Prominente VVD’er pleit voor basisinkomen

(tekst: Opwaartse Druk, blad van Platform Eén- en tweepersoonshuishoudens Leeuwarden – Onderstaand verhaal is ingestuurd door Ger Jaarsma, v.m. direkteur Kredietbank Nederland, thans voorzitter NVM (Nederlands Verbond van Makelaars) Dhr. Jaarsma is prominent VVD-lid (penningmeester van het landelijke VVD-bestuur).

Basisinkomen nieuwe vorm van sociale zekerheid?

Tot mijn verbazing bestaat het thema basisinkomen al dertig jaar. In 1987 is de Werkplaats Basisinkomen opgezet en er bestaat een Vereniging Basisinkomen. Een paar jaar geleden was ik nog een groot tegenstander van het basisinkomen. Net als andere tegenstanders vond ik het een onbetaalbaar en dom plan. Historicus Rutger Bregman, schrijver van het boek Gratis geld voor iedereen en groot voorvechter van het basisinkomen, berekende dat het jaarlijks 193,5 miljard euro kost. Het Centraal Planbureau heeft berekend dat werkenden 56,6 procent inkomstenbelasting moeten gaan betalen om dat te financieren. Mensen zullen minder uren gaan werken of daarmee stoppen; het inkomen komt immers toch wel. Ofwel, een slecht plan.

Sinds 2015 ben ik eens gaan nadenken of tegenover genoemde nadelen ook voordelen te zetten zijn. Of je de inrichting van het basisinkomen ook op een andere manier kunt insteken. Stel, je geeft iedere hoofdbewoner in een woning elfhonderd euro netto. Voor overige inwonende volwassen en kinderen krijgt het gezin honderd euro per persoon. Een gezin met drie kinderen heeft dan een basisinkomen van vijftienhonderd euro. Bij 7,6 miljoen huishoudens en 17 miljoen inwoners zijn de jaarlijkse kosten 112 miljard euro.

We schaffen de uitkeringen sociale zekerheid (werkloosheid, arbeidsongeschiktheid, kindregelingen, enzovoorts) af. Opbrengst: 77,6 miljard euro. Ook hypotheekrentaftrek (12 miljard) en huurtoeslag (2,2 miljard) kunnen worden afgeschaft. Hierdoor krijgen we een kleinere overheid; uitkerings- en controleambtenaren kunnen worden ontslagen. Dit zal een flinke besparing opleveren, die ingezet kan worden ter dekking van de kosten voor een basisinkomen. Het basisbedrag kan per regio verschillen. Immers: de huren in de Randstad zijn hoger dan die in Oost-Groningen. Door afschaffing van de huurtoeslag moet dat verschil wel verdisconteerd worden.

De exacte hoogte van het basisbedrag zal overigens nauwkeurig berekend moeten worden. Burgers zouden er net mee moeten kunnen rondkomen, maar er moet een prikkel blijven om te gaan werken of te gaan ondernemen.

Tegenstanders van het basisinkomen hebben het over gratis geld en enorme belastingverhogingen, en gaan er van uit dat iedereen stopt met werken als ze een basisinkomen krijgen. Het is dus nodig om berekeningen te maken en via experimenten te achterhalen wat de economische en sociale gevolgen van invoering van het basisinkomen zijn.

Nog belangrijker is dat er een breed debat op gang komt. De grote vraag is namelijk of het huidige sociale stelstel wel toekomstbestendig is. In 1965 is de Algemene Bijstandswet ingevoerd. Daarmee ging de overheid zich actief bemoeien met het bestrijden van armoede en het verzorgen van een vangnet voor iedereen. Door deels vermeend en deels terecht geconstateerd misbruik is de bijstandswet verschillende malen aangescherpt: groepen worden tijdelijk uitgesloten, fraude wordt zwaar bestraft, er wordt een tegenprestatie verwacht en samenwoners worden gekort. De overheid is daardoor veel geld kwijt aan toekenning en fraudebestrijding.

De bijstand is allang geen vangnet meer voor iedereen en door de uitgeoefende druk gaan bijstandontvangers juist minder in plaats van meer betaald werk en vrijwilligerswerk doen. Terwijl trendwatcher Adjiedj Bakas voorspelt dat over tien jaar minder dan 30 procent van de bevolking nog een fulltime baan heeft. De rest verdient zijn geld met ‘losse klusjes’. Het wordt dus tijd voor een nieuwe vorm van sociale zekerheid; het basisinkomen zou dat kunnen zijn.