Overheid in nood: Raad van State luidt alarmklok

Overheid in nood: Raad van State luidt alarmklok

Analyse ook in Leeuwarden urgent

(Van een redacteur)

De overheid is ernstig in de war. De kamerleden Omtzigt (CDA) en Leijten (SP) moesten alles uit de kast halen om in een slopend proces de geheimen rond de kinderopvangtoeslag boven water te krijgen. Gelukkig volgt er nu nog een echte parlementaire enquête. Helaas kan Gijs van Dam (CDA) daaraan geen leiding geven. Dit betrouwbare kamerlid werd door de CDA-top laag op de lijst geplaatst. Duistere krachten zijn ondertussen aan het werk gegaan om Omtzigt definitief onschadelijk te maken. D66 lijkt nog weinig tegenweer te bieden om aan deze ondemocratische manoeuvres een eind te maken. Een D66-verkenner gaat er zelfs mee op stap.

Gemeenten maken een overbelaste indruk. En dat dateert al van ver voor corona. Dankzij slecht onderhandelen van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) – met als voorvrouw destijds Annemarie Jorritsma, VVD, voor de VNG, nu kortstondig verkenner’’, ook geen echt succes – raakten gemeenten opgezadeld met uitgebreide taken op het terrein van jeugdzorg, participatie (bijstand c.a.) en WMO-voorzieningen.

Uit onderzoeken bleek dat zowel colleges van b. en w. als raadsleden het spoor kwijt raakten. Met als gevolg aanzienlijke financiële tekorten. Ruzies tussen rijk en gemeenten zijn nu aan de orde van de dag, waarbij heuse arbiters worden ingeschakeld om tot oplossingen te komen. Gestoei rond het gemeentefonds – hoeveel krijgt elke gemeente – met herziening van criteria voor de verdeling – zal nog geruime tijd aanhouden. Alleen een enkele specialist kan volgen wat hier gebeurt. Een slechte zaak voor de betrokkenheid van de kiezers. Het gaat helaas over onze hoofden heen.

Decentralisaties onder vuur

De Raad van State is één van de adviesorganen die met regelmaat in de pen klimmen. Heel recent lezen we bijvoorbeeld het volgende:

“Bij de decentralisaties in het sociaal domein heeft het ontbroken aan het grondige en essentiële voorwerk met betrekking tot de inhoudelijk verwachte resultaten en de bestuurlijke en financiële randvoorwaarden waaraan moet worden voldaan. De noodzaak daartoe was des te meer aanwezig omdat aan deze overheveling van taken een nieuwe kijk op de verhouding tussen overheid en burger ten grondslag kwam te liggen. Tegen die achtergrond bepleitte de Afdeling ( Áfdeling Advies van Raad van State , red.) eerder zelfbeheersing en terughoudendheid met nieuwe regelgeving …. Die terughoudendheid is echter niet betracht. Dit heeft de bestuurlijke verhoudingen onnodig belast..”.

In gewone taal: er is van het begin af heel veel mis gegaan. En de gezamenlijke overheden (rijk en gemeenten) blijven er tot op heden een potje van maken.

Overspannen verwachtingen

Verderop in het advies:

“Bij decentralisaties komt het erop aan vóóraf beter en objectiever in kaart te brengen wat dit voornemen concreet inhoudt en welke resultaten ermee worden nagestreefd. Wordt vooraf onvoldoende in kaart gebracht welke maatschappelijke resultaten met een decentralisatie moeten worden bereikt, dan kan dat leiden tot overspannen verwachtingen – niet alleen bij burgers, volksvertegenwoordigers en lokale bestuurders maar tevens bij de rijksoverheid.”

Het zou van belang zijn voor de gemeente Leeuwarden – geplaagd door de tekorten vanwege de decentralisaties – om deze analyse eens uit te voeren voor de afgelopen jaren. Wat werd beoogd, wat werd bereikt en wat niet. En wat kostte het allemaal, en wie moest het betalen? Was er ook hier sprake van overspannen verwachtingen en waarom? En graag daarbij in beeld gebracht hoe de diverse fracties in de raad zich hebben opgesteld.

Dat kan de burgers volgend jaar bij de gemeenteraadsverkiezingen veel houvast verschaffen. De tijd om de benodigde grondige analyse goed uit te voeren is nog maar kort.

De Rekenkamer moet aan de slag.

foto: Simon van der Woude