Politiek Podium faalt

Identiteitscrisis gemeenteraad Leeuwarden

(van een raadsverslaggever)

De gemeenteraad van Leeuwarden experimenteert nu een jaar met een nieuwe werkwijze, het zogenaamde Politiek Podium. Voorheen hadden we commissies en plenaire debatten. Het nieuwe systeem is aan een evaluatie onderworpen. De uitkomsten zijn poly interpretabel. Maar vooral toch teleurstellend. De resultaten vallen zwaar tegen, en toch concludeert het onderzoek, dat er maar mee moet worden doorgegaan, met enkele, voornamelijk procedurele, aanpassingen.

Liwwadders meldde kortgeleden al enkele opmerkelijke gegevens van het onderzoek. Zo nam van de raadsleden amper de helft deel aan een enquête over de ervaringen. En de “driehoek” burgemeester, griffier en secretaris werkte slecht samen. Het onderzoek concludeert hier zelfs: “Daarmee is op alle niveaus onvoldoende sprake van een constructieve samenwerking, die essentieel wordt geacht voor het goed functioneren van het gemeentelijk bestuur.“

Wat werd er beoogd met het nieuwe systeem? Het evaluatierapport omschrijft dat op wisselende wijze. Het zou gaan om een efficiënter verloop van de raadsvergadering, om meer ruimte voor iedereen om mee te praten: “zo krijgen inwoners en belangenverenigingen ……… de gelegenheid om mee te doen.” Veronderstelling is daarbij, naar het lijkt, dat dat in het oude systeem niet het geval was. Maar die vergelijking ontbreekt verder goeddeels.

De doelen niet gehaald

De doelen worden daarnaast plechtstatiger en in beleidsmatige formulering als volgt samengevat:

– het versterken van het politieke leiderschap van de raad

– het vergroten van de sturing door de raad aan de voorkant van het proces

– het vergroten van de mogelijkheid tot politieke agendering voor burgers

– het vergroten van de mogelijkheid om diverse (burger)initiatieven op een zinvolle wijze te integreren

– het vergroten van de herkenbaarheid van de gemeentelijke initiatieven, afwegingen en besluitvorming voor burgers

– het bewerkstelligen van een efficiëntere manier van werken voor de raad

Laten we het laatste punt als voorbeeld nemen. In de slotconclusies staat te lezen, dat het Politiek Podium niet heeft geleid tot een efficiëntere vergaderstructuur. De korte cycli (wekelijks) en de veelheid aan onderwerpen die worden behandeld, vragen om een intensieve voorbereiding en een flinke tijdsinvestering. Dit wordt door zowel raadsleden als de griffiemedewerkers als belastend ervaren.

Dat is glashelder. Toch de aanbeveling om door te gaan met het Podium. De voorgestelde aanpassingen op dit punt zijn schematisch.

Ander voorbeeld:

Wat betreft een centrale doelstelling, de versterking van het politiek leiderschap van de raad – aldus het rapport – “biedt het Politiek Podium hiertoe zeker mogelijkheden, maar deze mogelijkheden worden in de praktijk nog onvoldoende benut.“ Dat zou eerder met “cultuur“ (verschillen in rolopvatting) te maken hebben dan met “structuur “( nieuwe werkwijze).

Hier roert het rapport nogal wat aan. Er zijn inderdaad legio verschillen in rolopvatting. Het komt goed in beeld in de evaluatie. Die verschillen zitten binnen de raad, maar ook tussen griffie en ambtelijke dienst speelt het, de burgemeester zit in de driehoek en in de raad met diverse petten op, wethouders voelen zich miskend, en gaat u maar door. Zie hiervoor het belangwekkende onderdeel “Knelpunten” (hoofdstuk 4) van het rapport. Die verschillen zijn voor een deel heel begrijpelijk en goed. Het rapport lijkt ze slecht te vinden en mikt hier op een soort “harmonie”. Iedereen dient liefst dezelfde opvatting over rollen en taakverdeling te hebben. Terwijl de politiek – ook de gemeentelijke – natuurlijk gaat om verschillen in visie, posities, machtsverdeling, om belangen. De conclusies en aanbevelingen – gericht op continuering van het Podium – resulteren in min of meer technische aanpassingen, zoals het gedoe rond de agendering. Terwijl daar het werkelijke probleem natuurlijk niet ligt.

Liever direct in discussie

De ware problemen liggen op een fundamenteler niveau, waarnaar “nieuwe werkwijzen”, hoe ze er ook uitzien, niet afdalen. Het Politiek Podium gaat uit van zonnige opvattingen: iedereen zoveel mogelijk – maar wel in het nette – meepraten, scheiding van informatie en debat, vooral ook regulering of beheersing van het debat, en soepele besluitvorming. Een deel van de raad vindt het voorgeschreven debat discutabel, en wil liever direct in discussie met het college. Begrijpelijk, voor de waarnemer, die de soms kunstmatige, stroef verlopende debat-sessies in ogenschouw neemt.

Mogelijk is dit ook een verklaring voor de lage deelname van raadsleden aan de enquête. Die lage deelname vinden we in nog sterkere mate bij het burgerpanel ( 35% nam de moeite). De betrouwbaarheid van de uitkomsten van de enquête staat daarmee op het spel.

Er zijn ook gesprekken (interviews) gevoerd. Niet met de gewone raadsleden, of gewone burgers, maar met de burgemeester, de gemeentesecretaris, wethouders, fractievoorzitters, de raadsgriffier, griffiemedewerkers, medewerkers van de ambtelijke dienst en de concernstaf, de facilitator van het debatinstituut en de pers. De verslagen van deze gesprekken zijn niet bijgevoegd.

Sporadisch kritisch

De onderzoekers maken – waar het gaat om deze gesprekken met deze zwaarwichtige actoren – melding van “sporadische kritische geluiden”. Dat is opmerkelijk, wetend dat de doelstellingen van het Podium nauwelijks tot niet worden gehaald. Het gebrek aan kritiek in deze gesprekken zal samenhangen met de positie van betrokkenen. Wie laat het achterste van zijn tong eens zien? De onderzoekers vinden het van belang dat wel gelet wordt op de kritische signalen, en gelijk hebben ze. Zo heeft een fractievoorzitter gezegd, dat “we het gevaar lopen onevenredig aandacht te schenken aan allerlei burgerinitiatieven, waardoor een “buitenparlementaire macht “wordt gecreëerd”. Een andere “respondent” vindt het belangrijk om “in gesprek te gaan over de politieke cultuur en over opvattingen hoe je politiek wilt bedrijven”. De onderzoekers voegen daar dan weer aan toe, dat in een dergelijk gesprek duidelijk moet worden gemaakt, dat de bron van de kritiek niet zozeer de gekozen structuur is, maar het verschil in opvatting over het functioneren van de democratie en de aanwezige debatcultuur”.

Dit typeert helaas het karakter van de evaluatie. De resultaten van het Politiek Podium vallen nogal tegen. Maar dat ligt niet aan het Politiek Podium, de “nieuwe werkwijze” moet overeind blijven.

Vermoedelijk is het in de achterkamertjes zo besproken. Het Podium weer afschaffen zou ernstig gezichtsverlies betekenen. En dan moeten we weer wat anders bedenken. Daarom: een rapport met kritische noten, maar we gaan nu zo door. De onderzoekers wezen in de gesprekken natuurlijk op het gebrek aan resultaten. Dat – zo vonden de beleidsmakers – valt best te camoufleren met enkele voorstellen tot verbetering en aanpassing. Die zijn er dus ook gekomen:

1. Voer met alle actoren een kerntakendiscussie;

2. Verbeter de politiek-bestuurlijke samenwerking;

3. Stuur met een verbeterde agenda meer op inhoud en minder op vorm;

4. Verbeter de voorbereiding op het debat en stuur tijdens het debat meer op inhoud;

5. Aanbevelingen in de randvoorwaardelijke sfeer.

Zo kan de raad weer het bos in worden gestuurd. Het kan , maar hoeft niet.

Revanche

De raad zou revanche kunnen nemen. Ze zou heel serieus de eerste aanbeveling aan kunnen grijpen. Het gaat dan – volgens de onderzoekers – over het brede terrein van rollen en taken van raad en college. Over de “vernetwerkte“ samenleving. Over de representatieve democratie, die – volgens de onderzoekers – bezig is te verschuiven naar een “doe-democratie”. Hoe houden we als raad voldoende controle op uitvoering als steeds meer zaken worden gemandateerd aan de ambtelijke organisatie of als besluitvormingsprocessen zich steeds meer aan ons blijkveld onttrekken?

Als dergelijke vragen in openheid worden bediscussieerd is er een mogelijkheid – zo denken de onderzoekers – om tot een breed gedragen visie te komen op “local governance” en de functie van de raad en het college.

Zoals eerder opgemerkt, is dit streven naar “een breed gedragen visie” een vooroordeel in deze evaluatie. Juist de verschillen van inzicht dienen aan de orde te komen. Niets verdoezelen. De discussie, die wordt voorgesteld, moet ook uitgaan van de diversiteit van opvattingen over lokale democratie en de veranderingen daarin. Teveel wordt nu vaak achter de laatste mode van bestuurskundigen of management-goeroes aangelopen. Meer traditionele opvattingen, zoals de geciteerde (“er dreigt met al die aanbidding van “initiatieven en vernetwerking “ een aantasting van de democratie, ook al noem je het een “doe-democratie”) verdienen minstens zoveel aandacht.

De start van dit proces begint met een debat – en dan een echt debat, en niet zo’n gecontroleerd toneelstukje dat nu bij voortduring in de raad wordt opgevoerd. Een debat tussen de fractievoorzitters, die nu alleen in vertrouwelijke gesprekken hun visie hebben gegeven. Een debat , dat ons zal doen begrijpen waar ze (en hun partij) voor staan als het gaat om essentiële kwesties, zoals het “politieke leiderschap van de raad”. Een debat tussen onze eigen vertegenwoordigers, en niet een conferentie met de laatste deskundigen. We kunnen niet wachten.

Alvast drie vragen:

– het lage opkomstpercentage bij de recente verkiezingen (39,5%) houdt in, dat de huidige raad onvoldoende legitimiteit bezit. Dient er niet met spoed een aanvullende “adviesraad” te komen?

– hoe beoordelen de fractievoorzitters de in de evaluatie gesignaleerde werkwijze van de driehoek burgemeester, griffier en secretaris. Waar ligt de schuld?

– bezit de huidige raad voldoende kwaliteit, en zijn de selectie-mechanismen voor raadsleden wel up- to-date? Dit in het licht van de passage in het rapport (blz. 11), dat de raadsleden “naar eigen zeggen” te volgend zijn aan het college en te weinig geëmancipeerd.

Politiek Podium