes. Dit is de omgekeerde wereld en het is misschien wel te laat. Mogelijk helpt dit onderzoek de Provinciale Staten om de rug te rechten en te besluiten om de provinciaal goed presterende M.O.’s te blijven financieren. Waarom?
Fryslân is de randstad niet. Deze coalitie met de FNP mede aan het roer zal dat als geen ander inzien. Niet alleen de taal, de iepenloftspul-cultuur en het kaatsen zijn unieke Friese karaktereigenschappen, ook de mienskip is dat. Deze gemeenschapszin is een waarde om te koesteren. Op het gebied van onderlinge zorg, solidariteit en sociale infrastructuur is Fryslân uniek.

De situatie is sinds 2007, het jaar van de commissie Lodders, ingrijpend veranderd. De financiële en economische crises hebben tot een grote sociale crisis geleid, ook in Fryslân. De armoede is toegenomen. De problemen zijn verdiept omdat er meer mensen langduriger in armoede verkeren, de maatschappelijke tweedeling toeneemt en de samenleving verder afbrokkelt. Het is terecht dat de provincie investeert in werkgelegenheid en verbetering van de harde infrastructuur om de economie beter te laten draaien, maar we kunnen de ogen niet sluiten voor het feit dat er een groeiend aantal mensen zal zijn die aan de kant blijft staan. Ziet de provincie deze ontwikkeling over het hoofd?

De transitie van AWBZ naar WMO is in volle gang. Dit is een megaproject, waarvan iedereen zal begrijpen dat er juist geld bij moet. Ervaringen elders laten zien dat zo’n proces minimaal zes jaar nodig heeft. De transitie op het terrein van zorg en welzijn is iets anders dan een reorganisatie of het uitrollen van een ander bedrijfsconcept. Om deze transitie kans van slagen te geven, is een cultuuromslag nodig, een ethische omschakeling (‘moreel omdenken’) én een organisatorische kanteling. Dat vraagt tijd. Laten we er een mooi heilig getal voor kiezen: zeven jaar. Dit zijn ongeveer twee collegeperiodes. De nieuwe zorg vraagt juist om inzet vanuit deze mienskip en enkele voorbeelden hebben aangetoond dat dit in Fryslân mogelijk is. Daarbij kunnen de M.O.’s een brugfunctie vervullen. Maar juist in deze tijd van meervoudige crises en grote transitieoperaties neemt de provincie dit dramatische besluit voor de sociale sector. Het zal verregaande gevolgen hebben voor de meest kwetsbare groepen en voor de organisaties die uitval en desintegratie voorkomen. Juist nu zijn deze organisaties extra hard nodig.

De overheid doet voortdurend een toenemend beroep op vrijwilligers. Wij zien alleen maar meer vraag naar vrijwillige inzet door de kerken. We hebben maatjesprojecten ontwikkeld voor jongeren, mensen met een beperking, mensen met schulden, ex-gedetineerden, familie van gedetineerden. We hebben asielzoekers opgevangen, mensen in nood of eenzaamheid moed ingesproken, de dialoog tussen bevolkingsgroepen georganiseerd en ga zo maar door. Nu komen de vragen rond armoedebestrijding, de zorg en andere WMO-prestatievelden. Bij ons zijn ze al eeuwen bekend als werken van barmhartigheid. Natuurlijk doen we mee. En samen met de andere M.O.’s. Maar krijgen we de kans? Is het de overheid ook iets waard?

De Friese M.O.’s werken het efficiëntst en effectiefst als provinciaal opererende organisaties. Onze provinciaal aangestuurde maatjesprojecten hebben aangetoond dat er gemeentegrensoverschrijdend gewerkt kan worden om de scholing te organiseren en de optimale koppelingen te maken tussen maatjes en jongeren, gehandicapten, ex-gedetineerden, mensen met schulden, etc. Lokaal is de vraag vaak onvoldoende herkend of te klein. Bovendien is het lokaal vaak moeilijk om nieuwe initiatieven te ontwikkelen en de kwaliteit van het vrijwilligerswerk te bewaken. Veel van de initiatieven die provinciaal ontwikkeld zijn, waren lokaal niet van de grond gekomen, zeker niet duurzaam en van het niveau dat cliënten en vrijwilligers vandaag de dag nodig hebben.

Het vrijwilligerswerk is omvangrijker en complexer geworden en vrijwilligers moeten blijvend gemotiveerd en ondersteund worden door organisaties waar ze vertrouwen in hebben. Het M.A.-werk van Solidair Friesland is één van de schakels in het prachtige netwerk van Friese M.O.’s. Wij activeren en ondersteunen het sociaal werk dat vanuit de kerken wordt neergezet. Ook hierin zal de provincie Fryslân haar eigen kracht moeten herontdekken en bevestigen. Kerken hebben in Fryslân betekenis, juist ook op sociaal gebied. De provincie en de gemeente Leeuwarden hebben voor de bühne van Europa met de vlag van de mienskip een mooie prijs binnengehaald als culturele hoofdstad. We hebben de overheden hiermee gefeliciteerd, maar daarbij wel aangegeven dat Leeuwarden een kans heeft om een Sociaal-Culturele hoofdstad te worden van een Sociaal-Culturele provincie. Mienskip is meer dan een kunstzinnig glazuurlaagje. Het is een sociaal-culturele karaktertrek van veel vrijwilligers, ook uit de kerken. Zij hebben de mienskip gemaakt. Ze maken hem nog steeds, door om te zien naar anderen, door samen te werken en solidair te zijn met de meest kwetsbaren. Zonder vrijwilligers blijft er weinig mienskip over. Laat die mienskip dan ook de kans krijgen mee te doen, ook de meest kwetsbare groepen. We realiseren vanuit de kerken met honderden afdelingen en tienduizenden vrijwilligers in Fryslân jaarlijks 4,5 miljoen vrijwilligersuren op vele terreinen. Daarmee besparen de kerken de gemeenschap zo’n 157 miljoen euro. En let wel: dat is vrijwilligerswerk voor het algemeen welzijn van de Friese samenleving. Het is namelijk een misvatting dat de kerken zich alleen maar inzetten voor de eigen achterban. De reikwijdte van de kerken gaat veel verder. Als sinds 1991 wordt bijvoorbeeld ook contact en samenwerking aangegaan met islamitische, joodse, hindoeïstische en andere levensbeschouwelijke organisaties via één van de projecten, Kleurrijk Fryslân.

Over kosten gesproken: het ‘overdragen’ van provinciale naar gemeentelijke financiering kost de M.O.’s én de gemeenten – ook op termijn – veel meer tijd, en daarmee geld, aan overleg, subsidiecontacten, procedures etc. dan wanneer dit via de provincie wordt geregeld. Het kan niet decentraal en zeker niet goedkoper.

Als alle kerken, diaconieën, caritasinstellingen en levensbeschouwelijke fondsen hun persoonlijke, facilitaire en financiële steun een jaar lang zouden inhouden, zouden veel – juist ook algemene – organisaties in grote problemen komen. Er gaan in Fryslân jaarlijks miljoenen kerkelijke euro’s naar goede doelen in Fryslân en over de grenzen.

De oorzaken van deze crises zijn ook deels een morele en ethische crisis. De samenleving wordt geconfronteerd met de gevolgen van bejubelde waarden als economische groei, winstmaximalisatie, individualisering en vrijheid. ‘De omgeving van de mens is de medemens’ (J.A. Deelder) stond in onze vorige digitale nieuwsbrief. Juist ook levensbeschouwelijke organisatie kunnen mensen helpen om normen en waarden als solidariteit, gemeenschapszin en sociale inzet zonder eigenbelang te (her)ontdekken en te verbinden naar concreet handelen.

Kortom: als het M.A-werk er niet zou zijn, dan zou het nu opgericht moeten worden om goedkoop én effectief aan de toenemende kwantitatieve en kwalitatieve vraag naar vrijwilligers tegemoet te komen en aan het vormgeven van de transitie naar de WMO en de ‘participatiemaatschappij’. Met een klein beetje financiële steun kan de hefboom van de kerken naar de samenleving blijven werken. Als die steun wegvalt, valt er veel meer weg.

Tot slot: mensen voor mensen*

‘De omgeving van de mens is de medemens’ was de spreuk van de vorige digitale Zeven Dagen. Daar schuilen hele werelden achter. Hoe gaan mensen met elkaar om? Begrijpen ze elkaar altijd wel? Hebben ze zorg of steun nodig? Kunnen ze iets voor elkaar betekenen? Waarom hebben ze soms last van elkaar? Dit zijn allemaal vragen waar Solidair Friesland door middel van maatjesprojecten, presentieprojecten, dialoogprogramma’s en andere projecten aan bijdraagt. Op het eerste gezicht zijn deze projecten niet van grote economische betekenis, maar ze zijn wel van vitaal belang voor mensen die vastlopen of extra kwetsbaar zijn, voor mensen in situaties waarvoor geen economisch antwoord bestaat, voor mensen die zijn aangewezen op mensen. Daar doen wij aan mee. Dat is ook het motto van onze beleidsvisie: mensen voor mensen. Er zijn in Fryslân middelen te vinden om dit allemaal mogelijk te blijven maken. Het lijkt er nu op dat de coalitie geen verantwoordelijkheid aanvaardt voor de consequenties van het in gang gezette beleid, ook niet nu men weet dat de gemeenten het niet over kunnen nemen. Dat zal toch niet echt zo zijn?