Rechtbankprovincie Friesland heeft geen zin in debat

Een tijdje geleden vertelde rechter Klaas Bunk in café De Ossekop over zijn tamelijk machteloze positie. Aan het beantwoorden van vragen kwam hij amper toe. Ook leek hij meer op een cabaretier dan op een magistraat. Bunk zei weinig geloof te hechten aan gevangenisstraf. Daarnaast liet hij weten af en toe een verkeerde beslissing te nemen. Soms hief hij zijn beide handen uitroepende: ik ben ook maar een mens! Het was onbedoeld een vermakelijke bijeenkomst. Bunk liet weten dat als we verder wilden lachen er nog wel een paar collega’s bereid waren om ook een avond in het café te verzorgen.

Als er al in Leeuwarden over het domein rechtbank wordt gesproken gaat het over verslaggeving van rechtbankzaken of over het verlies aan arbeidsplaatsen. In de krant is er steeds minder aandacht voor het rechtbankbedrijf. Van de vele zaken die aan de rechter worden voorgelegd halen er slechts enkele de krant. Dit aantal is in de laatste jaren fors afgenomen. De krant kiest vaak voor laagdrempelige zaken die licht verteerbaar zijn. Het is opmerkelijk dat het grote, inhoudelijke debat over het functioneren van politie, advocatuur en justitie in rechtbankprovincie Friesland vrijwel afwezig is in de media.

Die afwezigheid is des te opmerkelijker omdat de rechten van de verdachte steeds verder worden ingeperkt en, hoewel ik daar geen direct bewijs voor kan leveren, bestaat er bij mij de indruk dat we als vrije burgers een steeds groter risico lopen om zelf verdachte te worden. Er zijn in korte tijd allerlei zichtbare en onzichtbare mechanismen in werking getreden (camera’s, iPhones) waarvan de gebruiker zich nauwelijks realiseert hoe de verkregen informatie door derden wordt gebruikt. En hoe de gebruiker hier ongewild het slachtoffer van kan worden. En dan hoeft het niet eens te gaan om betrokkenheid bij een misdrijf of overtreding. In Leeuwarden is de roep om het ongebreidelde cameratoezicht een halt toe te roepen (PAL/GroenLinks) al sinds jaren verstomd. Over de resultaten van een dergelijk toezicht wordt overigens nauwelijks bericht.

Wat heb je aan een hoogste rechter wanneer je er niet terechtkunt? Dat vroeg journalist Folkert Jensma zich af in zijn rubriek De Rechtstaat in NRC Handelsblad. Jensma stipt de klacht van strafrechtadvocaten aan die steeds vaker een gesloten deur aantreffen bij de hoogste rechter. De Hoge Raad mag sinds 2012 zaken afhandelen met de toverformule dat er ‘geen belang’ is voor de verdachte. De aangedragen fout in de omstreden zaak is dan niet belangrijk genoeg, aldus Jensma in zijn rubriek.

Zo sluipen er allerlei zaken in de rechtspraak die ten nadele werken van de verdachte. De opruimartikelen, zoals Jensma ze noemt, zijn ingevoerd om de werkdruk van de hoogste rechter te verminderen. De beperkingen gaan voorbij aan het grote publiek en worden alleen zichtbaar wanneer een mens er zelf mee wordt geconfronteerd.

Het is te betreuren dat we onvoldoende gebruik maken van de deskundigen die we op loopafstand ter beschikking hebben en die op afroep de materie vakinhoudelijk kunnen duiden. Deskundigen zoals de advocaten Hans en Wim Anker zijn, wanneer ze niet in de weer zijn met hun grappen en grollen – vrijdag zingen ze weer het hoogste lied in café De Ossekop -, vrijwel altijd bereid om verklaringen af te leggen. Ze deinzen er ook niet voor terug om zelf initiatief te nemen en de publiciteit te zoeken. Ook hun kantoorgenoot Tjalling van der Goot is altijd bereid om zaken te verklaren en de vinger op wonden te leggen. Hun columns op de bedrijfssite zijn een aanrader.

Maar tot een publieksdiscussie heeft een en ander tot op heden nog niet geleid.

Andries Veldman

rechtbank