PEL: De leus de vervuiler betaalt bij Diftar is gewoon niet waar

Foto: Simon van der Woude

(tekst: PEL, Platform Eén- en Tweepersoonshuishoudens)

Geachte Raadsleden,

Op 24/11/2021 staat o.a. op de raadsagenda: de Verordening Afvalstoffenheffing 2022 inclusief de tarieven.

In feite worden burgers opgezadeld met iets waar zij niets aan kunnen doen: een zekere hoeveelheid restafval, terwijl zij weinig kunnen doen aan de wijze waarop producten worden aangeboden, zowel food als non-food. Ook word de mechanische afvalstoffen scheiding voordat het afval de vuilverbrandingsoven in gaat, steeds beter. Maar met Diftar is de leus: “De vervuiler betaalt” in feite niet waar. De vervuilers zijn de fabrikanten en leveranciers van alles wat aangeboden wordt aan de consument.

De gemeente stelt dat er een besparing plaats vindt vanaf 2023 van de afvalbeheerskosten. Dat zou kunnen, maar de huishoudens zijn duurder uit.

In het voorstel worden voor de tarieven drie scenario’s in een bijlage plus een leeswijzer.

Maar in feite is al lang duidelijk dat B&W kiezen voor het scenario waarbij zij met betrekking tot de zogenaamde Diftar paradox (hoe groter het variabele deel van het tarief, des te groter het financieel risico voor de gemeente) kiezen voor een hoog vast tarief en een relatief laag variabel tarief. Dit blijkt uit de Tarieventabel bij de Verordening Afvalstoffenheffing.

Uitgaande echter van Bijlage 1 plus leeswijzer, waarbij de indruk wordt gewekt dat de Raad kan kiezen uit drie tarief scenario’s, zijn we aan het rekenen geslagen.

– Over alle drie scenario’s: er worden huishoudens groottes van eenpersoons t.m. vier persoonshuishoudens aangegeven, echter alleen voor de laagbouw. We nemen hier aan dat per huishoudens grootte de vaste kosten bij zowel laagbouw als hoogbouw gelijk zijn, afgaande op de Tarieventabel bij de Verordening. Bij de schatting van de variabele kosten wordt in Bijlage 1 alleen uitgegaan van laagbouw.

Onze aanname is dat statistisch gesproken er meer kleine huishoudens wonen in de hoogbouw en meer grotere huishoudens in de laagbouw. Natuurlijk wonen in m.n. de kleinere laagbouw huizen ook eenpersoons huishoudens. Vaak heeft de laagbouw wel een tuin of tuintje zodat een zekere hoeveelheid groen afval is af te scheiden van de totale hoeveelheid afval, zodat de hoeveelheid restafval vermindert. Aanname is dat de hoeveelheid groenafval min of meer evenredig is aan de huishoudens grootte.

Bij een klein huishouden in de hoogbouw is dat minder en veel etenswaren, ook groente (bijv. diepvries) is in plastic verpakt terwijl de inhoud geen restafval oplevert. Dus op dat punt valt qua afvalscheiding weinig te bereiken. Uiteraard zijn er ook kleine huishoudens die wel het nodige groenafval hebben waardoor de hoeveelheid restafval (tot nu toe was er geen mogelijkheid voor de hoogbouw groenafval apart weg te gooien) minder wordt.

Vraag is: hoeveel volle vuilniszakken (wat op rol in de supermarkt wordt verkocht) passen in een sortibak voor restafval? Naar onze schatting 4 tot 5. (We gaan uit van 4) Hoeveel vuilniszakken kunnen in een keer in een ondergrondse container? 1 volle vuilniszak. Wat weegt bij benadering 1 volle vuilniszak met restafval? Indien niet propvol geduwd zodat hij m.n. voor ouderen ook nog van de flat zonder lift naar een ondergrondse container is te brengen: ong. 3 kg. Helemaal volgepropt geschat op 5 kg. We gaan uit van 4 kg gemiddeld.

Geschatte kosten 1PHH per keer legen sortibak/per keer klep open ondergrondse container.:

Scenario A laagbouw. 1 euro + 4 x 4 kg is 16 kg. Maal 0,09 euro/kg is 1,44 euro. Totaal per keer EUR 2,44

Qua variabel tarief op jaarbasis is 22 euro, zou je 22/2,44 is 9 maal/jaar de sortibak langs de weg kunnen zetten. Dat lijkt ons te weinig. Anders gezegd: die 22 euro variabele kosten is te optimistisch begroot. De kosten per kg zijn ong. 2,44/16 is 0,1525 euro/kg.

Ga je uit van 150 kg/jaar restafval en 4 x 4 kg (= 1 vuilniszak) is 16 kg in de sortie bak dan kost dat 150 x 0,09 = 13,50 Aantal keren sortie bak aan de weg 150/16 kg is 9 maal 1 euro is 9 euro. Totaal EUR 22,50. Dit is “sluitend” gerekend met de variabele kosten bij een EPH. Ook op deze wijze berekend komt het neer op maar 9 maal/jaar de volle sortie bak aanbieden.

Bij resp. MPH2p is dat 18 keer, bij MPH3p 27 keer en bij MPH4p 35 keer. Juist bij de een- en tweepersoonshuishoudens lijkt dat aan de krappe kant, wat er ook op deze manier op wijst dat hun variabele kosten bij scenario A laagbouw te krap zijn geschat en dat men duurder uit is. Bij scenario A hoogbouw hebben we hier niet naar gekeken omdat we er statistisch van uitgaan dat hier voornamelijk huishoudens van 1 of 2 personen wonen.

Scenario A hoogbouw. Een maal klep open van de ondergrondse container is 0,75 euro voor 1 vuilniszak is 0,75/4 is 0,1875 euro/kg. Vier vuilniszakken in 1 sortiebak kost 2,44 euro, 4 vuilniszakken in een ondergrondse container is duurder: vier maal de klep open kost (4 x 0,75) is 3 euro.

Qua variabel tarief op jaarbasis is 22 euro zou je 22/0,75 is een kleine 30 vuilniszakken/jaar in de ondergrondse container kunnen gooien. Dat is lang niet 1 vuilniszak/week… Dat lijkt ons te weinig. Anders gezegd: die 22 euro variabele kosten is te optimistisch begroot.

CONCLUSIE Scenario A: Eenpersoonshuishoudens in de hoogbouw betalen per kg afval meer dan eenpersoonshuishoudens in de laagbouw. Bij de laagbouw kan het aantal kg gewogen worden, bij de ondergrondse containers niet. Zou het gemiddeld gewicht in kg van een vuilniszak ook bij hoogbouw niet moeten worden geschat?

De EPH in zowel laagbouw als hoogbouw kunnen resp. te weinig de sortibak aan de weg zetten of per jaar te weinig vuilniszakken in de ondergrondse container doen als je het variabel tarief op jaarbasis maar op 22 euro schat. Wij denken dat je in werkelijkheid zelfs hoger uitkomt dan 229 euro/jaar, het vaste EPH tarief in 2021…

Scenario B laagbouw en hoogbouw EPH:

EPH laagbouw. 1 euro + 4 x 4 kg is 16 kg. Maal 0,20 euro/kg is 4,20 euro. Qua variabel tarief op jaarbasis is 40 euro zou je 40/4,20 is 9 maal/jaar de sortibak langs de weg kunnen zetten. De kosten per kg zijn ong. 4,20/16 is 0,2625 euro/kg.

EPH hoogbouw. Een maal klep open van de ondergrondse container is 1,35 euro voor 1 vuilniszak is 1,35/4 is 0,3375 euro/kg. Qua variabel tarief op jaarbasis is 40 euro zou je 40/1,35 is weer een kleine 30 vuilniszakken/jaar kunnen weggooien.

CONCLUSIE Scenario B: in feite dezelfde conclusie als bij scenario A: voor het geschatte variabele bedrag van 40 euro kun je de sortibak te weinig aan de weg zetten of op jaarbasis vuilniszakken met restafval in de ondergrondse container gooien. In werkelijkheid kom je niet uit met die 40 euro en kon het totaaltarief van vaste kosten plus variabele kosten ook hier wel eens hoger uitkomen dan het tarief voor 2021…

Op pagina 2 van het raadsvoorstel wordt onder het kopje “Wat wordt inzichtelijk gemaakt?” gesteld dat hoe hoger het variabele tarief wordt, hoe minder een eenpersoonshuishouden (EPH) gaat betalen ten opzichte van een meerpersoonshuishouden. (MPH)

Scenario C laagbouw (ook hier weer geen schatting van de variabele kosten hoogbouw. Het is maar de vraag of die hetzelfde zijn: er is immers geen tuin) heeft het hoogste variabele tarief. Als we de cijfers als juist beschouwen is de verhouding:

EPH/MPH2p 1:1,6 EPH/MPH3p 1:1,9 EPH/MPH4p 1:2,17

Wij denken dat dit zo lijkt, maar niet waar is, door te lage schattingen van de variabele kosten. Hoe in werkelijkheid de verhouding komt te liggen is onzeker. Het is maar net hoeveel kg/jaar wordt aangeboden, waarbij bij de hoogbouw er maar een slag naar wordt geslagen door een tarief per 1 keer klep container open.

Evenals vorig jaar hoorden we klachten uit de laagbouw dat sommige bewoners geen sortibakken kunnen krijgen ondanks hun vraag, maar dat ze het moeten doen met een ondergrondse container. Waarom?! Euvel is bovendien dat die geregeld vol zitten, wat pas duidelijk is door de klep open te doen, wat dan slechts gedeeltelijk wil. Als iemand de klep opent en het afval niet kwijt kan, word er toch geld in rekening gebracht want het systeem registreert het openen van de klep, maar niet of er iets in wordt gegooid. Straks dus wel kosten maar geen plaats voor het restafval. Waarom leegt OMRIN een dergelijke container niet vaker?

Hoe moet het vaste tarief en het variabele tarief betaald worden?

Wij nemen aan dat het vaste tarief net als nu via een aanslag gaat die eventueel in termijnen betaald kan worden. Het variabele tarief kan pas achteraf in rekening gebracht worden. Het zou erg dom minimabeleid zijn deze kosten in een keer in rekening te brengen.

Wij pleiten voor eenzelfde systeem als bij de energienota: 12 voorschotten en bij het laatste voorschot tevens de eindnota. (Spreiding van kosten)

Kwijtschelding: wij nemen aan omdat het in elk geval bij de vaste kosten om een belastingheffing, dat de gebruikelijke kwijtscheldingsregels van toepassing zijn.

Privacy: zeker nu een Diftar systeem ingevoerd wordt gaat dit een nog grotere rol spelen. Wij hadden al bezwaren tegen de pasjes voor de ondergrondse containers omdat dit voor m.n. de sociale dienst een prachtige gelegenheid is om verdachtmakingen te uiten: heel weinig restafval weggegooid? Woont diegene daar wel echt? Heel veel restafval weggegooid? Woont diegene soms stiekem samen? Dit wordt nog makkelijker nu er ook nota’s moeten komen voor de variabele kosten.

Dat dit soort privacy schendingen niet denkbeeldig zijn toont het volgende aan, alleen ging het over waterverbruik: betrokkene had een lastig te vinden lek in de waterleiding waarbij elk jaar langzamerhand meer water weglekte. Niet ernstig, maar het waterverbruik steeg. Dat werd in “het wijkteam” gesignaleerd waarna betrokkene “op gesprek” moest komen bij sociale zaken. Want het stijgende waterverbruik was uiteraard heel verdacht…

PEL wil de garantie dat gegevens niet worden ingezien cq. (oneigenlijk) gebruikt door Sociale Zaken, hetzij bij individuele klanten van SZW laat staan middels een “sleepnet” methode om te proberen bijstandsgerechtigden op “fraude” te betrappen. Tot nu toe konden we hierbij vraagtekens zetten t.a.v. het pasjessysteem en de ondergrondse containers. Zie https://verenigingpel.nl/wonen/636oproep-pasjes-afvalcontainers.html

Het bovenstaande is de reden dat we liever het Nijmeegse systeem hadden gehad: alleen goedgekeurde vuilniszakken voor het restafval, met een prijs waarin de kosten van het ophalen van het afval al zijn verwerkt: een soort prepaid systeem. Sortibakken en ondergrondse containers kunnen gewoon dienst blijven doen: niemand wil losse soms opengescheurde vuilniszakken langs de straat hebben staan.

Raadsvoorstel pagina 4 Luiers: hierbij een vraag: wat zou het milieu minder belasten: wegwerp luiers vanaf de productie t.m. afvalverwerking of het (zoals vroeger) produceren van luiers voor hergebruik en deze wassen, incl. het gebruik van water, stroom en wasmiddel? Wij weten het niet, wellicht weet u het?

Raadsvoorstel pagina 4 Invoering ja-sticker: bedoeld om de hoeveelheid papier te verminderen omdat dit slecht zou zijn voor het milieu. Het huidige sticker systeem had betrekking op (ongewenste) reclame uitingen maar formeel vielen andere niet-reclame uitingen daar buiten.

Zie bijvoorbeeld bij https://verenigingpel.nl/agenda/1reclame.html

Het nieuwe systeem betekent een aantasting van de vrijheid van meningsuiting ook voor PEL (blaadje Opwaartse Druk voor de arme wijken) en waarschijnlijk het einde van de huis aan huis bladen. Uiteraard kan men alles op internet online zetten. De vraag kan gesteld worden of dat milieuvriendelijker is dan papierproductie waarbij papier gerecycled kan worden. Draaien de servers van de internet providers allemaal op schone stroom? Nog lang niet… Gezien het bovenstaande zijn wij tegen de invoering van de ja-sticker.

Samenvatting van de voornaamste punten:

1. EPH in de hoogbouw betalen per kg afval meer dan een EPH in de laagbouw. Maar in feite betalen alle huishoudens die aangewezen zijn op een ondergrondse container meer. In de praktijk raakt dit vooral de één- en tweepersoonshuishoudens.

2. De variabele kosten voor alle huishoudenstypen en in alle scenario’s lijken te laag geschat. Dit ook uitgaande van 150 kg restafval/jaar. Waarschijnlijk gaat iedereen meer betalen van in 2021 waarbij de variabele kosten dan een extra inkomstenbron worden voor de gemeente.

3. De stelling waarbij gesteld wordt dat hoe hoger het variabel tarief wordt, hoe minder een EPH gaat betalen t.o.v. een MPH, lijkt zo (scenario C) maar door de te lage schatting van de variabele kosten in relatie tot de hoeveelheid aangeboden restafval is het onzeker hoe dit in werkelijkheid uitpakt.

4. Het vaste tarief moet zoals gebruikelijk op aanslag betaald worden, met de mogelijkheid dit in (10) termijnen te betalen plus de mogelijkheid van kwijtschelding zoals deze ook bestaat voor andere gemeentelijke belastingen.

5. Het variabel tarief moet per maand op voorschot betaald worden met na 12 maanden een eindnota. (systeem energieproviders) Deze gespreide betaling lijkt ons in het belang van burgers met minimale inkomsten.

6. Er moeten privacy waarborgen komen zowel voor aanbieders van restafval in de laagbouw als in de hoogbouw. De waanzin dat iemand wordt ontboden bij Sociale Zaken als elektra, gasverbruik, waterverbruik of hoeveelheid aangeboden restafval in hun ogen niet klopt met wat men “normaal” vindt in relatie tot de huishoudensgrootte moet afgelopen zijn.

Met vriendelijke groet,

J. Bakker

Secretaris vereniging PEL