Oerkommeling Anne de Vries – Wat ging er toen eigenlijk allemaal in je hoofd om, Anne?

De gedachte was om over zijn boek ‘Oerkommeling’ een interview met Anne de Vries te doen. Maar het kostte ons dermate veel moeite om bij de les te blijven dat bellen achteraf noodzakelijk was om, druk pennend, toch iets van een c.v. over zijn schrijverswerk te noteren: “hoe lang schreef je nou columns voor Liwwadders? Twintig (twintig?!), ja, twintig jaar. En bin d’r meer boeken? Ja, ‘Nuver Praet’. Waarom skrief je in ut Hollands? Dan heb ik een groter bereik.” Ja de lachmomenten waren niet ver weg.

Een gesprek met Anne blijft overigens zelden bij de les, Gott und die Welt aan onderwerpen en meestal eindigt een telefoontje met: nou mut ik nog even fertelle…en daar gaan we weer.

Want Anne heeft wat te vertellen. Een opmerkzame geest met het vermogen om te zien wat de mens beweegt, leidde in zijn columns al tot waarnemingen die je tot tranen konden roeren, meestal van het lachen.

Terugkerend in zijn werk is de natuur rond Leeuwarden, de vaarten en slootjes, de Groote Wielen, Wijlaarderburen, de eens zo prachtige weilanden, waarbij we ook op feroarjende tiiden komen wat pedagogische inzichten betreft. Hoe ze als jongens eindeloos konden zwerven lijkt ons haast niet meer mogelijk. Alhoewel, is loslaten van kinderen op internet ook niet een vorm van zwerven? De wereld van gamen en appen is aan Anne niet besteed. Kan hij zich daarom –verklaarde mij een wetenschapper- zo goed concentreren? Het boek is in één ruk (met dat soort termen moet je bij Anne ook altijd voorzichtig zijn) geschreven; een jaar lang heeft hij vanaf ’s ochtends vroeg op zijn Brother zitten typen. Dit boek moest er uit, dat was duidelijk.

Werden in zijn columns situaties tot in het absurde doorgetrokken, dit boek houdt zich bij de realiteit. Een vaak harde realiteit. Zonder te veel te willen weggeven, het boek is uitzonderlijk in de beschrijvingen van de wereld vanuit een creatief kind, dat, zoals het grote kind later opmerkt, leeft in een binnen- en buitenwereld.

Het tijdsbeeld dat Anne daarbij schetst is universeel in die zin dat er zelden in een tijdsbestek van pakweg vijftig jaar zoveel is veranderd: de grote aantallen kinderen, zeventien alleen al in zijn portiek van de drie-hoog flat aan de Berkenstraat. Het spelen op straat bestaat niet meer, het lid zijn van een speeltuinvereniging, waarvan de betaalde(!) oppasser zelfs op een aanhoudende regendag zijn toezichtshokje betrok. Het onbeperkt eierzoeken – alhoewel directeur Stobbe van het Natuur Historisch Museum bij het uitlenen van ‘Wat vliegt daar’ en fotoboeken over vorm en kleur van, voor de verzameling zo begeerde, eieren trouwhartig vroeg: wel laten liggen hè jongens? De armoede, de grote klassen waarin voor beweeglijke kinderen veel afleiding van de leerstof voorhanden was.

De zoektocht naar waar het allemaal begon leidt ook naar de, nog bestaande, Plataanschool. Onderwijzend personeel, autoriteiten, spelen een zware, laten we zeggen een niet altijd gewaardeerde, rol in Anne’s leven, dat al gedomineerd werd door een hardhandige vader. Het tekent zijn verlangen naar inzicht dat hij voor dit boek met zijn vroegere juf Hoekstra naar de oude school rijdt. Terugkijkend ziet hij een twintigjarig meisje dat toen voor de leeuwen werd gegooid en zij, achter het stuur, vraagt na hun beide door ervaring gelouterde levens: wat ging er toen eigenlijk allemaal in je hoofd om Anne? Hij vertelt dat het als achtjarige explodeerde in zijn hoofd aan indrukken die bij hem van een wijder wordende (buiten)wereld binnen kwamen. Met vindingrijkheid onderzoekend liet het schrijven daarna niet lang op zich wachten, de voordracht van het eerste opstel voor de klas bracht zulke onverwachte lachsalvo’s teweeg dat het tot hem doordrong dat hij wat te vertellen had. Letterlijk en figuurlijk. Kortom, lees dit boek.

Afke Linting

Titel: Oerkommeling

Auteur: Anne de Vries

Verkrijgbaar bij reguliere boekenverkoop

of bestellen: ikbenanne1954@gmail.com

Prijs: € 19,99